Ulgi innowacyjne w PIT i CIT: robotyzacja, prototyp, ekspansja i inne

Obok ulgi badawczo-rozwojowej i preferencji IP Box ustawy o podatkach dochodowych przewidują kilka odliczeń wspierających inwestycje, wprowadzanie nowych produktów i rozwój przedsiębiorstwa. Z wyjątkiem ulgi na innowacyjnych pracowników pomniejszają one podstawę opodatkowania, a nie podatek. W PIT przysługują wyłącznie przedsiębiorcom opodatkowanym według skali podatkowej albo podatkiem liniowym — nie przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. W CIT odlicza się je od dochodu z przychodów innych niż zyski kapitałowe; spółka na estońskim CIT z nich nie korzysta, a odliczeń rozpoczętych wcześniej nie kontynuuje (art. 18aa ustawy o CIT).

Zestawienie

Wspólne zasady: koszt nie może zostać podatnikowi zwrócony w jakiejkolwiek formie ani wcześniej odliczony. Przy uldze na robotyzację, prototyp i ekspansję podatnik korzystający ze zwolnienia w specjalnej strefie ekonomicznej lub na podstawie decyzji o wsparciu odlicza tylko koszty nieuwzględnione w kalkulacji dochodu zwolnionego (art. 21 ust. 1 pkt 63a i 63b ustawy o PIT, art. 17 ust. 1 pkt 34 i 34a ustawy o CIT). Odliczeń dokonuje się w zeznaniu rocznym za rok poniesienia kosztów. Nieodliczoną część ulgi na robotyzację, prototyp i ekspansję rozlicza się przez kolejne sześć lat.

Ulga na robotyzację

Odliczeniu podlega 50% kosztów poniesionych na robotyzację: nabycia fabrycznie nowych robotów przemysłowych, maszyn i urządzeń peryferyjnych, zabezpieczeń stanowisk pracy, systemów zdalnego zarządzania i urządzeń do interakcji człowieka z maszyną, a także niezbędnych wartości niematerialnych i prawnych, szkoleń oraz opłat leasingowych, jeżeli po zakończeniu podstawowego okresu umowy własność przechodzi na korzystającego. Robot przemysłowy musi mieć co najmniej trzy stopnie swobody i spełniać łącznie cztery warunki: wymieniać dane cyfrowo z urządzeniami sterującymi, być połączony z systemami zarządzania produkcją, monitorowany czujnikami lub kamerami oraz zintegrowany z innymi maszynami w cyklu produkcyjnym.

• Okres obowiązywania — ulga dotyczy kosztów poniesionych w latach 2022–2026 (w CIT: od roku podatkowego rozpoczętego w 2022 r. do końca roku podatkowego rozpoczętego w 2026 r.; art. 52jb ust. 5 ustawy o PIT, art. 38eb ust. 5 ustawy o CIT). Kosztów poniesionych później przepisy nie obejmują; kwotę nieodliczoną z powodu straty lub zbyt niskiego dochodu rozlicza się w kolejnych sześciu latach.
• Zbycie przed końcem amortyzacji — sprzedaż robota lub innego składnika przed zakończeniem amortyzacji (przy leasingu — przed końcem podstawowego okresu umowy) obowiązuje do doliczenia odliczonej kwoty.
• Wyłączenia — działalność objęta systemem handlu uprawnieniami do emisji, wydobycie i spalanie paliw kopalnych oraz składowiska i spalarnie odpadów, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.
• Dokumentacja — w terminie złożenia zeznania składa się informację, według ustalonego wzoru, zawierającą wykaz kosztów podlegających odliczeniu (art. 52jb ust. 7 ustawy o PIT, art. 38eb ust. 7 ustawy o CIT).

Według organów podatkowych kosztem poniesionym na robotyzację są — przy robotach i innych środkach trwałych — odpisy amortyzacyjne, a ulga obejmuje tylko odpisy zaliczone do kosztów w latach 2022–2026; odpisów dokonywanych po 2026 r. od robota nabytego wcześniej nie odlicza się (interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 7 września 2026 r., 0111-KDIB2-1.4010.390.2026.1.ED). W orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych prezentowany jest również pogląd, że podatnik może odliczyć 50% ceny nabycia w roku zakupu albo kontynuować odliczenie do pełnego zamortyzowania robota nabytego do końca 2026 r. (np. wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2026 r., I SA/Po 301/26, przywołany we wniosku o powyższą interpretację) — organy go nie podzielają.

Ulga na prototyp

Podatnik odlicza 30% kosztów produkcji próbnej i wprowadzenia na rynek nowego produktu, najwyżej 10% dochodu z działalności. Produktem jest wyrób, nie usługa, powstały w wyniku prac badawczo-rozwojowych podatnika. Kosztami produkcji próbnej są fabrycznie nowe środki trwałe z grup 3–6 i 8 KŚT, ich ulepszenie w celu uruchomienia produkcji próbnej oraz materiały nabyte wyłącznie na ten cel; kosztami wprowadzenia na rynek — badania, ekspertyzy i dokumentacja potrzebne do certyfikacji, homologacji, oznakowania CE lub zezwolenia na obrót. Koszty ujmuje się w kwocie netto, jeżeli podatnikowi przysługuje odliczenie VAT. Amortyzacja środków trwałych objętych ulgą pozostaje kosztem uzyskania przychodów.

