Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to forma opodatkowania, w której podatek oblicza się od przychodu, bez pomniejszania go o koszty. Stawka zależy od rodzaju działalności, a zamiast podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzi się ewidencję przychodów. Ryczałt mogą stosować osoby fizyczne prowadzące działalność samodzielnie, w spółce cywilnej osób fizycznych albo w spółce jawnej osób fizycznych. Artykuł rozwija zagadnienia ogólnie przedstawione w artykule Wybór formy opodatkowania.

Stawki ryczałtu

Za wykonywanie wolnego zawodu osobiście uważa się jego wykonywanie bez zatrudniania — na podstawie umów o pracę, zlecenia, o dzieło lub podobnych — osób wykonujących czynności związane z istotą zawodu. Odrębne stawki dotyczą zbycia składników majątku wykorzystywanych w działalności: 10% przy nieruchomościach i prawach majątkowych, 3% przy ruchomych składnikach majątku. Zbycie budynku lub lokalu mieszkalnego przed upływem pięciu lat od końca roku nabycia lub wybudowania podlega jednak opodatkowaniu na zasadach art. 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Dobór stawki

Stawkę ustala się według rzeczywiście wykonywanej czynności, sklasyfikowanej według Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług z 2015 r., do której odsyła ustawa. Kod PKD wpisany do CEIDG nie przesądza o stawce — ta sama działalność zgłoszona pod jednym kodem PKD może obejmować usługi opodatkowane różnymi stawkami (kody PKD). Decyduje faktyczny charakter świadczenia, który powinny odzwierciedlać umowa i faktura.

Jeżeli przedsiębiorca uzyskuje przychody opodatkowane różnymi stawkami, ewidencja musi pozwalać na ustalenie przychodu z każdego rodzaju działalności. W przeciwnym razie ryczałt od całości przychodów wynosi 8,5%, a jeżeli wśród nich są przychody opodatkowane stawką wyższą — najwyższą z tych stawek. Przy wątpliwościach klasyfikacyjnych ochronę może zapewnić interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Wstępnego doboru można dokonać narzędziami Stawki ryczałtu i Wyszukiwarka PKWiU.

Kto może stosować ryczałt

Ryczałt przysługuje, jeżeli przychody z działalności w roku poprzednim nie przekroczyły równowartości 2 000 000 euro — w 2026 r. 8 517 200 zł (kurs NBP z 1 października 2025 r. — 4,2586 zł). W spółce sumuje się przychody wszystkich wspólników. Podatnik rozpoczynający działalność może wybrać ryczałt bez względu na wysokość przychodów. Przekroczenie limitu w trakcie roku nie powoduje utraty ryczałtu w tym roku, ale wyklucza go w roku następnym.

Ryczałtu nie stosują m.in. podatnicy:

• prowadzący apteki,
• zajmujący się kupnem i sprzedażą wartości dewizowych,
• prowadzący handel częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych,
• wytwarzający wyroby akcyzowe (z wyjątkiem energii elektrycznej z odnawialnych źródeł),
• opodatkowani kartą podatkową,
• korzystający na podstawie odrębnych przepisów z okresowego zwolnienia od podatku dochodowego,
• podejmujący w roku podatkowym działalność po jej zmianie z prowadzonej samodzielnie na spółkę z małżonkiem, ze spółki z małżonkiem na działalność jednego lub każdego z małżonków albo z działalności jednego małżonka na działalność drugiego — jeżeli przed zmianą z tej działalności opłacano podatek na ogólnych zasadach.

Podatnik traci prawo do ryczałtu, jeżeli uzyska przychód ze sprzedaży towarów handlowych lub wyrobów albo ze świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, odpowiadających czynnościom, które on lub co najmniej jeden ze wspólników wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy w roku poprzednim lub bieżącym. Tak samo skutkuje uzyskanie w trakcie roku przychodu z działalności wyłączonej z ryczałtu (apteki, wartości dewizowe, handel częściami i akcesoriami do pojazdów, wyroby akcyzowe). Od dnia uzyskania takiego przychodu do końca roku prowadzi się podatkową księgę przychodów i rozchodów i opłaca podatek według skali.

Oświadczenie o wyborze ryczałtu składa się na piśmie naczelnikowi urzędu skarbowego (także przez CEIDG) do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w roku, albo do końca roku, jeżeli pierwszy przychód osiągnięto w grudniu; w spółce oświadczenie składają wszyscy wspólnicy. Wybór obowiązuje także w latach następnych, chyba że w tym samym terminie podatnik złoży oświadczenie o rezygnacji z ryczałtu albo o wyborze podatku liniowego. Przy rozpoczęciu działalności brak oświadczenia w terminie oznacza obowiązek prowadzenia księgi i opodatkowanie według skali, chyba że wybrano podatek liniowy.

Ewidencja przychodów

Ryczałtowiec prowadzi — odrębnie za każdy rok — ewidencję przychodów, a ponadto wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych i przechowuje dowody zakupu towarów. Przedsiębiorca stosujący kasową metodę rozliczania przychodów prowadzi dodatkowo ewidencję faktur z datami zapłaty (kasowy PIT).

