Wspólnik spółki a ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych uznaje za osoby prowadzące pozarolniczą działalność nie tylko przedsiębiorców wpisanych do CEIDG, lecz także niektórych wspólników spółek handlowych (art. 8 ust. 6 pkt 4, 4a i 4b). Tytułem do ubezpieczeń jest sam status wspólnika — obowiązek nie zależy od tego, czy wspólnik pracuje na rzecz spółki, pobiera z niej wynagrodzenie albo otrzymuje udział w zysku. Wspólnik jest przy tym płatnikiem składek na własne ubezpieczenia, odrębnym od spółki.

Kto podlega ubezpieczeniom

• Komandytariusz. Przepis obejmuje wspólników spółki komandytowej bez rozróżnienia ich roli, dlatego ubezpieczeniom podlega także komandytariusz, choć nie prowadzi spraw spółki i jej nie reprezentuje. W spółce komandytowo-akcyjnej tytułem jest wyłącznie status komplementariusza (art. 8 ust. 6 pkt 4b).
• Spółka z o.o. z dwoma wspólnikami. O jednoosobowym charakterze spółki decyduje liczba wspólników, a nie podział udziałów. W uchwale z 21 lutego 2024 r. (III UZP 8/23) Sąd Najwyższy przyjął, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów nie jest wspólnikiem jednoosobowej spółki w rozumieniu ustawy.
• Wspólnik spółki cywilnej podlega ubezpieczeniom jako przedsiębiorca (art. 8 ust. 6 pkt 1) i może korzystać z ulg — zob. spółka cywilna.

Składki na ubezpieczenia społeczne

Wspólnik opłaca składki od zadeklarowanej podstawy, nie niższej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia — w 2026 r. 5 652,00 zł (art. 18 ust. 8). Stawki i najniższe kwoty są takie same jak u przedsiębiorcy: łącznie 1 926,76 zł miesięcznie z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym albo 1 788,29 zł bez niego, wraz ze składką na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, przy stopie składki na ubezpieczenie wypadkowe 1,67% — zob. składki społeczne przedsiębiorcy.

Wspólnikom spółek handlowych nie przysługują preferencje przewidziane dla przedsiębiorców będących osobami fizycznymi:

• ulga na start (art. 18 Prawa przedsiębiorców),
• składki preferencyjne przez 24 miesiące (art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych),
• mały ZUS plus (art. 18c),
• zwolnienie ze składek za jeden miesiąc w roku, tzw. wakacje składkowe (art. 17a).

Przepisy te dotyczą wyłącznie osób prowadzących działalność gospodarczą na podstawie Prawa przedsiębiorców (art. 8 ust. 6 pkt 1), dlatego przekształcenie jednoosobowej działalności w spółkę z o.o. kończy korzystanie z ulg ZUS na start. Udział w spółce ogranicza ulgi także wtedy, gdy wspólnik prowadzi równocześnie działalność gospodarczą: składek preferencyjnych nie stosuje się do osoby, która prowadzi albo w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem działalności gospodarczej prowadziła pozarolniczą działalność — także jako wspólnik (art. 18a ust. 2 pkt 1), a małego ZUS plus — do osoby, która w poprzednim roku prowadziła także pozarolniczą działalność jako wspólnik (art. 18c ust. 11 pkt 4).

Wspólnik spółki jawnej opodatkowanej po stronie wspólników rozlicza zapłacone składki społeczne jak przedsiębiorca — przy skali podatkowej i podatku liniowym odlicza je od dochodu albo zalicza do kosztów, a przy ryczałcie odlicza od przychodu — zob. odliczanie składek ZUS. Jedyny wspólnik spółki z o.o. i wspólnik spółki komandytowej mogą odliczyć składki od dochodu opodatkowanego według skali podatkowej, np. od wynagrodzenia za pełnienie funkcji w zarządzie (art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o PIT). Składki nie pomniejszają natomiast dywidendy, od której pobiera się zryczałtowany podatek bez odliczeń.

Składka zdrowotna

Zasady ustalania składki zdrowotnej zależą od tego, czy dochód wspólnika jest opodatkowany jako dochód z działalności gospodarczej.

