Ulga na złe długi w VAT, PIT i CIT

Sprzedawca, który nie otrzymał zapłaty, rozliczył już podatek należny i wykazał przychód. Ustawy podatkowe pozwalają mu skorygować te rozliczenia, jeżeli należność nie zostanie uregulowana w ciągu 90 dni od terminu płatności. Po stronie dłużnika powstaje w tej sytuacji obowiązek korekty odliczonego VAT oraz zwiększenia dochodu o niezapłacony koszt. Rozwiązania w VAT i w podatkach dochodowych są od siebie niezależne i mają odmienne warunki. Terminy dla konkretnej faktury można ustalić za pomocą narzędzia ulga na złe długi.

Ulga w VAT — wierzyciel

Wierzyciel może skorygować podstawę opodatkowania i podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju, jeżeli nieściągalność wierzytelności została uprawdopodobniona (art. 89a ust. 1). Korekta może dotyczyć całej wierzytelności albo jej części.

Korektę ujmuje się w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Warunkiem jest, aby do dnia złożenia rozliczenia za ten okres należność nie została zapłacona ani zbyta (art. 89a ust. 3). Przy terminie płatności 9 kwietnia 2026 r. dziewięćdziesiąty dzień przypada 8 lipca 2026 r. Podatnik rozliczający się miesięcznie ujmuje więc korektę w JPK_V7M za lipiec, składanym do 25 sierpnia.

Wierzyciel informuje o korekcie w deklaracji, w której jej dokonuje (art. 89a ust. 5); odrębnego zawiadomienia VAT-ZD nie składa się od wprowadzenia JPK_V7. Korektę wykazuje się w ewidencji sprzedaży pojedynczo, dla każdej faktury, ze znakiem minus. Oznacza się ją polem „KorektaPodstawyOpodt” i podaje datę upływu terminu płatności.

Ulga dotyczy wyłącznie dostaw towarów i usług, których miejscem opodatkowania jest terytorium kraju.

Od 1 stycznia 2027 r. mały podatnik rozliczający VAT metodą kasową może dokonać korekty najwcześniej w rozliczeniu za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy (art. 89a ust. 3a, dodany ustawą z dnia 4 września 2026 r., Dz. U. poz. 1270).

Zapłata po dokonaniu korekty

Jeżeli po złożeniu rozliczenia z korektą należność zostanie uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie, wierzyciel zwiększa podstawę opodatkowania i podatek należny w rozliczeniu za okres, w którym to nastąpiło. Uregulowaniem jest też np. potrącenie. Przy częściowej zapłacie zwiększenie dotyczy tej części (art. 89a ust. 4). W JPK_V7 podaje się wtedy datę uregulowania lub zbycia należności.

Obowiązek dłużnika w VAT

Dłużnik, który nie uregulował należności w ciągu 90 dni od upływu terminu płatności, koryguje odliczony podatek naliczony. Korektę ujmuje w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień (art. 89b ust. 1). Obowiązek:

• nie powstaje, jeżeli dłużnik zapłacił najpóźniej w ostatnim dniu tego okresu rozliczeniowego (art. 89b ust. 1a),
• przy częściowej zapłacie dotyczy podatku przypadającego na nieuregulowaną część (art. 89b ust. 2),
• nie zależy od tego, czy wierzyciel skorzystał z ulgi, ani od statusu wierzyciela.

Po zapłacie dłużnik może ponownie zwiększyć podatek naliczony w rozliczeniu za okres, w którym uregulował należność (art. 89b ust. 4). Korektę ujmuje się w ewidencji zakupu, dla każdej faktury odrębnie.

Ulga w podatkach dochodowych

W PIT (art. 26i i art. 44 ust. 17–26) i CIT (art. 18f i art. 25 ust. 19–26) ulga dotyczy świadczeń pieniężnych z transakcji handlowych w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Chodzi o transakcje zawierane w ramach działalności, w których u co najmniej jednej strony ustala się przychód lub koszt.

