Składka na ubezpieczenie wypadkowe — stopa procentowa, ZUS IWA i rozliczenie

Ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają obowiązkowo osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym — m.in. pracownicy, zleceniobiorcy, przedsiębiorcy i osoby z nimi współpracujące; wyjątki, np. dla osób wykonujących pracę nakładczą, wymienia art. 12 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składkę finansuje w całości płatnik: za pracowników i zleceniobiorców nie potrąca się jej z wynagrodzenia, a przedsiębiorca opłaca ją za siebie z własnych środków. Stopę procentową ustala się na rok składkowy, trwający od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku. Jej wysokość zależy od liczby ubezpieczonych, wpisu do rejestru REGON, rodzaju przeważającej działalności oraz danych o wypadkach przy pracy i zagrożeniach zawodowych.

Podstawą wymiaru jest podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Rocznego ograniczenia do trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (282 600 zł w 2026 r.) nie stosuje się, dlatego składkę wypadkową nalicza się także po jego przekroczeniu.

Stopa w roku składkowym 2026/2027

Stopa 1,67% stanowi — po zaokrągleniu — 50% najwyższej stopy ustalonej dla grup działalności, która wynosi 3,33% (art. 28 ust. 1 i art. 33 ust. 3). Obowiązuje ona w tej wysokości od 1 kwietnia 2018 r., także w roku składkowym od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r. Grupy działalności, przypisane im kategorie ryzyka i stopy określa rozporządzenie w sprawie różnicowania stopy procentowej składki; stopy dla grup obowiązują w obecnej wysokości od 1 kwietnia 2024 r., a kategorie ryzyka ustala się na okres nie dłuższy niż trzy lata składkowe.

Liczba ubezpieczonych

Liczbę ubezpieczonych ustala się jako średnią z poprzedniego roku kalendarzowego: sumę ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w poszczególnych miesiącach dzieli się przez liczbę miesięcy, w których płatnik był zgłoszony w ZUS co najmniej jeden dzień (art. 28 ust. 3). Według poradnika ZUS wynik zaokrągla się do jedności według zasad matematycznych, a w podziale uwzględnia się tylko miesiące, w których płatnik zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej jedną osobę.

• Według wyjaśnień ZUS w danym miesiącu uwzględnia się każdego, kto podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu choćby jeden dzień — przedsiębiorcę, osobę współpracującą, pracowników i zleceniobiorców. Osobę ubezpieczoną z kilku tytułów liczy się raz.
• Nie uwzględnia się osób, które przez cały miesiąc przebywały na urlopie bezpłatnym lub wychowawczym albo pobierały zasiłek macierzyński, ani osób niepodlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.
• Płatnik zgłoszony w okresie od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku przyjmuje liczbę ubezpieczonych z miesiąca, od którego został zgłoszony (art. 28 ust. 4).

Przykład: płatnik zgłoszony przez cały 2025 r. wykazał w poszczególnych miesiącach łącznie 114 ubezpieczonych. Średnia wynosi 9,5, po zaokrągleniu — 10. W roku składkowym 2026/2027 nie stosuje już stopy 1,67%, lecz — jeżeli nie przekazywał informacji ZUS IWA za lata 2023–2025 — stopę dla swojej grupy działalności.

Grupa działalności

Płatnik zgłaszający co najmniej 10 ubezpieczonych należy do grupy działalności ustalonej według rodzaju przeważającej działalności ujętego w rejestrze REGON na 31 grudnia poprzedniego roku; nowy płatnik — według stanu na dzień zgłoszenia. U osoby fizycznej z kilkoma rodzajami przeważającej działalności przyjmuje się działalność wpisaną do CEIDG (art. 29). Do 30 grudnia 2026 r. do grup działalności stosuje się klasyfikację PKD 2007 (odnośnik do załącznika nr 2 do rozporządzenia), a kod według PKD 2007 podaje się też w informacji ZUS IWA za 2025 r. (objaśnienia do wzoru informacji). Według poradnika ZUS płatnik, który ma w REGON kod według PKD 2025, ustala rodzaj działalności według PKD 2007 na podstawie kluczy powiązań między klasyfikacjami (zob. Kody PKD).

Jeżeli płatnik zgłaszający co najmniej 10 ubezpieczonych nie zostanie ujęty w REGON z informacją o rodzaju działalności przed upływem terminu opłacenia składek, stosuje zaliczkowo stopę 1,67%, a po ujęciu w REGON koryguje ją od początku roku składkowego do stopy dla swojej grupy działalności (art. 33 ust. 2).

Stopa nie przechodzi na następcę prawnego — przy przekształceniu, łączeniu się lub podziale płatników nie stosuje się przepisów o sukcesji praw i obowiązków (art. 27 ust. 2), a nowy płatnik ustala stopę według własnych danych, na zasadach właściwych dla płatnika nowo zgłoszonego (zob. przekształcenie JDG w spółkę z o.o.).

Informacja ZUS IWA

Informację o danych do ustalenia składki na ubezpieczenie wypadkowe (ZUS IWA) przekazuje płatnik wpisany do REGON, który (art. 31 ust. 6 i 7):

• zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego średnio co najmniej 10 ubezpieczonych,
• był zgłoszony w ZUS nieprzerwanie od 1 stycznia do 31 grudnia poprzedniego roku i co najmniej jeden dzień w styczniu danego roku.

