Wspólne rozliczenie małżonków i osoby samotnie wychowującej dziecko

Małżonkowie podlegają co do zasady odrębnemu opodatkowaniu. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala im jednak, na wspólny wniosek, obliczyć podatek od sumy dochodów — w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów. Rozwiązanie działa wyłącznie w ramach skali podatkowej i przynosi korzyść wtedy, gdy dochody małżonków znacznie się różnią. Zbliżony mechanizm przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko. Artykuł uzupełnia poradnik Zeznanie roczne przedsiębiorcy.

Warunki łącznego opodatkowania

Z łącznego opodatkowania mogą skorzystać małżonkowie, którzy:

• pozostawali w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy albo — gdy małżeństwo zawarto w trakcie roku — od dnia jego zawarcia do końca roku,
• podlegają w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu — albo oboje lub jedno z nich ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym państwie UE, EOG lub w Szwajcarii, a przychody opodatkowane w Polsce stanowią łącznie co najmniej 75% całkowitego przychodu obojga małżonków; miejsce zamieszkania dokumentuje się wtedy certyfikatem rezydencji, a z państwem tym musi istnieć podstawa prawna do wymiany informacji podatkowych,
• wyrazili wniosek w zeznaniu rocznym.

Wspólne rozliczenie przysługuje także wtedy, gdy jeden z małżonków nie miał przychodów opodatkowanych według skali albo osiągnął dochód niepowodujący obowiązku zapłaty podatku. Jeżeli małżonek zmarł w trakcie roku albo po jego zakończeniu, lecz przed złożeniem zeznania, wniosek może złożyć owdowiały małżonek, o ile w roku podatkowym istniała między nimi wspólność majątkowa.

Warunek wspólności majątkowej nie jest spełniony, jeżeli choćby przez część roku małżonkowie pozostawali w rozdzielności majątkowej — ustanowionej umową majątkową, orzeczonej przez sąd albo powstałej z mocy prawa, np. wskutek orzeczenia separacji.

Kiedy wspólne rozliczenie jest wyłączone

Łącznego opodatkowania nie stosuje się, jeżeli choćby jeden z małżonków w danym roku:

Wyłączenie wiąże się z faktycznym stosowaniem tych przepisów w roku podatkowym — w zakresie przychodów, kosztów, odliczeń i doliczeń. Jeżeli więc przez cały rok przedsiębiorca nie osiągnął przychodów ani nie poniósł kosztów z działalności opodatkowanej liniowo albo ryczałtem i nie miał obowiązku ani prawa do odliczeń i doliczeń — np. przy zawieszeniu działalności na cały rok — małżonkowie mogą rozliczyć się wspólnie, a przedsiębiorca składa za ten rok „zerowe” zeznanie PIT-36L albo PIT-28. Takie stanowisko przedstawia Ministerstwo Finansów w odpowiedziach na pytania o usługę Twój e-PIT (podatki.gov.pl, wspólne rozliczenie małżonków, pyt. 5.7) oraz Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 9 czerwca 2026 r., 0112-KDSL1-2.4011.340.2026.2.AP (ryczałt, działalność bez przychodów, a następnie zawieszona).

Wśród wyłączeń w art. 6 ust. 8 nie wymieniono stawki 5% z IP Box (art. 30ca). Przedsiębiorca na skali korzystający z tej preferencji może więc rozliczyć się z małżonkiem, a dochód objęty stawką 5% — podobnie jak dochody z kapitałów pieniężnych czy ze sprzedaży nieruchomości — nie wchodzi do sumy dochodów (art. 9 ust. 1a) i rozlicza się go odrębnie, poza łączną podstawą.

Stosowanie podatku liniowego albo ryczałtu przez przedsiębiorcę pozbawia wspólnego rozliczenia oboje małżonków — skutek ten uwzględnia się przy wyborze formy opodatkowania. Narzędzie Porównanie form opodatkowania pozwala doliczyć przy skali dochód małżonka i porównać wynik wspólnego rozliczenia z podatkiem liniowym i ryczałtem.

Wniosek, zeznanie i termin

Wniosek wyraża się w zeznaniu PIT-36 — gdy którykolwiek z małżonków prowadzi działalność opodatkowaną według skali lub ma inne dochody wykazywane w tym formularzu — albo w PIT-37. Może go wyrazić jeden z małżonków, co jest równoznaczne z oświadczeniem, składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej, że drugi małżonek go do tego upoważnił. Podatek określa się na imię obojga małżonków.

Zeznanie składa się od 15 lutego do 30 kwietnia następnego roku. Złożenie go po terminie nie pozbawia prawa do wspólnego rozliczenia, a sposób rozliczenia można zmienić w obu kierunkach przez korektę zeznań — tak również Ministerstwo Finansów w poradniku „Wspólne rozliczenie małżonków” na podatki.gov.pl.

Sposób obliczenia podatku

1. Każdy z małżonków ustala swój dochód i odrębnie odlicza od niego przysługujące kwoty, np. składki na ubezpieczenia społeczne, ulgę internetową, darowizny czy wydatki termomodernizacyjne. Limity tych odliczeń stosuje każdy z nich osobno.
2. Dochody po odliczeniach sumuje się i dzieli na pół.
3. Od połowy oblicza się podatek według skali: 12% minus kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł, a od nadwyżki ponad 120 000 zł — 32%.
4. Otrzymany podatek podwaja się, a od wyniku odejmuje m.in. ulgę na dzieci i zaliczki wpłacone przez oboje małżonków.

