Przejdź do treści

Pożyczki od wspólnika i dopłaty w spółce z o.o.

Pożyczka od wspólnika i dopłaty w spółce z o.o.: forma umowy i reprezentacja spółki, PCC, skutki w CIT, zwrot dopłat oraz różnice wobec kapitału zakładowego.

Stan prawny na 20 listopada 2026

Wspólnik może finansować spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością poza kapitałem zakładowym — udzielając jej pożyczki albo wnosząc dopłaty. Pożyczka jest umową uregulowaną w Kodeksie cywilnym, którą spółka zawiera z określonym wspólnikiem na uzgodnionych warunkach. Dopłaty są instytucją Kodeksu spółek handlowych: wymagają podstawy w umowie spółki, obciążają wspólników równomiernie w stosunku do udziałów, a ich zwrot podlega ograniczeniom ustawowym. Obie formy różnią się opodatkowaniem podatkiem od czynności cywilnoprawnych, skutkami w podatku dochodowym i pozycją wspólnika w razie upadłości spółki. Pożyczki udzielane przez spółkę wspólnikowi, najem i sprzedaż majątku oraz inne rozliczenia ze wspólnikiem omawia artykuł Transakcje spółki z o.o. ze wspólnikiem.

Pożyczka od wspólnika — forma umowy

Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy (art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego). Umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga formy dokumentowej (art. 720 § 2 KC). Forma ta jest zastrzeżona dla celów dowodowych, a nie pod rygorem nieważności: jej niezachowanie powoduje, że w sporze nie jest dopuszczalny dowód z zeznań świadków ani z przesłuchania stron na fakt zawarcia umowy, z wyjątkami określonymi w art. 74 § 2 KC (art. 74 § 1 KC); skutku tego nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach między przedsiębiorcami (art. 74 § 4 KC). Odsetki należą się tylko wtedy, gdy wynika to z czynności prawnej albo z ustawy (art. 359 § 1 KC), a jeżeli termin zwrotu nie jest oznaczony, biorący zwraca pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu (art. 723 KC).

Kodeks spółek handlowych wprowadza dodatkowe wymagania, gdy wspólnik pełni funkcję w organach spółki albo jest jej jedynym wspólnikiem:

  • Zgoda zgromadzenia wspólników — zawarcie przez spółkę kapitałową umowy kredytu, pożyczki, poręczenia lub innej podobnej umowy z członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, prokurentem, likwidatorem albo na rzecz którejkolwiek z tych osób wymaga zgody zgromadzenia wspólników, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 15 § 1 KSH). Przepis obejmuje także pożyczkę, której taka osoba udziela spółce. W uzasadnieniu uchwały z 22 sierpnia 2007 r., III CZP 75/07, wydanej w sprawie członka zarządu, który udzielił spółce pożyczki, Sąd Najwyższy wskazał, że zawarcie przez spółkę z członkiem zarządu umowy pożyczki wymaga zgody zgromadzenia wspólników, a jej brak powoduje nieważność umowy. W wyroku z 16 stycznia 2013 r., II CSK 302/12, oddalił skargę kasacyjną spółki od wyroku, w którym z tego powodu uznano za nieważne pożyczki udzielone spółce przez członka jej rady nadzorczej i zasądzono zwrot wpłaconych kwot jako świadczenia nienależnego. W wyroku z 20 marca 2024 r., II CSKP 1526/22, dotyczącym pożyczki udzielonej spółce przez członka zarządu, wskazał, że spółkę chronią w takim przypadku wymóg zgody zgromadzenia wspólników (art. 15 KSH) i reprezentacja przez pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników (art. 210 § 1 KSH). Czynność dokonana bez wymaganej uchwały jest nieważna, a zgoda może być wyrażona także w ciągu dwóch miesięcy po złożeniu oświadczenia przez spółkę i ma wtedy moc wsteczną (art. 17 § 1 i 2). Jeżeli umowa pożyczki jest nieważna, kwota wpłacona spółce podlega zwrotowi jako świadczenie nienależne (art. 410 § 2 i art. 411 pkt 1 KC).
  • Reprezentacja spółki — w umowie z członkiem zarządu spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników, a gdy jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność między nim a spółką wymaga formy aktu notarialnego, chyba że dokonuje się jej przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym (art. 210 § 1–3). Szczegóły, w tym skutki naruszenia tych wymagań, opisuje artykuł Umowy spółki z członkiem zarządu.
  • Spółka jednoosobowa — oświadczenie woli jedynego wspólnika składane spółce wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 173 § 1).

