Działalność nierejestrowana — limit przychodów, podatki i obowiązki

Art. 5 ustawy — Prawo przedsiębiorców wyłącza z pojęcia działalności gospodarczej drobną działalność zarobkową osoby fizycznej, której przychody nie przekraczają ustawowego limitu. Działalność ta, określana jako nierejestrowana, nie wymaga wpisu do CEIDG i nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych. Nie jest jednak wyłączona z opodatkowania: przychody podlegają podatkowi dochodowemu, a sprzedaż — przepisom o podatku od towarów i usług.

Warunki i limit przychodów w 2026 i 2027 r.

Działalność jest działalnością nierejestrowaną, jeżeli łącznie:

• przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% minimalnego wynagrodzenia — przy minimalnym wynagrodzeniu wynoszącym w 2026 r. 4806 zł limit wynosi 10 813,50 zł na kwartał,
• osoba ją wykonująca nie wykonywała działalności gospodarczej w okresie ostatnich 60 miesięcy.

Od 1 stycznia 2027 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4950 zł, a limit — 11 137,50 zł na kwartał (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2026 r., Dz. U. poz. 1213).

Limit kwartalny obowiązuje od 1 stycznia 2026 r. (ustawa z dnia 25 lipca 2025 r., Dz. U. poz. 1168); do końca 2025 r. ustalano go odrębnie dla każdego miesiąca (75% minimalnego wynagrodzenia). Wyższy przychód w jednym miesiącu nie powoduje więc utraty statusu, dopóki suma przychodów w kwartale kalendarzowym mieści się w limicie. Niewykorzystana część limitu nie przechodzi na następny kwartał.

Do limitu wlicza się przychód należny — kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. Kosztów nie odlicza się: limit dotyczy przychodu, a nie dochodu.

Kto nie może skorzystać

• osoba, która w okresie ostatnich 60 miesięcy wykonywała działalność gospodarczą,
• wspólnik spółki cywilnej — działalność wykonywana w ramach umowy spółki cywilnej jest wyłączona wprost,
• osoba zagraniczna inna niż wymieniona w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
• osoba zamierzająca wykonywać działalność wymagającą koncesji, zezwolenia lub wpisu do rejestru działalności regulowanej — art. 5 nie wymienia tego wyłączenia wprost, ale przepisy ustanawiające te wymogi wiążą je z wykonywaniem działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, dlatego w praktyce taka działalność wymaga wpisu do CEIDG.

Przekroczenie limitu i obowiązek rejestracji

Jeżeli przychód należny w danym kwartale przekroczy limit, działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie. Wniosek o wpis do CEIDG należy złożyć w terminie 7 dni od tego dnia (art. 5 ust. 3 i 4 Prawa przedsiębiorców); od 14 października 2026 r. jest to wniosek o wpis z informacją o podjęciu działalności gospodarczej (art. 7 ustawy z dnia 13 marca 2026 r., Dz. U. poz. 507). Przebieg rejestracji opisuje poradnik Rejestracja działalności w CEIDG.

W PIT granicą jest data złożenia wniosku: przychody od dnia przekroczenia limitu do dnia poprzedzającego złożenie wniosku pozostają przychodami z innych źródeł, a późniejsze są przychodami z pozarolniczej działalności gospodarczej. Przy wniosku spóźnionym przychody z innych źródeł obejmują okres do dnia upływu 7-dniowego terminu, a przychodami z działalności gospodarczej są przychody od dnia następnego (art. 20 ust. 1bb i 1bc ustawy o PIT).

W podatku dochodowym od tej chwili obowiązują zasady właściwe dla przedsiębiorcy: wybór formy opodatkowania i ewidencja podatkowa. Obowiązek ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej (art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), czyli od dnia, od którego działalność stała się działalnością gospodarczą — z ulgami w składkach ZUS na start, jeżeli spełnione są ich warunki. Wpis można uzyskać także dobrowolnie, przed przekroczeniem limitu — działalność staje się wówczas działalnością gospodarczą z dniem wskazanym we wniosku (art. 5 ust. 2).