• Wspólnik spółki jawnej opodatkowanej po stronie wspólników i partner spółki partnerskiej opłacają składkę jak przedsiębiorca — według formy opodatkowania: od dochodu przy skali podatkowej, podatku liniowym i IP Box, a przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych od kwot zależnych od przychodu (art. 81 ust. 2 i 2e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej). Składka podlega rozliczeniu rocznemu — zob. składka zdrowotna przedsiębiorcy.
• Pozostali wspólnicy — jedyny wspólnik spółki z o.o., wspólnicy spółki komandytowej i spółki jawnej będącej podatnikiem CIT, komplementariusz spółki komandytowo-akcyjnej i akcjonariusz prostej spółki akcyjnej wnoszący pracę lub usługi — opłacają składkę od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale poprzedniego roku, włącznie z wypłatami z zysku (art. 81 ust. 2za). W 2026 r. podstawa wynosi 9 228,64 zł, a składka 830,58 zł miesięcznie — niezależnie od wyników spółki i wypłat na rzecz wspólnika. Składki nie rozlicza się rocznie.
• Kilka spółek i działalność jednoosobowa. Wspólnik opłacający składkę od przeciętnego wynagrodzenia, który uzyskuje przychody ze spółek różnego rodzaju, opłaca składkę odrębnie z każdego rodzaju działalności, a przy kilku spółkach tego samego rodzaju — odrębnie od każdej spółki (art. 82 ust. 3–5). Jedyny wspólnik dwóch spółek z o.o. opłaca więc dwie składki, a jeżeli prowadzi także jednoosobową działalność gospodarczą — dodatkowo składkę z tej działalności. Wspólnik spółki jawnej opodatkowanej po stronie wspólników albo partner, który prowadzi też inną działalność opodatkowaną w tej samej formie, ustala składkę od sumy dochodów, a przy ryczałcie stosuje progi przychodu do sumy przychodów (art. 82 ust. 2a i 2b).

Początek i koniec ubezpieczeń, zgłoszenie

• Jedyny wspólnik spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom od dnia wpisu spółki do KRS albo od dnia nabycia udziałów w spółce, do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia wszystkich udziałów (art. 13 pkt 4a). Tytuł wygasa również wtedy, gdy do spółki przystępuje kolejny wspólnik, bo spółka przestaje być jednoosobowa — zob. zmiana wspólników.
• Wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej i komandytowej oraz komplementariusz spółki komandytowo-akcyjnej podlegają ubezpieczeniom od dnia wpisu spółki do KRS albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce, do dnia wykreślenia spółki albo zbycia ogółu praw i obowiązków (art. 13 pkt 4b).
• Akcjonariusz prostej spółki akcyjnej wnoszący wkład w postaci pracy lub usług podlega ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia świadczenia tej pracy lub usług do dnia zakończenia ich świadczenia (art. 13 pkt 5a).
• Obowiązek jedynego wspólnika spółki z o.o. i wspólników spółek osobowych nie obejmuje okresu, na który działalność spółki zawieszono na podstawie Prawa przedsiębiorców; za pełne miesiące zawieszenia nie opłaca się też składki zdrowotnej (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej) — zob. zawieszenie działalności spółki.
• W terminie 7 dni od powstania obowiązku wspólnik zgłasza siebie jako płatnika składek na formularzu ZUS ZFA — z własnymi danymi identyfikacyjnymi, a nie danymi spółki (art. 43 ust. 1 pkt 2) — oraz jako ubezpieczonego: na ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 05 43 albo na ZUS ZZA, gdy podlega wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 36 ust. 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 74 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej).
• Deklarację ZUS DRA przekazuje się, a składki opłaca, do 20. dnia następnego miesiąca (art. 47 ust. 1 pkt 4); termin 15. dnia dotyczy spółki z o.o. jako płatnika za zatrudnionych — zob. zgłoszenia i deklaracje ZUS.