Pożyczka od wspólnika — PCC i podatek dochodowy

Umowa pożyczki podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych według stawki 0,5%, a obowiązek podatkowy ciąży na biorącym pożyczkę (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 4 pkt 7 i art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC). Pożyczki udzielane spółce kapitałowej przez jej wspólnika (akcjonariusza) są jednak zwolnione od podatku (art. 9 pkt 10 lit. i). Spółką kapitałową w rozumieniu tej ustawy jest spółka z o.o., spółka akcyjna i spółka europejska (art. 1a pkt 2) — prosta spółka akcyjna nie jest w tej definicji wymieniona, więc zwolnienie nie obejmuje pożyczek udzielanych jej przez akcjonariuszy. W spółce osobowej pożyczka udzielona spółce przez wspólnika jest zmianą umowy spółki (art. 1 ust. 3 pkt 1) — zob. PCC w działalności.

Otrzymana i zwrócona pożyczka nie jest przychodem spółki (art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o CIT), a wydatki na spłatę pożyczki, z wyjątkiem skapitalizowanych odsetek, nie są kosztem uzyskania przychodów (art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a). Kosztem nie są też odsetki naliczone, lecz niezapłacone albo umorzone (art. 16 ust. 1 pkt 11), a koszty finansowania dłużnego podlegają limitowi opisanemu w artykule Koszty finansowania dłużnego. Pozostałe skutki w skrócie:

  • Ceny transferowe — wspólnik posiadający bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25% udziałów w kapitale jest podmiotem powiązanym ze spółką (art. 11a ust. 1 pkt 4 i ust. 2 pkt 1). Podmioty powiązane ustalają ceny transferowe na warunkach, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane; jeżeli w wyniku warunków wynikających z powiązań podatnik wykazuje dochód niższy, organ podatkowy określa dochód bez ich uwzględnienia (art. 11c ust. 1 i 2) — zob. Ceny transferowe.
  • Estoński CIT — w spółce opodatkowanej ryczałtem od dochodów spółek odsetki, prowizje, wynagrodzenia i opłaty od pożyczki udzielonej spółce przez wspólnika są ukrytymi zyskami (art. 28m ust. 3 pkt 1) — zob. Estoński CIT.
  • Wspólnik — opodatkowanie odsetek u wspólnika, obowiązki spółki jako płatnika i skutki pożyczki nieoprocentowanej opisuje artykuł Transakcje spółki z o.o. ze wspólnikiem.

Umorzenie pożyczki, konwersja na kapitał i upadłość spółki

Umorzenie. Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje (art. 508 KC). Wartość umorzonych zobowiązań, w tym z tytułu zaciągniętych pożyczek, jest przychodem spółki (art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o CIT). Przychodu nie stanowią umorzenia związane m.in. z bankowym postępowaniem ugodowym, postępowaniem restrukturyzacyjnym lub postępowaniem upadłościowym (art. 12 ust. 4 pkt 8).

Konwersja na kapitał. Wspólnik nie może potrącać swoich wierzytelności wobec spółki kapitałowej z wierzytelnością spółki względem niego z tytułu należnej wpłaty na poczet udziałów; nie wyłącza to potrącenia umownego (art. 14 § 4 KSH). Zwolnione od PCC jest podwyższenie kapitału zakładowego pokrytego z niezwróconej pożyczki udzielonej spółce kapitałowej przez wspólnika, jeżeli pożyczka była uprzednio opodatkowana tym podatkiem lub podatkiem od wkładów kapitałowych w innym państwie członkowskim (art. 9 pkt 11 lit. b ustawy o PCC); pożyczka korzystająca ze zwolnienia z art. 9 pkt 10 lit. i nie była opodatkowana. Tryb podwyższenia kapitału opisuje artykuł Zmiana umowy spółki i kapitału zakładowego.

Upadłość spółki. Należności wspólników z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach, w szczególności dostawy towaru z odroczonym terminem płatności, dokonanej na rzecz spółki kapitałowej w okresie pięciu lat przed ogłoszeniem upadłości, wraz z odsetkami, zaspokaja się w kategorii czwartej, po należnościach z kategorii wyższych (art. 342 ust. 1 pkt 4 Prawa upadłościowego). Reguły tej nie stosuje się m.in. do pożyczek udzielonych w toku postępowania restrukturyzacyjnego lub w ramach wykonania układu oraz do pożyczek wspólników dysponujących mniej niż 10% głosów na zgromadzeniu wspólników, chyba że są oni członkami organów spółki lub faktycznie prowadzą jej sprawy (art. 342 ust. 5 pkt 1 i 2). Przy ocenie, czy zobowiązania pieniężne spółki przekraczają wartość jej majątku, takich zobowiązań wobec wspólnika nie wlicza się do zobowiązań (art. 11 ust. 4).

