Składki na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcy w 2026 r.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, a ubezpieczeniu chorobowemu — dobrowolnie, na własny wniosek. Obowiązek ubezpieczeń trwa od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, z wyłączeniem okresu zawieszenia działalności; zgłoszenia do ubezpieczeń dokonuje się w terminie 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń. Obok składek na ubezpieczenia społeczne opłaca składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz odrębnie składkę na ubezpieczenie zdrowotne, którą opisuje poradnik Składka zdrowotna przedsiębiorcy. Składki na własne ubezpieczenia przedsiębiorca finansuje w całości z własnych środków, sam je oblicza, rozlicza i przekazuje do ZUS.

Poradnik dotyczy składek ustalanych na zasadach ogólnych (tzw. pełny ZUS). Ulgi dla przedsiębiorców rozpoczynających działalność i osiągających niskie przychody opisano na końcu.

Składki i stawki w 2026 r.

Kwoty obliczono od najniższej podstawy wymiaru na 2026 r. i odpowiadają zestawieniu ZUS. Bez dobrowolnej składki chorobowej najniższe składki wynoszą łącznie 1 788,29 zł miesięcznie.

Ubezpieczenie wypadkowe. Płatnik zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych stosuje stopę równą 50% najwyższej stopy ustalonej dla grup działalności — w 2026 r. 1,67% (połowa najwyższej stopy 3,33%, po zaokrągleniu). Płatnik zgłaszający co najmniej 10 ubezpieczonych stosuje stopę właściwą dla swojej grupy działalności albo stopę, o której zawiadamia go ZUS na podstawie informacji ZUS IWA. Stopę ustala się na rok składkowy trwający od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku.

Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Stopy obu składek określa ustawa budżetowa — w 2026 r. 1,00% podstawy na Fundusz Pracy i 1,45% na Fundusz Solidarnościowy. Płatnik oblicza je łącznie, według sumy stóp 2,45%, i wykazuje w deklaracji jedną kwotą. Opłaca się je wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w przeliczeniu na miesiąc wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie — w 2026 r. 4 806 zł. Składka nie jest należna:

• od podstawy preferencyjnej, która jest niższa od minimalnego wynagrodzenia,
• za kobiety, które ukończyły 55 lat, i mężczyzn, którzy ukończyli 60 lat,
• za miesiąc objęty zwolnieniem z opłacania składek (wakacje składkowe).

Podstawa wymiaru

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego na dany rok. Prognozowane przeciętne wynagrodzenie na 2026 r. wynosi 9 420 zł, zatem najniższa podstawa to 5 652,00 zł. Obowiązuje ona przez cały rok kalendarzowy — od stycznia do grudnia. Od tej samej kwoty oblicza się składki chorobową i wypadkową oraz składkę na FP i FS.

• Wyższa podstawa. Przedsiębiorca może zadeklarować kwotę wyższą od minimalnej. Taka deklaracja oznacza rezygnację z najniższej podstawy i nie podlega korekcie za miesiąc, w którym ją złożono. Wyższa podstawa przekłada się na wyższe zasiłki oraz wyższy kapitał emerytalny.
• Roczne ograniczenie. Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie może przekroczyć trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia — w 2026 r. 282 600 zł. Po jej osiągnięciu składek emerytalnej i rentowych nie nalicza się do końca roku. Ograniczenie nie dotyczy składek wypadkowej i chorobowej ani składki na FP i FS.
• Limit dla chorobowej. Podstawa wymiaru dobrowolnej składki chorobowej nie może przekroczyć miesięcznie 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, tj. 23 550 zł w 2026 r.

Ubezpieczenie chorobowe

Do ubezpieczenia chorobowego przystępuje się dobrowolnie, zaznaczając je w zgłoszeniu ZUS ZUA. Objęcie ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu, jeżeli zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych złożono w terminie 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń; w przeciwnym razie — nie wcześniej niż od dnia złożenia zgłoszenia. W okresie trwania ubezpieczenia składkę rozlicza się i opłaca za każdy miesiąc. Nieopłacenie składki w terminie nie powoduje ustania ubezpieczenia chorobowego, ale zasiłek nie przysługuje, jeżeli w dniu powstania prawa do niego przedsiębiorca ma zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 1% minimalnego wynagrodzenia (w 2026 r. 48,06 zł) — do czasu spłaty całości zadłużenia. Prawo do zasiłku przedawnia się, jeżeli zadłużenie nie zostanie spłacone w ciągu 6 miesięcy.

Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętna miesięczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, pomniejszona o 13,71%, z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy, dlatego wysokość zasiłku zależy od zadeklarowanej podstawy. Przy krótszym okresie ubezpieczenia nadwyżkę zadeklarowanej podstawy ponad najniższą uwzględnia się w 1/12 za każdy pełny miesiąc ubezpieczenia.

Niepełny miesiąc

Za miesiąc, w którym ubezpieczenia powstały lub ustały w trakcie miesiąca — np. przy rozpoczęciu, zawieszeniu, wznowieniu lub zakończeniu działalności — najniższą podstawę zmniejsza się proporcjonalnie: dzieli się ją przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca i mnoży przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom.

Przykład: działalność rozpoczęta 11 marca 2026 r. (21 dni z 31):

Składka na FP i FS jest należna, bo podstawa w przeliczeniu na pełny miesiąc wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie. Proporcjonalne zmniejszenie dotyczy składek na ubezpieczenia społeczne oraz FP i FS — przepisy nie przewidują go dla składki zdrowotnej. W ten sam sposób zmniejsza się najniższą podstawę za miesiąc, w którym przedsiębiorca objęty ubezpieczeniem chorobowym przez część miesiąca był niezdolny do pracy i spełnia warunki do przyznania zasiłku.

