Ulgi w składkach ZUS dla rozpoczynających działalność

Przedsiębiorca rozpoczynający działalność może przez pierwsze lata opłacać niższe składki na ubezpieczenia społeczne. Ulgi stosuje się kolejno i nie obejmują one składki zdrowotnej, a niższe składki oznaczają niższe zasiłki i niższą emeryturę.

Kolejność ulg

1. Ulga na start — 6 miesięcy bez ubezpieczeń społecznych.
2. Składki preferencyjne — 24 miesiące od podstawy 30% minimalnego wynagrodzenia.
3. Mały ZUS plus — podstawa zależna od dochodu, do 36 miesięcy w okresie 60 miesięcy.
4. Zasady ogólne — podstawa nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, w 2026 r. 5 652,00 zł.

Po objęciu ubezpieczeniami społecznymi — niezależnie od sposobu ustalania podstawy — przedsiębiorca może raz w roku skorzystać z wakacji składkowych. Składki w poszczególnych wariantach oblicza kalkulator składek ZUS przedsiębiorcy.

Ulga na start

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności (art. 18 Prawa przedsiębiorców), jeżeli:

• podejmuje działalność po raz pierwszy albo ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia,
• nie wykonuje jej na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności.

Według ZUS przy rozpoczęciu działalności pierwszego dnia miesiąca ten miesiąc jest pierwszym z sześciu, a przy rozpoczęciu w trakcie miesiąca sześć miesięcy liczy się od następnego miesiąca; zawieszenie działalności w tym okresie nie przedłuża ulgi.

W tym okresie przedsiębiorca zgłasza się wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego, nie ma prawa do zasiłków ani świadczeń wypadkowych, a okres ulgi nie podwyższa emerytury. Z ulgi można zrezygnować, zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych (art. 18 ust. 2 Prawa przedsiębiorców) — objęcie ubezpieczeniami następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu, nie wcześniej niż od dnia jego złożenia (art. 18aa ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Rezygnacji nie można cofnąć; ponownie z ulgi można skorzystać dopiero przy podjęciu działalności po upływie 60 miesięcy od jej zakończenia lub zawieszenia.

Składki preferencyjne

Przez 24 miesiące kalendarzowe podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia, w 2026 r. 1 441,80 zł (art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Najniższe składki społeczne z dobrowolną chorobową wynoszą 456,18 zł miesięcznie (przy stopie składki wypadkowej 1,67%); składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy się nie opłaca, bo podstawa jest niższa od minimalnego wynagrodzenia (art. 259 ust. 1 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia).

Okres 24 miesięcy biegnie od dnia następującego po zakończeniu ulgi na start, a przy wcześniejszej rezygnacji z niej — od dnia objęcia ubezpieczeniami (art. 18aa ust. 1 i 3). Składek preferencyjnych nie stosuje się do osób, które prowadzą albo w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności prowadziły pozarolniczą działalność, oraz do osób wykonujących działalność na rzecz byłego pracodawcy na warunkach opisanych przy uldze na start (art. 18a ust. 2).

Mały ZUS plus

Z małego ZUS plus może skorzystać przedsiębiorca, którego przychód z działalności w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł — przy rozpoczęciu, zakończeniu lub zawieszeniu działalności w ciągu tego roku limit zmniejsza się proporcjonalnie do liczby dni jej prowadzenia (art. 18c ust. 1 i 7).