Zbieg z innymi tytułami

• Umowa o pracę. Wspólnik zatrudniony w innym podmiocie, którego podstawa wymiaru składek z umowy o pracę w przeliczeniu na miesiąc wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie (4 806 zł w 2026 r.), podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu udziału w spółce dobrowolnie (art. 9 ust. 1). Przy niższej podstawie ubezpieczenia są obowiązkowe z obu tytułów (art. 9 ust. 1a). Składkę zdrowotną z tytułu udziału w spółce opłaca się niezależnie od składki od wynagrodzenia (art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej).
• Kilka rodzajów działalności. Udział w spółce połączony z jednoosobową działalnością gospodarczą nie powoduje podwójnego obowiązku składek społecznych — obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe dotyczą jednego, wybranego rodzaju działalności (art. 9 ust. 3). Zasady ustalania składki zdrowotnej w takim przypadku opisano wyżej, w części o składce zdrowotnej.
• Emerytura lub renta. Wspólnik mający ustalone prawo do emerytury lub renty podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu udziału w spółce dobrowolnie (art. 9 ust. 5). Obowiązek ubezpieczeń osoby mającej prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 9 ust. 4c) dotyczy wyłącznie osób prowadzących działalność gospodarczą (art. 8 ust. 6 pkt 1), a więc nie wspólników spółek handlowych — zob. emeryt i rencista w działalności.

Zasady opisuje poradnik zbieg tytułów ubezpieczeń, a dla konkretnych danych — narzędzie.

Członek zarządu i umowa o pracę ze spółką

Pełnienie funkcji w zarządzie ocenia się odrębnie od statusu wspólnika. Samo powołanie nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych; osoba powołana, która pobiera z tego tytułu wynagrodzenie, podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej), a powołanie bez wynagrodzenia nie rodzi obowiązku składek. Umowa o pracę albo umowa zlecenia zawarta ze spółką jest odrębnym tytułem do ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4), do którego stosuje się zasady zbiegu tytułów. Skutki składkowe i podatkowe wynagrodzenia z tytułu powołania, umowy o pracę i kontraktu menedżerskiego opisuje poradnik wynagrodzenie członka zarządu.

Zatrudnienie jedynego wspólnika na podstawie umowy o pracę budzi wątpliwości co do istnienia podporządkowania pracowniczego. W uchwale z 8 marca 1995 r. (I PZP 7/95) Sąd Najwyższy uznał za nieważną umowę o pracę zawartą przez jednoosobową spółkę z o.o., działającą przez wspólnika będącego jej jednoosobowym zarządem, z tym wspólnikiem, a w wyroku z 7 kwietnia 2010 r. (II UK 357/09) przyjął, że stosunek pracy wspólnika będącego prezesem jednoosobowego zarządu wygasa z chwilą nabycia przez niego wszystkich udziałów. ZUS może wówczas wydać decyzję stwierdzającą niepodleganie ubezpieczeniom z tytułu umowy o pracę i ustalić składki z tytułu udziału w spółce, wraz z odsetkami za zwłokę. Wspólnik wieloosobowej spółki z o.o. może być pracownikiem spółki, jeżeli pracuje w warunkach podporządkowania. Przy wspólniku mającym niemal wszystkie udziały sądy badają, czy podporządkowanie rzeczywiście istnieje; ocena zależy od okoliczności sprawy.

Tytuły do ubezpieczeń wspólników i terminy zgłoszeń biuro ustala w ramach obsługi ksiąg rachunkowych spółki.

Podstawa prawna

• art. 6 ust. 1 pkt 1, 4 i 5, art. 8 ust. 6 pkt 1, 4, 4a i 4b, art. 9 ust. 1, 1a, 3, 4c i 5, art. 13 pkt 4a, 4b i 5a, art. 17a, art. 18 ust. 8, art. 18a ust. 1 i 2, art. 18c ust. 1 i 11, art. 36 ust. 3 i 4, art. 43 ust. 1 pkt 2 oraz art. 47 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 199 z późn. zm.),
• art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1480 z późn. zm.),
• art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 35a, art. 74 ust. 1, art. 81 ust. 2, 2e i 2za oraz art. 82 ust. 1–5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 z późn. zm.),
• art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. a i art. 30a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592 z późn. zm.),
• obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w czwartym kwartale 2025 r. (M.P. poz. 117),
• obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 listopada 2025 r. w sprawie kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2026 oraz przyjętej do jej ustalenia kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (M.P. poz. 1206),
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. (Dz. U. poz. 1242),
• uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1995 r., I PZP 7/95,
• wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., II UK 357/09,
• uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23.