Podatek dochodowy

Przychody z działalności nierejestrowanej są przychodami z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1ba ustawy o PIT). Wynikają z tego następujące zasady:

• dochód, czyli przychód pomniejszony o udokumentowane koszty jego uzyskania, podlega opodatkowaniu według skali podatkowej (12% i 32%, z kwotą zmniejszającą podatek); podatek liniowy i ryczałt od przychodów ewidencjonowanych nie są dostępne, ponieważ dotyczą pozarolniczej działalności gospodarczej,
• w trakcie roku nie wpłaca się zaliczek na podatek,
• dochód wykazuje się w zeznaniu PIT-36 składanym w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następnego, łącznie z pozostałymi dochodami opodatkowanymi według skali, np. z umowy o pracę; dowody poniesienia kosztów należy przechowywać.

VAT

Sprzedaż korzysta co do zasady ze zwolnienia podmiotowego z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT. Od 1 stycznia 2026 r. limit zwolnienia wynosi 240 000 zł rocznie (w roku rozpoczęcia sprzedaży — w proporcji do okresu jej wykonywania, art. 113 ust. 9), więc przy kwartalnym limicie działalności nierejestrowanej co do zasady nie zostanie osiągnięty.

Zwolnienie nie przysługuje jednak przy czynnościach wymienionych w art. 113 ust. 13 ustawy, m.in. usługach prawniczych, doradczych i jubilerskich, dostawach wyrobów akcyzowych (z wyjątkami) oraz dostawach m.in. elektroniki i preparatów kosmetycznych w ramach sprzedaży na odległość. Wówczas zgłoszenie rejestracyjne jako podatnik VAT czynny trzeba złożyć przed dniem wykonania pierwszej czynności (art. 96 ust. 1), niezależnie od wysokości przychodów — co w praktyce przemawia za rejestracją działalności w CEIDG.

Także podatnik zwolniony musi zgłosić się jako podatnik VAT UE, jeżeli nabywa od podmiotów zagranicznych usługi stanowiące import usług, np. usługi reklamowe platform internetowych (art. 97 ust. 3 ustawy o VAT), a podatek od tych usług rozlicza w deklaracji VAT-9M składanej do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy (art. 99 ust. 9).

Ewidencja sprzedaży

Podatnik zwolniony podmiotowo prowadzi ewidencję sprzedaży za dany dzień, nie później niż przed dokonaniem sprzedaży w dniu następnym (art. 109 ust. 1 ustawy o VAT). Przepisy nie określają jej wzoru — wystarczy zestawienie papierowe lub elektroniczne wykazujące datę i wartość sprzedaży. Celowe jest prowadzenie sumy narastającej od początku kwartału, bo ta sama ewidencja służy do kontroli limitu.

Faktury i KSeF

Na żądanie nabywcy zgłoszone w terminie 3 miesięcy od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty, należy wystawić fakturę (art. 106b ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT). Rachunku (art. 87 Ordynacji podatkowej) w tej sytuacji się nie wystawia: obowiązek jego wystawienia powstaje tylko wtedy, gdy z odrębnych przepisów nie wynika obowiązek wystawienia faktury. Według Ministerstwa Finansów podatnik VAT, także zwolniony, dokumentuje sprzedaż fakturą — również wtedy, gdy wystawia dokument bez żądania nabywcy albo po upływie 3-miesięcznego terminu (Podręcznik KSeF 2.0, cz. II).

Faktury wystawia się co do zasady w Krajowym Systemie e-Faktur; obowiązek nie obejmuje faktur dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (art. 106ga ust. 2 pkt 4), które można wystawić w KSeF dobrowolnie. Do 31 grudnia 2026 r. faktury można wystawiać poza systemem, dopóki łączna wartość sprzedaży brutto udokumentowana takimi fakturami w danym miesiącu nie przekroczy 10 000 zł; prawo to traci się od faktury, którą przekroczono tę kwotę (art. 145m). Według Ministerstwa Finansów do limitu nie wlicza się faktur, które nie podlegają obowiązkowi KSeF, m.in. faktur dla konsumentów.