W efekcie małżonkowie korzystają z dwóch kwot zmniejszających podatek i z łącznego progu 240 000 zł. Korzyść pojawia się, gdy dochód jednego z nich przekracza 120 000 zł, a drugiego jest niższy, albo gdy jeden z małżonków nie wykorzystuje w pełni kwoty zmniejszającej podatek, bo jego dochód nie przekracza 30 000 zł.

Przykład

Małżonek A prowadzi działalność opodatkowaną według skali; dochody po odliczeniu składek, bez ulg:

W drugim wierszu podatek A wynosi odrębnie 10 800 zł + 32% × 80 000 zł = 36 400 zł, a B: 12% × 40 000 zł − 3 600 zł = 1 200 zł. Wspólnie: połowa dochodów to 120 000 zł, podatek od niej 10 800 zł, po podwojeniu 21 600 zł. Największa korzyść, 27 600 zł rocznie, występuje, gdy jeden z małżonków nie ma dochodów, a drugi osiąga co najmniej 240 000 zł.

Przedsiębiorca na skali — skutki praktyczne

• Zaliczki każdy z małżonków oblicza odrębnie, więc korzyść ze wspólnego rozliczenia ujawnia się dopiero w zeznaniu, zwykle jako nadpłata.
• Strata z działalności nie pomniejsza w roku jej poniesienia innych dochodów — ani przedsiębiorcy, ani jego małżonka. Rozlicza się ją w kolejnych latach wyłącznie z dochodu przedsiębiorcy z tego samego źródła (odliczenie straty).
• Składka zdrowotna — 9% dochodu z działalności — nie zależy od sposobu rozliczenia i przy skali nie pomniejsza podatku (składka zdrowotna).
• Ulga na dzieci przy jednym dziecku przysługuje, gdy dochody małżonków pozostających w związku przez cały rok nie przekroczyły łącznie 112 000 zł; do limitu wlicza się dochody opodatkowane według skali, podatkiem liniowym i na zasadach art. 30b (m.in. ze zbycia papierów wartościowych), pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne — bez względu na to, czy małżonkowie rozliczają się wspólnie. Kwotę ulgi małżonkowie mogą rozdzielić w dowolnej proporcji.

Osoba samotnie wychowująca dziecko

Rodzic albo opiekun prawny samotnie wychowujący dzieci może obliczyć podatek w podwójnej wysokości podatku od połowy własnych dochodów. Uprawniona jest osoba stanu wolnego (panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba rozwiedziona), osoba w separacji oraz osoba, której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Preferencja dotyczy dzieci:

• małoletnich,
• pełnoletnich, które otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
• pełnoletnich uczących się w szkołach w Polsce lub za granicą, do ukończenia 25 lat, jeżeli ich dochody opodatkowane według skali lub na zasadach art. 30b, np. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (poza rentą rodzinną), oraz przychody zwolnione w ramach ulgi dla młodych i ulgi na powrót nie przekroczyły łącznie dwunastokrotności renty socjalnej obowiązującej w grudniu — w 2026 r. 23 741,88 zł (12 × 1 978,49 zł).

Preferencja nie przysługuje osobie, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem choćby jedno dziecko, także w opiece naprzemiennej, przy której świadczenie wychowawcze przyznano obojgu rodzicom. Wyłączenia dotyczące podatku liniowego i ryczałtu obejmują zarówno rodzica, jak i dziecko. Przy dochodzie 150 000 zł podatek wynosi 20 400 zł, a po zastosowaniu preferencji — 10 800 zł. Wniosek wyraża się w zeznaniu. Osobę samotnie wychowującą małoletnie dziecko w rozumieniu tych przepisów obowiązuje w uldze na jedno dziecko limit dochodów 112 000 zł, a nie 56 000 zł przewidziany dla innych osób niepozostających w związku małżeńskim (art. 27f ust. 2 pkt 1 lit. b).

Informacje potrzebne biuru

Biuro potrzebuje oświadczenia o pozostawaniu w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej przez cały rok (albo daty zawarcia małżeństwa), informacji o dochodach, odliczeniach i formie opodatkowania drugiego małżonka (PIT-11, PIT-40A, dane o działalności), a przy samotnym wychowywaniu — danych dzieci, zaświadczeń o nauce i informacji o dochodach dzieci pełnoletnich. Rozliczenia roczne obejmuje usługa księgi przychodów i rozchodów, a pozostałe preferencje opisuje artykuł Ulgi w zeznaniu rocznym.

Podstawa prawna

• art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1–4h, 8 i 11–13, art. 6a, art. 9 ust. 1a i 3, art. 27 ust. 1, art. 27f ust. 2, 2a i 4, art. 30ca oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm.),
• art. 6 ust. 1a ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 843, z późn. zm.),
• art. 81 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.),
• art. 47, 52–54 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2026 r. poz. 236).