• Podstawa wymiaru to połowa przeciętnego miesięcznego dochodu z poprzedniego roku (roczny dochód podzielony przez liczbę dni prowadzenia działalności i pomnożony przez 30). Dochód ustala się według przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, powiększając go o składki na ubezpieczenia społeczne zaliczone do kosztów uzyskania przychodów; przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych oraz przy karcie podatkowej bez zwolnienia z VAT za dochód przyjmuje się połowę przychodu. W 2026 r. podstawa mieści się między 1 441,80 zł a 5 652,00 zł.
• Ulga przysługuje maksymalnie przez 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności. Od 1 stycznia 2026 r. pierwszy okres 60 miesięcy zaczyna się od pierwszego miesiąca, w którym podstawę ustalono według małego ZUS plus, a każdy kolejny — od pierwszego miesiąca działalności po upływie poprzedniego; miesiąc, w którym ulga lub działalność trwały choćby jeden dzień, liczy się jako pełny. Niewykorzystanych miesięcy nie przenosi się do następnego okresu (art. 18c ust. 11a–11c). Według ZUS chodzi o pierwszy miesiąc ulgi po grudniu 2025 r., a miesiące ulgi wykorzystane wcześniej nie pomniejszają nowego limitu (komunikat z 22 grudnia 2025 r.). Osoby, które ustalały podstawę według małego ZUS plus w 2023 r., zachowują ponadto prawo do dodatkowych 12 miesięcy ulgi (art. 112a), do którego stosuje się art. 18c w brzmieniu sprzed 2026 r. (art. 38 ustawy z 21 maja 2025 r.).
• Nie skorzysta z niej osoba, która w poprzednim roku prowadziła działalność krócej niż 60 dni, w poprzednim roku była opodatkowana kartą podatkową i korzystała ze zwolnienia z VAT, nadal ma prawo do składek preferencyjnych, w poprzednim roku prowadziła także inną działalność pozarolniczą (np. jako wspólnik spółki jawnej) albo wykonuje działalność na rzecz byłego pracodawcy (art. 18c ust. 11).
• Dane o przychodzie, dochodzie i formie opodatkowania przekazuje się w dokumentach rozliczeniowych za styczeń albo za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia działalności w danym roku. Z ulgi można zrezygnować w trakcie roku — od miesiąca rezygnacji do końca roku obowiązują wtedy zasady ogólne (art. 18c ust. 9 i 10).

Wakacje składkowe

Od listopada 2024 r. przedsiębiorca może wnioskować o zwolnienie z opłacenia składek za jeden wybrany miesiąc w roku kalendarzowym (art. 17a i 17b). Zwolnienie obejmuje składki na własne ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, dobrowolne chorobowe (jeżeli przedsiębiorca podlegał mu w miesiącu złożenia wniosku i w miesiącu poprzednim) oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy (art. 32 ust. 2). Składki na ubezpieczenia społeczne za ten miesiąc są finansowane z dotacji budżetu państwa do FUS od najniższej obowiązującej przedsiębiorcę podstawy wymiaru — także gdy zwykle deklaruje wyższą (art. 16 ust. 4a, art. 18d) — a ciągłość ubezpieczenia zostaje zachowana. Warunki:

• w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przedsiębiorca miał zgłoszonych do ubezpieczeń nie więcej niż 10 osób i sam podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu działalności — dlatego wakacje nie są dostępne w czasie ulgi na start,
• w co najmniej jednym z dwóch poprzednich lat przychód nie przekroczył równowartości 2 mln euro (albo przedsiębiorca nie osiągnął przychodu),
• w poprzednim roku ani w bieżącym roku do dnia złożenia wniosku przedsiębiorca nie wykonywał działalności na rzecz byłego pracodawcy (art. 17a ust. 1 pkt 3).

Wniosek RWS składa się wyłącznie elektronicznie przez eZUS, w miesiącu poprzedzającym miesiąc zwolnienia; wniosek złożony w innym terminie pozostawia się bez rozpoznania (art. 36d ust. 1, 4 i 5). Zwolnienie stanowi pomoc de minimis i przysługuje przedsiębiorcy, który dysponuje limitem tej pomocy co najmniej w wysokości zwalnianych składek na ubezpieczenia społeczne (art. 17b ust. 2).

Kto nie korzysta z ulg

Ulgi dotyczą osób prowadzących działalność gospodarczą na podstawie Prawa przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), w tym wspólników spółki cywilnej. Nie mają do nich prawa wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. ani wspólnicy osobowych spółek handlowych podlegający ubezpieczeniom z tytułu udziału w spółce — ich składki ustala się na zasadach ogólnych, zob. spółka z o.o. i spółki osobowe. Ulgi nie obejmują też osób współpracujących. Ulgi na start nie stosuje się do rolnika lub domownika, który rozpoczął działalność i na podstawie art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nadal podlega ubezpieczeniu w KRUS (art. 18 ust. 3 Prawa przedsiębiorców). Przedsiębiorca zatrudniony jednocześnie na etacie może nie podlegać ubezpieczeniom społecznym z działalności — zob. zbieg tytułów do ubezpieczeń.