Termin upływa 31 stycznia — informację składa się za poprzedni rok kalendarzowy. Zawiera ona dane identyfikacyjne płatnika, kod PKD, liczbę ubezpieczonych, liczbę poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem, liczbę poszkodowanych w wypadkach śmiertelnych i ciężkich oraz liczbę zatrudnionych w warunkach zagrożenia (przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych). Według poradnika ZUS w informacji za dany rok uwzględnia się pracowników poszkodowanych w wypadkach przy pracy wpisanych w tym roku do rejestru wypadków, prowadzonego na podstawie protokołów powypadkowych, a pozostałych ubezpieczonych — gdy w tym roku sporządzono kartę wypadku; zob. wypadek przy pracy.

• Informację przekazuje się w tej samej formie, w jakiej płatnik przesyła dokumenty rozliczeniowe.
• Kopię informacji i jej korekt przechowuje się przez 10 lat od przekazania.
• Korektę składa się w ciągu 7 dni od stwierdzenia błędu albo od zawiadomienia ZUS; jeżeli błąd wykazała decyzja — w ciągu 7 dni od jej uprawomocnienia, a jeżeli kontrola ZUS — w ciągu 30 dni od otrzymania protokołu. ZUS może sporządzić lub skorygować informację z urzędu (art. 31 ust. 10–12).

Stopa ustalana przez ZUS i zmiana od 1 kwietnia

ZUS ustala stopę płatnikowi, który przekazał informacje ZUS IWA za trzy kolejne, ostatnie lata kalendarzowe — na rok składkowy 2026/2027 za lata 2023–2025. Z danych o wypadkach ogółem, wypadkach śmiertelnych i ciężkich oraz o zatrudnionych w warunkach zagrożenia (ta ostatnia wielkość ma podwójną wagę) wylicza kategorię ryzyka płatnika i porównuje ją z kategorią ryzyka jego grupy działalności. Różnica wyznacza wskaźnik korygujący od 0,5 do 1,5 (§ 8 rozporządzenia), przez który mnoży się stopę dla grupy. Dane o wypadkach z informacji za dany rok wpływają więc na stopę w trzech kolejnych latach składkowych.

O ustalonej stopie ZUS zawiadamia płatnika do 20 kwietnia, wyłącznie w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym płatnika w systemie teleinformatycznym ZUS (PUE/eZUS) (art. 32). Nową stopę stosuje się do składek należnych za kwiecień, a następnie przez cały rok składkowy. Płatnicy, którzy ustalają stopę samodzielnie, sprawdzają przed rozliczeniem składek za kwiecień liczbę ubezpieczonych, wpis w REGON i grupę działalności.

Przedsiębiorca bez pracowników

Przedsiębiorca, który zgłasza do ubezpieczenia wyłącznie siebie, stosuje stopę 1,67%. Od najniższej podstawy w 2026 r. (5 652,00 zł) składka wynosi 94,39 zł, a przy składkach preferencyjnych (podstawa 1 441,80 zł) — 24,08 zł miesięcznie. W okresie korzystania z ulgi na start i zawieszenia działalności przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym, w tym wypadkowemu. Ta sama stopa obowiązuje przedsiębiorcę zatrudniającego kilku pracowników, dopóki średnia liczba ubezpieczonych nie osiągnie 10. Pozostałe składki opisuje poradnik Składki na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcy, a ich wysokość w poszczególnych wariantach oblicza kalkulator składek ZUS przedsiębiorcy.

Rozliczenie i korekty

• Stopę i liczbę ubezpieczonych wykazuje się w bloku III deklaracji ZUS DRA (pola 01 i 03), a składkę za poszczególnych ubezpieczonych — w raportach imiennych ZUS RCA.
• Przy zaniżonej stopie płatnik składa dokumenty korygujące i opłaca zaległe składki z odsetkami za zwłokę; przy zawyżonej — składa korekty, z których wynika nadpłata.
• Jeżeli płatnik nie skoryguje dokumentów lub informacji ZUS IWA w ciągu 14 dni od wezwania, a stopa była zaniżona, ZUS ustala w drodze decyzji stopę w wysokości 150% stopy właściwej na cały rok składkowy (art. 34 ust. 1 i 2).
• Na wniosek inspektora pracy, który w czasie dwóch kolejnych kontroli stwierdził rażące naruszenie przepisów BHP, ZUS w drodze decyzji podwyższa stopę o 100% na najbliższy rok składkowy (art. 36; zob. obowiązki BHP pracodawcy).

Ze środków funduszu wypadkowego przeznaczonych na prewencję wypadkową ZUS dofinansowuje w drodze konkursu projekty płatników służące zapobieganiu wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym — w wysokości 80% szacowanej wartości projektu, nie więcej jednak niż kwota maksymalna określona w regulaminie konkursu (art. 37–37b). Koszt składki w wynagrodzeniu pracownika pokazuje artykuł Koszt zatrudnienia pracownika, a zakres obsługi rozliczeń z ZUS — strona Kadry i płace.

Podstawa prawna

• art. 2 pkt 8, art. 27–34a, art. 36 i art. 37–37b ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1644 z późn. zm.),
• art. 12, art. 16 ust. 3 i 4, art. 19 ust. 1 i art. 20 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 199 z późn. zm.),
• rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1874), w szczególności § 8 i załącznik nr 2,
• poradniki ZUS „Ustalanie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe” (stan prawny na 1 stycznia 2026 r.) i „ZUS IWA. Informacja o danych do ustalenia składki na ubezpieczenie wypadkowe. Jak wypełnić i skorygować” (styczeń 2026 r.).