Ewidencję i wykaz prowadzi się przy użyciu programu komputerowego i po zakończeniu roku przesyła do urzędu skarbowego w formie plików JPK w terminie złożenia zeznania — po raz pierwszy za 2026 r. przez podatników rozliczających VAT miesięcznie (JPK_V7M), za 2027 r. przez pozostałych, w tym rozliczających VAT kwartalnie i zwolnionych z VAT. W razie nieprowadzenia ewidencji albo prowadzenia jej niezgodnie z warunkami wymaganymi do uznania jej za dowód w postępowaniu podatkowym organ podatkowy określa wartość niezewidencjonowanego przychodu, także w drodze oszacowania, i ustala od niej ryczałt w wysokości pięciokrotności właściwej stawki, nie więcej niż 75% tego przychodu. Szczegóły: ewidencja przychodów.

Obliczanie i wpłata ryczałtu

Przychód pomniejsza się o:

• zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne (odliczanie składek ZUS),
• 50% składek na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconych w roku podatkowym z tytułu działalności i za osoby współpracujące,
• wybrane odliczenia przewidziane w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, m.in. ulgę rehabilitacyjną, internetową, termomodernizacyjną, darowizny i wpłaty na IKZE.

Przy przychodach opodatkowanych różnymi stawkami odliczeń dokonuje się proporcjonalnie do udziału poszczególnych przychodów. Ryczałt wpłaca się miesięcznie do 20. dnia następnego miesiąca, a za grudzień — do 20 stycznia. Kwartalnie mogą go wpłacać podatnicy rozpoczynający działalność oraz ci, których przychody w roku poprzednim nie przekroczyły równowartości 200 000 euro (w 2026 r. 851 720 zł); o wyborze informuje się w zeznaniu. Zeznanie PIT-28 składa się od 15 lutego do 30 kwietnia następnego roku.

Stosowanie ryczałtu wyłącza wspólne rozliczenie obojga małżonków — także wtedy, gdy stosuje go tylko jeden z nich — oraz rozliczenie osoby samotnie wychowującej dziecko (nie dotyczy to ryczałtu od przychodów z najmu prywatnego ani roku, w którym przedsiębiorca nie osiągnął przychodów ani nie poniósł kosztów z działalności opodatkowanej ryczałtem, np. przy zawieszeniu działalności na cały rok — art. 6 ust. 8 pkt 1 ustawy o PIT). Ulgę na dzieci ryczałtowiec odliczy wyłącznie od podatku z innych dochodów opodatkowanych według skali.

Składka zdrowotna

Składka zdrowotna ryczałtowca zależy od przychodów osiągniętych od początku roku, pomniejszonych o zapłacone składki społeczne:

Po zakończeniu roku składkę rozlicza się według przychodu rocznego: przekroczenie progu oznacza obowiązek zapłaty wyższej składki za wszystkie miesiące podlegania ubezpieczeniu w roku, a różnicę wykazuje się w dokumencie rozliczeniowym za kwiecień, składanym do 20 maja. Przedsiębiorca prowadzący działalność przez cały poprzedni rok może ustalić miesięczną składkę na cały rok według przychodów roku poprzedniego — rozliczenie roczne nadal obowiązuje. Przykładowo przy stawce 12% i przychodzie w drugim progu składka roczna wynosi 9 966,96 zł; jeżeli zostanie zapłacona w roku podatkowym, jej połowa pomniejsza przychód, a ryczałt maleje o około 598 zł. Szczegóły: składka zdrowotna, obliczenia: kalkulator składki zdrowotnej.

Dla kogo ryczałt

Ryczałt jest korzystny przy niskim udziale kosztów w przychodach. W uproszczeniu — pomijając składki — jest tańszy od podatku liniowego, dopóki koszty nie przekraczają około 37% przychodów przy stawce 12%, 55% przy stawce 8,5% i 21% przy stawce 15%. W handlu opodatkowanym stawką 3% próg ten wynosi około 84% przychodów, co przy niskiej marży może przemawiać za zasadami ogólnymi. Przy ryczałcie nie rozlicza się kosztów, w tym amortyzacji, a podatek jest należny także wtedy, gdy działalność przynosi stratę — dlatego przy dużych inwestycjach wybór wymaga szczególnej analizy. Porównanie dla konkretnych danych umożliwia narzędzie Porównanie form opodatkowania, a obsługę tej formy opisuje strona Ryczałt.

Odrębne zasady obowiązują przy najmie prywatnym, wykonywanym poza działalnością gospodarczą — obciążenie oblicza narzędzie Ryczałt od najmu.

Podstawa prawna

• art. 4 ust. 1 pkt 1–4 i 11 oraz ust. 2, art. 6 ust. 1, 1a, 1g i 4, art. 7, art. 8, art. 9 ust. 1–3, art. 11 ust. 1–3, art. 12 ust. 1–3, 10 i 10a, art. 15 ust. 1, 11a i 12, art. 17 ust. 1–2, art. 21 ust. 1–2 oraz art. 22 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 843, z późn. zm.),
• art. 6 ust. 8, art. 26 ust. 1 pkt 2, 2b, 6, 6a i 9, art. 26h, art. 27f ust. 1 i art. 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm.),
• art. 81 ust. 2e–2l ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm.),
• art. 47 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.),
• art. 99 ust. 1 i art. 109 ust. 3b i 3c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775, z późn. zm.),
• art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2105, z późn. zm.),
• obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w czwartym kwartale 2025 r. (M.P. poz. 117).