Termin płatności i deklaracja

• Płatnicy nieposiadający osobowości prawnej przesyłają deklarację i opłacają składki do 20. dnia następnego miesiąca. Dotyczy to przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną — także zatrudniającego pracowników — i wspólnika spółki opłacającego składki na własne ubezpieczenia, a także np. spółki jawnej jako płatnika składek za pracowników.
• Do 15. dnia następnego miesiąca rozliczają się płatnicy posiadający osobowość prawną, np. spółka z o.o. jako płatnik składek za pracowników i zleceniobiorców.
• Jeżeli termin przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, upływa następnego dnia po dniu lub dniach wolnych od pracy.
• Przedsiębiorca opłacający składki wyłącznie za siebie składa deklarację rozliczeniową ZUS DRA za każdy miesiąc — także gdy jej dane nie zmieniły się w stosunku do poprzedniego miesiąca — bez raportów imiennych. Wyjątkiem jest miesiąc objęty wakacjami składkowymi, za który przesyła także imienne raporty miesięczne. Składki wpłaca się jednym przelewem na indywidualny numer rachunku składkowego.
• Od składek nieopłaconych w terminie należą się odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych w Ordynacji podatkowej, bez stawki obniżonej.

Zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorca odlicza od dochodu albo zalicza do kosztów uzyskania przychodów, a przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych odlicza od przychodu — zob. odliczanie składek ZUS.

Osoba współpracująca

Za osobę współpracującą uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę, ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu działalności. Zawarcie z taką osobą umowy o pracę nie zmienia jej statusu, chyba że jest to umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

• Osoba współpracująca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, a chorobowemu — dobrowolnie.
• Podstawa wymiaru jej składek wynosi co najmniej 5 652,00 zł, także wtedy, gdy przedsiębiorca korzysta z ulgi na start, składek preferencyjnych albo małego ZUS plus — ulgi te nie obejmują osób współpracujących.
• Składki na jej ubezpieczenia społeczne finansuje w całości przedsiębiorca.
• Składka zdrowotna osoby współpracującej wynosi w 2026 r. 622,93 zł (9% od 75% przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2025 r.).
• Osobę współpracującą zgłasza się na formularzu ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 05 11 w terminie 7 dni od rozpoczęcia współpracy. Od tej chwili przedsiębiorca nie rozlicza składek wyłącznie za siebie i do deklaracji dołącza raporty imienne.

Ulgi w składkach

Przepisy przewidują kolejne etapy obniżonych składek społecznych: ulgę na start (6 miesięcy bez ubezpieczeń społecznych), składki preferencyjne przez 24 miesiące od podstawy 1 441,80 zł (najniższe składki z chorobową 456,18 zł) i mały ZUS plus, przy którym składki na ubezpieczenia społeczne z dobrowolną chorobową wynoszą w 2026 r. od 456,18 zł do 1 788,29 zł (bez FP i FS). Po objęciu ubezpieczeniami społecznymi — niezależnie od sposobu ustalania podstawy — przedsiębiorca spełniający warunki może raz w roku skorzystać z wakacji składkowych. Warunki i kolejność ulg opisuje poradnik Ulgi w składkach ZUS dla rozpoczynających działalność, a składki w poszczególnych wariantach oblicza kalkulator składek ZUS przedsiębiorcy.

Przedsiębiorca zatrudniony na podstawie umowy o pracę, mający ustalone prawo do emerytury lub wykonujący umowę zlecenia może nie podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z działalności — zasady opisuje poradnik Zbieg tytułów do ubezpieczeń.

Podstawa prawna

• art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, art. 8 ust. 6 i 11, art. 9 ust. 1, 1a, 2, 2a i 5, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4 i 5, art. 14 ust. 1, 1a, 2 i 2a, art. 16 ust. 4 i 5a, art. 17 ust. 3, art. 17a, art. 18 ust. 8–10, art. 18a, art. 18c, art. 19 ust. 1, art. 20, art. 22 ust. 1, art. 23 ust. 1 i 1a, art. 31, art. 36 ust. 2–4 i art. 47 ust. 1, 2, 2fa i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 199 z późn. zm.),
• art. 2 pkt 8, art. 27, art. 28 i art. 31–33 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1644 z późn. zm.),
• załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1874),
• art. 259 ust. 1, art. 260 i art. 261 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620 z późn. zm.),
• art. 4 ust. 1, 1a i 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1848 z późn. zm.),
• art. 25 i 26 ustawy budżetowej na rok 2026 z dnia 9 stycznia 2026 r. (Dz. U. poz. 62),
• art. 2a, art. 3 pkt 4, art. 4 ust. 1 pkt 2, art. 48 ust. 1 i art. 48a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 854 z późn. zm.),
• art. 81 ust. 2ya ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 z późn. zm.),
• art. 12 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 z późn. zm.),
• art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592 z późn. zm.) i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 843 z późn. zm.),
• obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 listopada 2025 r. w sprawie kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2026 oraz przyjętej do jej ustalenia kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (M.P. poz. 1206),
• komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2025 r. w sprawie kwoty 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, stosowanej w okresie od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 31 grudnia 2026 r. przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób, które ubezpieczeniu chorobowemu podlegają dobrowolnie (M.P. poz. 1216),
• obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w czwartym kwartale 2025 r. (M.P. poz. 117),
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. (Dz. U. poz. 1242).