Estoński CIT — ryczałt od dochodów spółek

Ryczałt od dochodów spółek, nazywany estońskim CIT, przesuwa opodatkowanie na moment, w którym zysk opuszcza spółkę — przede wszystkim przy wypłacie dywidendy, ale także w postaci ukrytych zysków i wydatków niezwiązanych z działalnością. Zysk zatrzymany w spółce nie jest opodatkowany, a spółka nie wpłaca zaliczek. Podstawą jest wynik finansowy ustalony według ustawy o rachunkowości, a nie dochód podatkowy. Zasady ogólne opisuje poradnik CIT w praktyce.

Kto może wybrać ryczałt

Spółka rozpoczynająca działalność nie musi spełniać warunku zatrudnienia w roku rozpoczęcia i w dwóch kolejnych latach, przy czym od drugiego roku zwiększa zatrudnienie co najmniej o jeden etat rocznie, aż do trzech; warunek przychodów pasywnych uznaje się u niej za spełniony w pierwszym roku ryczałtu. Mały podatnik — spółka, której przychód ze sprzedaży wraz z należnym VAT nie przekroczył w poprzednim roku podatkowym równowartości 2 000 000 euro (przy roku podatkowym 2026 pokrywającym się z kalendarzowym — 8 517 000 zł, według kursu z 1 października 2025 r.) — w pierwszym roku ryczałtu spełnia warunek zatrudnienia, zatrudniając na podstawie umowy o pracę jedną osobę niebędącą wspólnikiem w przeliczeniu na pełny etat, przez okres wymagany w warunku podstawowym, albo ponosząc miesięcznie wydatki w kwocie co najmniej przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z tytułu wynagrodzenia jednej takiej osoby zatrudnionej na podstawie innej umowy (także w tym przypadku spółka musi być z tego tytułu płatnikiem podatku lub składek). Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw — włącznie z wypłatami z zysku, z trzeciego kwartału roku kalendarzowego poprzedzającego pierwszy dzień roku podatkowego — ogłasza w „Monitorze Polskim” Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Dla roku podatkowego rozpoczynającego się w 2026 r. wynosi ono 8 854,61 zł (III kwartał 2025 r.), zatem wydatki na wynagrodzenia trzech osób zatrudnionych na podstawie innych umów muszą wynosić co najmniej 26 563,83 zł miesięcznie, a u małego podatnika w pierwszym roku ryczałtu — 8 854,61 zł.

Ryczałtu nie stosuje się do przedsiębiorstw finansowych, instytucji pożyczkowych, podatników korzystających ze zwolnienia dochodów w specjalnej strefie ekonomicznej lub na podstawie decyzji o wsparciu oraz podatników w upadłości lub likwidacji. Wyłączeni są ponadto — w roku rozpoczęcia działalności i w roku następnym, nie krócej niż przez 24 miesiące od dnia utworzenia — podatnicy utworzeni w wyniku połączenia lub podziału, podatnicy utworzeni przez podmioty wnoszące tytułem wkładów niepieniężnych na poczet kapitału składniki majątku uzyskane w wyniku likwidacji innych podatników, w których te podmioty posiadały udziały (akcje), oraz podatnicy, do których w roku utworzenia lub w roku następnym wniesiono na poczet kapitału uprzednio prowadzone przedsiębiorstwo, jego zorganizowaną część lub składniki majątku o wartości przekraczającej łącznie równowartość 10 000 euro. Tak samo, w roku podziału albo wniesienia wkładu i w roku następnym, nie krócej niż przez 24 miesiące od dnia podziału albo wniesienia wkładu, wyłączeni są podatnicy podzieleni przez wydzielenie lub wyodrębnienie oraz podatnicy, którzy wnieśli tytułem wkładu do innego podmiotu przedsiębiorstwo, jego zorganizowaną część lub składniki majątku o takiej wartości albo składniki majątku uzyskane w wyniku likwidacji innych podatników, w których posiadali udziały (akcje); w razie łączenia, podziału lub wniesienia wkładu niepieniężnego wyłączenia te stosuje się odpowiednio do podmiotów przejmujących lub otrzymujących wkład.

Przekształcenie jednoosobowej działalności w spółkę nie wyklucza ryczałtu (Przekształcenie JDG w spółkę z o.o.). Według interpretacji Dyrektora KIS z 18 października 2024 r. (0114-KDIP2-2.4010.443.2024.1.SJ) wyłączenie dotyczące wniesienia przedsiębiorstwa (art. 28k ust. 1 pkt 5 lit. c) nie obejmuje spółki przekształconej, a status małego podatnika ustala się z uwzględnieniem przychodów osiągniętych przez przedsiębiorcę przed przekształceniem. Spółka może wybrać ryczałt od dnia przekształcenia; sporządza wtedy informację CIT/KW, w której uwzględnia przychody i koszty rozliczane przez przedsiębiorcę w PIT, i wykazuje je w zeznaniu CIT-8 składanym do końca trzeciego miesiąca pierwszego roku ryczałtu (art. 7aa ust. 8 i 9). Dochód z przekształcenia (art. 7aa ust. 2 pkt 3) powstaje tylko wtedy, gdy wartość bilansowa składników majątku przewyższa ich wartość podatkową — przy przyjęciu dotychczasowych wartości nie występuje (interpretacja z 19 listopada 2025 r., 0114-KDIP2-2.4010.463.2025.4.ASK). Nie jest jednolicie oceniane, czy spółka przekształcona jest podatnikiem rozpoczynającym działalność: po wyroku NSA z 11 marca 2025 r. (II FSK 1412/24) Dyrektor KIS uznał, że może nim być w rozumieniu art. 28j ust. 2 (0111-KDIB1-2.4010.591.2023.11.MK z 16 czerwca 2025 r.), a w interpretacji z tego samego dnia (0111-KDIB1-3.4010.302.2025.1.ZK) odmówił jej z tego tytułu stawki 10%.