Dopłaty — podstawa w umowie spółki i uchwała

  • Postanowienie umowy spółki — umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału (art. 177 § 1 KSH). Bez takiego postanowienia dopłat nie nakłada się. Wprowadzenie go jest zmianą umowy spółki, która wymaga uchwały wspólników umieszczonej w protokole sporządzonym przez notariusza i wpisu do rejestru (art. 255 § 1 i 3), a jako zwiększająca świadczenia wspólników — zgody wszystkich wspólników, których dotyczy (art. 246 § 3). Zob. Umowa spółki z o.o..
  • Równomierność — dopłaty nakłada się i uiszcza równomiernie w stosunku do udziałów (art. 177 § 2).
  • Uchwała wspólników — wysokość i terminy dopłat określa w miarę potrzeby uchwała wspólników (art. 178 § 1) — zob. Zgromadzenie wspólników i uchwały.
  • Opóźnienie — wspólnik, który nie uiścił dopłaty w terminie, płaci odsetki ustawowe za opóźnienie, a spółka może żądać naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki (art. 178 § 2).

Przepisy art. 178 § 2 i art. 179 stosuje się do dopłat, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej (art. 178 § 1 zdanie drugie). Dopłaty nie są wkładami na kapitał zakładowy: wysokość kapitału określa umowa spółki (art. 157 § 1 pkt 3), a jego podwyższenie następuje co do zasady przez zmianę umowy i z chwilą wpisu do rejestru (art. 257 § 1 i art. 262 § 4). Ujęcie dopłat w bilansie omawia artykuł Kapitały własne spółki.

Zwrot dopłat

Zwrot dopłat wymaga uchwały wspólników (art. 228 pkt 5 KSH). Przy braku odmiennych postanowień umowy spółki (art. 178 § 1):

  • dopłaty mogą być zwracane wspólnikom, jeżeli nie są wymagane na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym (art. 179 § 1),
  • zwrot może nastąpić po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia o zamierzonym zwrocie w piśmie przeznaczonym do ogłoszeń spółki (art. 179 § 2); wymagane przez prawo ogłoszenia spółki publikuje się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, chyba że ustawa stanowi inaczej, a umowa spółki może nałożyć obowiązek ogłoszenia również w inny sposób (art. 5 § 3),
  • zwrot dokonuje się równomiernie wszystkim wspólnikom (art. 179 § 3),
  • zwróconych dopłat nie uwzględnia się przy żądaniu nowych dopłat (art. 179 § 4).

Zwrot dopłaty przed upływem trzech lat od końca roku jej wniesienia ma skutki w CIT, jeżeli spółka korzystała z kosztu, o którym mowa niżej.

Dopłaty — PCC i CIT

PCC. Przy spółce kapitałowej za zmianę umowy spółki uważa się podwyższenie kapitału zakładowego oraz dopłaty (art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy o PCC). Podstawą opodatkowania jest kwota dopłat (art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. c), stawka wynosi 0,5% (art. 7 ust. 1 pkt 9), a podatnikiem jest spółka (art. 4 pkt 9). Wyłączenie czynności opodatkowanych VAT lub z niego zwolnionych nie dotyczy umowy spółki i jej zmian (art. 2 pkt 4). Spółka składa deklarację oraz oblicza i wpłaca podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 10 ust. 1). Zwolnione jest podwyższenie kapitału zakładowego pokrytego z niezwróconych wspólnikom dopłat, które były uprzednio opodatkowane PCC (art. 9 pkt 11 lit. b).

CIT spółki. Dopłaty wnoszone w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach — w spółce z o.o. w art. 177–179 KSH — nie są przychodem spółki (art. 12 ust. 4 pkt 11 ustawy o CIT), a odsetki od takich dopłat nie są kosztem uzyskania przychodów (art. 16 ust. 1 pkt 13a). Spółka może zaliczyć do kosztów kwotę odpowiadającą iloczynowi wniesionej dopłaty i stopy referencyjnej NBP obowiązującej w ostatnim dniu roboczym roku poprzedzającego rok podatkowy, powiększonej o 1 punkt procentowy (art. 15cb ust. 1). Zasady:

  • koszt przysługuje w roku wniesienia dopłaty i w dwóch kolejnych latach podatkowych; rokiem wniesienia jest rok, w którym dopłata wpłynęła na rachunek płatniczy spółki (art. 15cb ust. 2 i 6),
  • łączna kwota kosztów z tytułu dopłat i zysku przekazanego na kapitał zapasowy lub rezerwowy nie może przekroczyć w roku podatkowym 250 000 zł (art. 15cb ust. 3),
  • przepisu nie stosuje się do dopłat przeznaczonych na pokrycie straty bilansowej (art. 15cb ust. 4),
  • warunkiem jest zwrot dopłaty nie wcześniej niż po upływie 3 lat od końca roku podatkowego, w którym ją wniesiono; przy wcześniejszym zwrocie przychodem jest wartość odpowiadająca odliczonym kosztom, a przy zwrocie części dopłaty — proporcjonalna część tej wartości (art. 15cb ust. 5, 7 i 8).