Składka zdrowotna i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

Składka zdrowotna jest należna zawsze — także w okresie ulgi na start, składek preferencyjnych, małego ZUS plus i wakacji składkowych. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania. Przy skali podatkowej i podatku liniowym minimalna składka wynosi od 1 lutego 2026 r. (początek roku składkowego) 432,54 zł, tj. 9% minimalnego wynagrodzenia (art. 79 ust. 1, art. 81 ust. 2 i 2d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej). Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych składka za miesiące 2026 r. wynosi 498,35 zł, 830,58 zł albo 1 495,04 zł — zależnie od tego, czy przychód od początku roku nie przekroczył 60 000 zł, nie przekroczył 300 000 zł, czy przekroczył tę kwotę (9% z 60%, 100% albo 180% przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2025 r., wynoszącego 9 228,64 zł — art. 81 ust. 2f). Oblicza ją kalkulator składki zdrowotnej, a wpływ formy opodatkowania opisuje poradnik wybór formy opodatkowania.

Ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy jest dobrowolne i dostępne tylko przy ubezpieczeniach emerytalnym i rentowych — nie w czasie ulgi na start (art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Od dnia wskazanego w zgłoszeniu obejmuje ono przedsiębiorcę tylko wtedy, gdy zgłoszenia do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dokonano w terminie; w przeciwnym razie — najwcześniej od dnia złożenia zgłoszenia (art. 14 ust. 1 i 1a). Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia, a zasiłek oblicza się od zadeklarowanej podstawy, więc przy składkach preferencyjnych jest niski.

Zgłoszenia i terminy

• Zgłoszenia do ubezpieczeń dokonuje się w terminie 7 dni od powstania obowiązku (art. 36 ust. 4); można je dołączyć do wniosku o wpis do CEIDG (art. 36b).
• Każdemu wariantowi odpowiada inny kod tytułu ubezpieczenia: w czasie ulgi na start składa się zgłoszenie ZUS ZZA (kod z grupy 05 40), przy składkach preferencyjnych — ZUS ZUA (05 70), przy małym ZUS plus — 05 90, a na zasadach ogólnych — 05 10.
• Przejście do kolejnego wariantu wymaga wyrejestrowania (ZUS ZWUA) i ponownego zgłoszenia z nowym kodem w terminie 7 dni (art. 36 ust. 13 i 14). Zmiany na mały ZUS plus następującej w styczniu, a także zgłoszenia przy rozpoczęciu lub wznowieniu działalności w styczniu, dokonuje się do końca stycznia — a jeżeli ten termin jest krótszy niż 7 dni, w terminie 7 dni (art. 36 ust. 4b i 14a). Według ZUS zgłoszenie po terminie oznacza rezygnację z małego ZUS plus do końca roku kalendarzowego.
• Przedsiębiorca opłacający składki wyłącznie za siebie składa deklarację i płaci składki do 20. dnia następnego miesiąca (art. 47 ust. 1 pkt 4).

Plan ulg na pierwsze lata i terminy przejść między nimi biuro ustala przy rozpoczęciu działalności.

Podstawa prawna

• art. 18 ust. 1–3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.),
• art. 8 ust. 6 i 6a, art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 1 i 1a, art. 16 ust. 4a, art. 17a, 17b, art. 18 ust. 8, art. 18a, 18aa, 18c, 18d, art. 32 ust. 2, art. 36 ust. 4, 4b, 13, 14 i 14a, art. 36b, 36d, art. 47 ust. 1 pkt 4 i art. 112a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.),
• art. 11 i 38 ustawy z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego (Dz. U. poz. 769) — nowe zasady liczenia okresów małego ZUS plus od 1 stycznia 2026 r.,
• art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1644, z późn. zm.),
• art. 259 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620, z późn. zm.),
• art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 854, z późn. zm.),
• art. 79 ust. 1 i art. 81 ust. 2, 2d, 2e i 2f ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm.),
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. (Dz. U. poz. 1242),
• obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 listopada 2025 r. w sprawie kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2026 oraz przyjętej do jej ustalenia kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (M.P. poz. 1206),
• obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w czwartym kwartale 2025 r. (M.P. poz. 117).