Wybór i okres opodatkowania

• Zawiadomienie ZAW-RD składa się do końca pierwszego miesiąca pierwszego roku opodatkowania ryczałtem. Wybór jest możliwy także w trakcie roku, jeżeli na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc ryczałtu spółka zamknie księgi rachunkowe i sporządzi sprawozdanie finansowe; miesiąc ten jest wtedy ostatnim miesiącem dotychczasowego roku podatkowego, a pierwszy rok podatkowy ryczałtu trwa do końca przyjętego roku obrotowego.
• Ryczałt obejmuje 4 kolejne lata podatkowe i przedłuża się automatycznie o następne 4 lata, chyba że spółka zgłosi rezygnację. Rokiem podatkowym jest rok obrotowy.
• Na ostatni dzień roku podatkowego poprzedzającego pierwszy rok ryczałtu spółka sporządza informację o przychodach i kosztach (formularz CIT/KW) nierozliczonych dotąd wskutek różnic między prawem bilansowym a podatkowym i ustala od nich podatek według stawki 19%. Podatek ten wykazuje się w ostatnim zeznaniu CIT-8. Zapłata jest wymagana tylko wtedy, gdy ryczałt był stosowany krócej niż 4 lata podatkowe — z końcem pierwszego miesiąca następującego po ostatnim roku ryczałtu; po 4 latach nieprzerwanego stosowania zobowiązanie wygasa.
• Jednocześnie w kapitale własnym wyodrębnia się zyski i straty sprzed ryczałtu.

Co podlega opodatkowaniu

Ryczałt płaci się od:

1. zysku podzielonego — dywidendy i zaliczki na poczet dywidendy — oraz zysku przeznaczonego na pokrycie strat sprzed ryczałtu,
2. ukrytych zysków — świadczeń na rzecz wspólników lub podmiotów z nimi powiązanych, wykonanych w związku z prawem do udziału w zysku; należą do nich m.in. pożyczki udzielone wspólnikowi, odsetki od pożyczek otrzymanych od wspólnika, nadwyżka wartości rynkowej transakcji z podmiotem powiązanym ponad ustaloną cenę, darowizny i wydatki na reprezentację,
3. wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą,
4. dochodu ze zmiany wartości składników majątku przy łączeniu, podziale, przekształceniu podmiotów lub wniesieniu wkładu niepieniężnego w postaci przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części,
5. dochodu z tytułu zysku netto — zysków z okresu ryczałtu, które do jego zakończenia nie zostały podzielone ani przeznaczone na pokrycie straty,
6. dochodu z nieujawnionych operacji gospodarczych, czyli przychodów i kosztów pominiętych w wyniku finansowym.

Do ukrytych zysków nie zalicza się m.in. wynagrodzeń ze stosunku pracy, z tytułu członkostwa w organach osób prawnych, z umów zlecenia i o dzieło oraz z kontraktów menedżerskich, a także zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego — w części, w jakiej suma tych świadczeń wypłacona danej osobie w miesiącu nie przekracza pięciokrotności średniego miesięcznego wynagrodzenia wypłacanego przez spółkę z tych tytułów (ustalanego za miesiąc poprzedzający wypłatę), nie więcej niż pięciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (w roku podatkowym rozpoczynającym się w 2026 r. — 44 273,05 zł). Wydatki i odpisy amortyzacyjne oraz odpisy z tytułu trwałej utraty wartości, związane z używaniem samochodów osobowych, środków transportu lotniczego, taboru pływającego i innych składników majątku, nie są opodatkowane, jeżeli składnik służy wyłącznie działalności; przy użytku mieszanym opodatkowaniu podlega połowa tych kwot. Wyłączne wykorzystanie w działalności musi wykazać spółka.

Stawki i rozliczenie u wspólnika

Podatek od dywidendy wspólnika będącego osobą fizyczną (19%), pobierany przez spółkę jako płatnika, pomniejsza się o 90% albo 70% kwoty stanowiącej iloczyn procentowego udziału wspólnika w zysku spółki, liczonego na dzień nabycia prawa do wypłaty podzielonego zysku, i ryczałtu należnego od tego zysku. Odliczenie dotyczy wyłącznie zysków z okresu ryczałtu, wyodrębnionych w kapitale własnym; dywidenda z zysków sprzed ryczałtu podlega podatkowi bez tego pomniejszenia.