W spółce opodatkowanej estońskim CIT ukrytym zyskiem jest nadwyżka zwróconej kwoty dopłaty ponad kwotę dopłaty wniesionej (art. 28m ust. 3 pkt 4). Skutki zwrotu dopłat u wspólnika opisuje artykuł Transakcje spółki z o.o. ze wspólnikiem.

Kapitał zakładowy, dopłaty i pożyczka — porównanie

Kapitał zakładowyDopłatyPożyczka od wspólnika
podstawaumowa spółki; podwyższenie co do zasady przez zmianę umowy, skuteczne z chwilą wpisu do rejestru (art. 257 § 1 i art. 262 § 4 KSH)postanowienie umowy spółki i uchwała wspólników (art. 177 § 1 i art. 178 § 1 KSH)umowa pożyczki (art. 720 KC)
kto finansujewspólnik obejmujący udziaływszyscy wspólnicy, równomiernie w stosunku do udziałów (art. 177 § 2 KSH)wspólnik będący stroną umowy
zwrotzakaz zwrotu wkładów w czasie trwania spółki, z wyjątkami przewidzianymi w KSH (art. 189 § 1); przy obniżeniu kapitału — wezwanie wierzycieli do wniesienia sprzeciwu w terminie 3 miesięcy (art. 264 § 1)uchwała wspólników (art. 228 pkt 5 KSH); jeżeli nie są wymagane na pokrycie straty, po miesiącu od ogłoszenia, równomiernie (art. 179 KSH), o ile umowa spółki nie stanowi inaczejwedług umowy; bez oznaczonego terminu — w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia (art. 723 KC)
wynagrodzenie wspólnikaudział w zysku przeznaczonym do podziału (art. 191 § 1 KSH); odsetek od wkładów nie pobiera się (art. 190 KSH)przepisy KSH nie przewidują oprocentowania; odsetki od dopłat nie są kosztem w CIT (art. 16 ust. 1 pkt 13a)odsetki, jeżeli wynikają z umowy (art. 359 § 1 KC)
PCC0,5% od wartości kapitału albo kwoty podwyższenia (art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. a i b)0,5% od kwoty dopłat (art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. c)zwolnienie (art. 9 pkt 10 lit. i)
przychód spółki w CITnie (art. 12 ust. 4 pkt 4)nie (art. 12 ust. 4 pkt 11)nie (art. 12 ust. 4 pkt 1)

Podstawa prawna

  • art. 5 § 3, art. 14 § 4, art. 15 § 1, art. 17 § 1 i 2, art. 157 § 1 pkt 3, art. 173 § 1, art. 177–179, art. 189 § 1, art. 190, art. 191 § 1, art. 210 § 1–3, art. 228 pkt 5, art. 246 § 3, art. 255 § 1 i 3, art. 257 § 1, art. 262 § 4 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. — Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 18, z późn. zm.),
  • art. 74 § 1, 2 i 4, art. 359 § 1, art. 410 § 2, art. 411 pkt 1, art. 508, art. 720 i art. 723 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795),
  • art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b i k oraz ust. 3 pkt 1 i 2, art. 1a pkt 2, art. 2 pkt 4, art. 4 pkt 7 i 9, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. a–c, art. 7 ust. 1 pkt 4 i 9, art. 9 pkt 10 lit. i i pkt 11 lit. b oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 191, z późn. zm.),
  • art. 11a ust. 1 pkt 4 i ust. 2 pkt 1, art. 11c ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a oraz ust. 4 pkt 1, 4, 8 i 11, art. 15cb ust. 1–8, art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a, pkt 11 i 13a oraz art. 28m ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 554, z późn. zm.),
  • art. 11 ust. 4 oraz art. 342 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 913, z późn. zm.),
  • uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CZP 75/07,
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK 302/12,
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2024 r., II CSKP 1526/22.

Artykuł ma charakter informacyjny i omawia przepisy według stanu prawnego na dzień podany pod tytułem. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej i nie zastępuje analizy konkretnej sprawy przez radcę prawnego, adwokata albo doradcę podatkowego.