Faktury w KSeF nie można wystawić bez NIP sprzedawcy. Identyfikatorem podatkowym osoby wykonującej działalność nierejestrowaną jest co do zasady numer PESEL, a NIP — gdy jest ona zarejestrowanym podatnikiem VAT albo prowadzi ewidencję przy zastosowaniu kasy rejestrującej (art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 1a ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników). Według Ministerstwa Finansów osoba, która musi wystawić fakturę w KSeF, uzyskuje NIP, składając zgłoszenie rejestracyjne VAT-R wraz ze zgłoszeniem identyfikacyjnym NIP-7; przy limicie z art. 145m potrzeba ta pojawi się zasadniczo dopiero od 1 stycznia 2027 r. (Podręcznik KSeF 2.0, cz. II).

Kasa rejestrująca

Sprzedaż na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych ewidencjonuje się przy użyciu kasy rejestrującej (art. 111 ust. 1 ustawy o VAT). Zwolnienie z tego obowiązku przysługuje, jeżeli wartość takiej sprzedaży w poprzednim roku nie przekroczyła 20 000 zł, a podatnikowi rozpoczynającemu taką sprzedaż — jeżeli przewidywana jej wartość w proporcji do okresu wykonywania w danym roku nie przekroczy tej kwoty (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących). Zwolnienie traci moc po upływie dwóch miesięcy następujących po miesiącu, w którym limit przekroczono (§ 5 ust. 1). Nie obejmuje ono czynności wymienionych w § 4 rozporządzenia, m.in. usług fryzjerskich, kosmetycznych i gastronomicznych oraz sprzedaży sprzętu elektronicznego. Osoba prowadząca ewidencję przy zastosowaniu kasy posługuje się NIP (art. 3 ust. 1a ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników).

Roczny przychód z działalności nierejestrowanej może w 2026 r. wynieść do 43 254 zł, więc przekroczenie progu 20 000 zł jest możliwe — zob. narzędzie Obowiązek ewidencji na kasie rejestrującej.

Składki ZUS

Działalność nierejestrowana nie jest pozarolniczą działalnością w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dlatego nie powstaje obowiązek opłacania składek — ani społecznych, ani zdrowotnej. Oznacza to także brak ochrony ubezpieczeniowej z tego tytułu: okres tej działalności nie zwiększa stażu emerytalnego i nie daje prawa do zasiłków, a prawo do świadczeń opieki zdrowotnej zależy od ubezpieczenia z innego tytułu. Praca na podstawie umowy zlecenia stanowi odrębny tytuł do ubezpieczeń — zob. Umowa zlecenia i umowa o dzieło.

Podstawa prawna

• art. 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.),
• art. 7 ustawy z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 507),
• art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1ba–1bc, art. 27 ust. 1 i art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm.),
• art. 96 ust. 1, art. 97 ust. 3, art. 99 ust. 9, art. 106b ust. 3, art. 106ga ust. 1 i 2, art. 109 ust. 1, art. 111 ust. 1, art. 113 ust. 1, 9 i 13 oraz art. 145m ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2026 r. poz. 1263, z późn. zm.),
• art. 87 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.),
• art. 3 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2026 r. poz. 151, z późn. zm.),
• art. 8 ust. 6 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.),
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. (Dz. U. poz. 1242),
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2026 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2027 r. (Dz. U. poz. 1213),
• rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2024 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz. U. poz. 1902 oraz z 2026 r. poz. 420),
• Ministerstwo Finansów, Podręcznik KSeF 2.0, cz. II — Wystawianie i otrzymywanie faktur w KSeF (stan prawny na 1 lutego 2026 r.).