Ulga na ekspansję

Odliczeniu podlega 100% kosztów poniesionych w celu zwiększenia przychodów ze sprzedaży produktów wytworzonych przez podatnika, do wysokości dochodu i nie więcej niż 1 000 000 zł rocznie. Ulga nie obejmuje handlu towarami ani usług. Kwalifikują się koszty udziału w targach (stoisko, bilety lotnicze, zakwaterowanie i wyżywienie), działań promocyjno-informacyjnych, dostosowania opakowań do wymagań kontrahentów oraz dokumentacji sprzedażowej i przetargowej.

Warunkiem jest, aby w okresie dwóch kolejnych lat podatkowych, licząc od roku poniesienia kosztów, przychody ze sprzedaży produktów podmiotom niepowiązanym wzrosły albo podatnik zaczął sprzedawać produkty dotychczas nieoferowane lub nieoferowane w danym kraju. Liczą się tylko przychody opodatkowane w Polsce; w razie niespełnienia warunku odliczoną kwotę dolicza się w zeznaniu.

Ulga na innowacyjnych pracowników

Podatnik, który poniósł stratę albo osiągnął dochód niższy od kwoty ulgi B+R, może nieodliczoną kwotę wykorzystać, obniżając zaliczki na PIT pobierane jako płatnik od wynagrodzeń osób bezpośrednio zaangażowanych w B+R przez co najmniej 50% czasu pracy (także z umów zlecenia i o dzieło oraz z praw autorskich). W PIT obniżenie wynosi 12% nieodliczonej kwoty przy skali albo 19% przy podatku liniowym, w CIT — iloczyn tej kwoty i stawki CIT. Uprawnienie przysługuje od miesiąca następującego po złożeniu zeznania do końca tego roku i wyklucza zwrot gotówkowy przewidziany dla podatników rozpoczynających działalność.

Ulga konsolidacyjna (tylko CIT)

Podatnik CIT będący przedsiębiorcą odlicza wydatki związane bezpośrednio z nabyciem udziałów lub akcji spółki mającej osobowość prawną — obsługę prawną i wycenę, opłaty notarialne, sądowe i skarbowe oraz podatki — z wyłączeniem ceny i kosztów finansowania dłużnego, do 250 000 zł rocznie; odliczone wydatki pozostają kosztem uzyskania przychodów. Warunki obejmują m.in. siedzibę lub zarząd nabywanej spółki w Polsce albo w państwie, z którym umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania przewiduje wymianę informacji, nabycie w jednej transakcji bezwzględnej większości praw głosu, tożsamy lub wspierający (niefinansowy) przedmiot działalności prowadzonej przez obie strony co najmniej 24 miesiące oraz brak powiązań w ciągu dwóch lat przed nabyciem. Zbycie lub umorzenie udziałów, a także likwidacja albo upadłość podatnika przed upływem 36 miesięcy od nabycia wymagają doliczenia odliczonej kwoty.

Ulga sponsoringowa (CSR)

Odliczeniu podlega dodatkowo 50% kosztów finansowania klubów sportowych, stypendiów sportowych i imprez sportowych niebędących imprezami masowymi, instytucji kultury wpisanych do rejestru oraz działalności wspierającej szkolnictwo wyższe i naukę (m.in. stypendia, staże studentów, studia dualne — części z nich na podstawie umowy z uczelnią). Całość wydatku pozostaje kosztem uzyskania przychodów. W terminie złożenia zeznania składa się informację, według ustalonego wzoru, zawierającą wykaz kosztów podlegających odliczeniu (art. 26ha ust. 10 ustawy o PIT, art. 18ee ust. 10 ustawy o CIT); odliczenia dokonuje się w zeznaniu za rok poniesienia kosztów, do wysokości dochodu z działalności, a nieodliczonej kwoty nie przenosi się na kolejne lata.

Ulga na IPO (tylko CIT)

Spółka wprowadzająca akcje po raz pierwszy do obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu odlicza 150% wydatków na prospekt emisyjny, opłaty notarialne, sądowe, skarbowe i giełdowe oraz obowiązkowe ogłoszenia, a także 50% wydatków (bez VAT) na doradztwo prawne, podatkowe i finansowe, najwyżej 50 000 zł. Uwzględnia się wydatki związane bezpośrednio i wyłącznie z pierwszą ofertą publiczną akcji, poniesione w roku tej oferty lub w roku poprzednim, nie później niż do dnia jej dokonania. Odliczenia dokonuje się w zeznaniu za rok wprowadzenia akcji do obrotu.

Ewidencja

Przepisy nie wymagają dla tych ulg odrębnej ewidencji, jak przy uldze badawczo-rozwojowej (art. 24a ust. 1b ustawy o PIT, art. 9 ust. 1b ustawy o CIT), ale koszty objęte ulgami trzeba móc wskazać w księdze przychodów i rozchodów lub w księgach rachunkowych, przypisać do konkretnej ulgi i wykazać w zeznaniu oraz w informacjach o kosztach. Przy ulgach powiązanych z majątkiem trwałym potrzebne są dane z ewidencji środków trwałych, a przy uldze na ekspansję — zestawienie przychodów ze sprzedaży produktów w kolejnych latach.

Podstawa prawna

• art. 23 ust. 1 pkt 45, art. 24a ust. 1b, art. 26e ust. 3k, 5, 6 i 8, art. 26eb, 26ga, 26gb, 26ha i 52jb ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm.),
• art. 9 ust. 1b, art. 18aa, 18d ust. 3k, 5, 6 i 8, art. 18db, 18ea–18ee i 38eb ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 554, z późn. zm.).