Spółka opodatkowana ryczałtem nie podlega opodatkowaniu według art. 19 (stawki podatku), art. 24b (podatek od przychodów z budynków), art. 24ca (minimalny podatek dochodowy) i art. 24d (IP Box). Od pierwszego roku ryczałtu traci ponadto prawo do odliczeń od podstawy opodatkowania na podstawie art. 18 i art. 18d–18f, w tym do odliczenia darowizn i kosztów działalności badawczo-rozwojowej.

Terminy

Rezygnacja i utrata prawa do ryczałtu

• Rezygnację zgłasza się w deklaracji CIT-8E składanej za ostatni rok podatkowy, w którym spółka ma być opodatkowana ryczałtem; prawo do ryczałtu wygasa z końcem tego roku (art. 28f ust. 2 i art. 28l ust. 1 pkt 1). Według interpretacji Dyrektora KIS z 24 marca 2026 r. (0111-KDIB1-2.4010.23.2026.2.EWJ) zrezygnować można z końcem każdego roku czteroletniego okresu, a nie tylko po jego upływie; rezygnacja przed upływem 4 lat powoduje zapłatę podatku z informacji CIT/KW (art. 7aa ust. 5 pkt 1).
• Niespełnienie warunku zatrudnienia albo przychodów pasywnych powoduje utratę prawa z końcem roku, w którym do tego doszło.
• Utrata warunku dotyczącego formy prawnej i wspólników (np. wspólnik niebędący osobą fizyczną), nabycie udziałów w innym podmiocie, sporządzenie sprawozdania według MSR, brak ksiąg pozwalających ustalić wynik albo połączenie lub przejęcie niespełniające warunków ustawy powodują utratę prawa z końcem roku poprzedzającego — cały bieżący rok rozlicza się wtedy na zasadach ogólnych.
• Po zakończeniu ryczałtu niepodzielone zyski z tego okresu podlegają opodatkowaniu przy ich późniejszej dystrybucji albo jednorazowo, do końca trzeciego miesiąca roku następującego po ostatnim roku ryczałtu.
• Po utracie prawa ponowny wybór jest możliwy po upływie 3 lat podatkowych, nie wcześniej niż po 36 miesiącach następujących po roku kalendarzowym, w którym prawo utracono.

Księgowość

Spółka prowadzi księgi rachunkowe, sporządza roczne sprawozdanie finansowe i przesyła księgi w JPK po zakończeniu roku podatkowego, w terminie do końca siódmego miesiąca, na zasadach ogólnych (CIT w praktyce). Ewidencja powinna ponadto zapewniać:

• rozdzielenie w kapitale własnym zysków i strat z okresu ryczałtu oraz sprzed niego, z wykazywaniem tego wyodrębnienia w sprawozdaniu finansowym do roku wypłaty zysków lub pokrycia strat,
• bieżące wyodrębnianie wydatków stanowiących ukryte zyski i wydatków niezwiązanych z działalnością, bo ryczałt od nich płaci się co miesiąc,
• dokumentowanie sposobu używania samochodów i innych składników majątku,
• ustalanie cen w transakcjach ze wspólnikami na warunkach rynkowych — dla ryczałtu powiązanie powstaje już przy 5% udziałów (poza warunkiem przychodów pasywnych, w którym obowiązuje próg z art. 11a) (Ceny transferowe).

Kiedy warto analizować ten model

Ryczałt sprzyja spółkom, które reinwestują zysk, zatrudniają pracowników i w których wspólnicy nie korzystają z majątku spółki na cele prywatne. Mniej przydatny bywa, gdy zysk jest co roku wypłacany w całości, spółka ma straty z lat wcześniejszych (od pierwszego roku ryczałtu prawo do ich odliczenia wygasa, a zysk przeznaczony na ich pokrycie jest opodatkowany; odliczenie w dwóch latach poprzedzających ryczałt wymaga jego stosowania przez co najmniej 4 lata podatkowe), korzysta z odliczeń i preferencyjnych stawek, które w okresie ryczałtu nie mają zastosowania, albo planuje nabycie udziałów w innych podmiotach. Decyzję poprzedza porównanie obciążeń w kilkuletnim horyzoncie, uwzględniające politykę wypłat i wynagrodzenia wspólników; biuro prowadzące księgi rachunkowe przygotowuje je na danych spółki.

Podstawa prawna

• art. 3 ust. 1, art. 4a pkt 10, art. 7 ust. 7 i 8, art. 7aa, art. 8 ust. 6a, art. 9 ust. 1c, art. 11a ust. 1 pkt 4, art. 18 ust. 1, art. 18aa, art. 24b, art. 24ca, art. 24d oraz art. 28c–28t ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 554, z późn. zm.); art. 9 ust. 1c w brzmieniu nadanym od 1 lipca 2026 r. ustawą z dnia 15 maja 2026 r. (Dz. U. z 2026 r. poz. 779),
• art. 30a ust. 1 pkt 4 i ust. 19 oraz art. 41 ust. 4 i 4ab ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm.),
• obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 20 października 2025 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w trzecim kwartale 2025 r. (M.P. poz. 1118).