• Wierzyciel może zmniejszyć podstawę obliczenia zaliczki i podatku (w CIT — podstawę opodatkowania) o wartość wierzytelności zaliczonej do przychodów należnych, która nie została uregulowana ani zbyta. Zmniejszenia dokonuje się za okres, w którym upłynęło 90 dni od terminu zapłaty, przy obliczaniu zaliczki — z wyjątkiem zaliczek uproszczonych — oraz w zeznaniu rocznym.
• Dłużnik jest obowiązany zwiększyć tę podstawę o wartość zobowiązania zaliczonego do kosztów, którego nie uregulował w tym terminie. Przy stracie odpowiednio ją zmniejsza.
• Warunki (art. 26i ust. 10 PIT, art. 18f ust. 10 CIT): dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego złożenie zeznania nie jest w trakcie restrukturyzacji, upadłości ani likwidacji. Od końca roku wystawienia faktury lub zawarcia umowy (późniejszej z tych czynności) nie mogły upłynąć 2 lata. Transakcja musi być zawarta w ramach działalności obu stron, z której dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym w Polsce — dłużnikiem nie może być np. gmina (interpretacja Dyrektora KIS z 22 kwietnia 2026 r., 0111-KDIB1-3.4010.65.2026.1.ZK).
• Wyłączenia: transakcje między podmiotami powiązanymi (art. 26i ust. 18 PIT, art. 18f ust. 18 CIT), wierzytelności zaliczone już do kosztów, np. przez odpisy aktualizujące (art. 26i ust. 13 PIT, art. 18f ust. 13 CIT), oraz przychody i koszty rozliczane metodą kasową (art. 26i ust. 20 i 21 ustawy o PIT; zob. kasowy PIT).

Okres 90 dni liczy się od dnia następującego po terminie zapłaty. Jeżeli termin zapłaty ustalono z naruszeniem ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, przyjmuje się termin wynikający z tej ustawy (art. 26i ust. 11 i 15 PIT). Po uregulowaniu lub zbyciu wierzytelności wierzyciel zwiększa podstawę, a dłużnik zmniejsza ją dopiero po zapłacie — w rozliczeniu za okres, w którym to nastąpiło (art. 26i ust. 7 i 8, art. 44 ust. 21 i 22 PIT; art. 18f ust. 7 i 8, art. 25 ust. 23 i 24 CIT).

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Wierzyciel może zmniejszyć przychody o niezapłaconą wierzytelność, a dłużnik zwiększa przychody o niezapłacone zobowiązanie z tytułu zakupu towaru związanego z działalnością — nie usługi — także przy obliczaniu ryczałtu za miesiąc lub kwartał (art. 11 ust. 4–17 i 19–21 oraz art. 21 ust. 3f ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym).

Ulga a zatory płatnicze

Ulga łagodzi skutki podatkowe braku zapłaty, ale nie zastępuje dochodzenia należności. W transakcjach handlowych wierzycielowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych i rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Ustawa ogranicza też dopuszczalną długość terminów zapłaty (zob. zatory płatnicze i odzyskiwanie należności; odsetki oblicza kalkulator odsetek). Dla wierzyciela zbycie wierzytelności, np. w faktoringu, ma takie same skutki jak jej uregulowanie; obowiązek korekty u dłużnika ustaje dopiero z zapłatą, także na rzecz faktora.

Przy prowadzeniu ewidencji VAT i ksiąg kluczowe jest rejestrowanie terminu płatności z faktury lub umowy oraz daty zapłaty. Bez tych danych nie da się ustalić 90. dnia — ani prawa wierzyciela do korekty, ani obowiązku dłużnika. Sprzedawca, który nie otrzymał zapłaty, i nabywca, który jej nie dokonał, powinni przed upływem tego terminu przekazać informację o stanie rozrachunków (zob. JPK_V7 i ewidencja VAT).

Podstawa prawna

• art. 89a i art. 89b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2026 r. poz. 1263, z późn. zm.),
• art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2026 r. poz. 1270) — od 1 stycznia 2027 r.,
• art. 26i i art. 44 ust. 17–26 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm.),
• art. 18f i art. 25 ust. 19–26 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 554, z późn. zm.),
• art. 11 ust. 4–21 i art. 21 ust. 3f ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 843, z późn. zm.),
• ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.