Przejdź do treści

Księga udziałów i lista wspólników

Księga udziałów prowadzona przez zarząd spółki z o.o.: treść i wgląd, zawiadomienie spółki o przejściu udziału, lista wspólników składana do sądu rejestrowego, wpis w KRS i aktualizacja CRBR.

Stan prawny na 20 listopada 2026

Zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzi księgę udziałów — ewidencję wspólników, ich udziałów oraz zastawów i użytkowania ustanowionych na udziałach — i po każdej zmianie składa do sądu rejestrowego nową listę wspólników. Kodeks spółek handlowych wiąże skuteczność przejścia udziału wobec spółki z zawiadomieniem spółki, a nie z wpisem do księgi (art. 187 § 1 KSH). W zależności od rodzaju zmiany wpis do księgi pociąga za sobą także zgłoszenia do Krajowego Rejestru Sądowego i Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych.

Obowiązek prowadzenia i treść księgi

Księgę udziałów prowadzi zarząd (art. 188 § 1 KSH). Wpisuje się do niej:

  • nazwisko i imię albo firmę (nazwę) i siedzibę każdego wspólnika,
  • adres albo adres do doręczeń elektronicznych wspólnika,
  • liczbę i wartość nominalną udziałów każdego wspólnika,
  • ustanowienie zastawu lub użytkowania udziału oraz wykonywanie prawa głosu przez zastawnika lub użytkownika (dopuszczalne tylko wtedy, gdy przewiduje je umowa spółki — art. 187 § 2),
  • wszelkie zmiany dotyczące osób wspólników i przysługujących im udziałów.

Kodeks nie określa formy księgi ani terminu dokonania wpisu. Członek zarządu, który wbrew obowiązkowi dopuszcza do tego, że zarząd nie prowadzi księgi udziałów zgodnie z art. 188 § 1 albo nie składa sądowi rejestrowemu listy wspólników, podlega grzywnie do 20 000 zł, którą nakłada sąd rejestrowy (art. 594 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 4 KSH).

Wgląd do księgi

Każdy wspólnik może przeglądać księgę udziałów (art. 188 § 2). Niezależnie od tego wspólnikowi przysługuje prawo kontroli — może w każdym czasie przeglądać księgi i dokumenty spółki i żądać wyjaśnień od zarządu (art. 212 § 1); jeżeli w spółce ustanowiono radę nadzorczą lub komisję rewizyjną, umowa spółki może to prawo kontroli wyłączyć albo ograniczyć (art. 213 § 3). Kodeks nie przyznaje prawa przeglądania księgi osobom trzecim — mają one dostęp do listy wspólników złożonej do akt rejestrowych, które każdy ma prawo przeglądać, a akta prowadzone w systemie teleinformatycznym udostępnia się także za pośrednictwem ogólnodostępnych sieci teleinformatycznych (art. 10 ust. 1 i 1a ustawy o KRS).

Przejście udziału i zawiadomienie spółki

O przejściu udziału, jego części lub ułamkowej części na inną osobę oraz o ustanowieniu zastawu lub użytkowania udziału zainteresowani zawiadamiają spółkę, przedstawiając dowód przejścia albo ustanowienia prawa. Przejście udziału i ustanowienie zastawu lub użytkowania są skuteczne wobec spółki od chwili, gdy otrzyma ona od jednego z zainteresowanych zawiadomienie wraz z dowodem dokonania czynności (art. 187 § 1). Do tej chwili przejście udziału jest wobec spółki bezskuteczne — ma to znaczenie m.in. przy ustalaniu wspólników uprawnionych do dywidendy (art. 193 § 1) i zawiadamianych o zgromadzeniu wspólników (art. 238 § 1).

Na podstawie zawiadomienia zarząd wpisuje zmianę do księgi udziałów i składa nową listę wspólników. Nabywca udziału odpowiada wobec spółki solidarnie ze zbywcą za niespełnione świadczenia należne spółce ze zbytego udziału, a roszczenia spółki wobec zbywcy z tego tytułu przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym zgłoszono spółce zbycie (art. 186).

ZdarzenieDokumenty potwierdzające zmianę
zbycie udziałuumowa w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, a w spółce, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy, także umowa zawarta przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym (art. 180 § 1 i 2); zgoda spółki, jeżeli wymaga jej umowa spółki (art. 182)
zastawienie udziałuumowa w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1)
dziedziczeniestwierdzenie nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia — wobec osoby trzeciej spadkobierca może udowodnić swoje prawa tylko w ten sposób (art. 1025 § 1 i art. 1027 KC); umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie spadkobierców do spółki (art. 183)
umorzenie udziałuuchwała zgromadzenia wspólników (art. 199 § 2) albo ziszczenie się zdarzenia określonego w umowie spółki (art. 199 § 4); umorzenie wymagające obniżenia kapitału zakładowego następuje z chwilą tego obniżenia (art. 199 § 7)
objęcie udziałów w podwyższonym kapitaleuchwała o podwyższeniu kapitału i oświadczenie o objęciu udziałów (art. 262 § 2); podwyższenie następuje z chwilą wpisu do rejestru (art. 262 § 4), a rozporządzenie udziałem przed zarejestrowaniem podwyższenia jest nieważne (art. 16)

Formę zbycia, ograniczenia przewidziane w umowie spółki i podatki zbywcy i nabywcy opisuje artykuł Zmiana wspólników, a postanowienia umowy dotyczące udziałów — Umowa spółki z o.o..

Lista wspólników

  • Przy rejestracji spółki — jednocześnie ze zgłoszeniem składa się listę wspólników, podpisaną przez wszystkich członków zarządu, z podaniem nazwiska i imienia lub firmy (nazwy) oraz liczby i wartości nominalnej udziałów każdego z nich (art. 167 § 2). W spółce, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca, listę sporządza się na formularzu w systemie teleinformatycznym i każdy członek zarządu opatruje ją kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (art. 167 § 4 pkt 2).
  • Po każdej zmianie — po wpisaniu zmiany do księgi udziałów zarząd składa sądowi rejestrowemu nową listę wspólników, podpisaną przez wszystkich członków zarządu, z wymienieniem liczby i wartości nominalnej udziałów każdego wspólnika oraz wzmianką o ustanowieniu zastawu lub użytkowania (art. 188 § 3); wymóg podpisu wszystkich członków zarządu nie zależy od sposobu reprezentacji określonego w umowie spółki.
  • Zmiany dokonane przez S24 — jeżeli zmiana wspólników następuje na podstawie umowy zbycia zawartej przy wykorzystaniu wzorca albo jest skutkiem uchwały podjętej przy wykorzystaniu wzorca, listę sporządza się przy wykorzystaniu wzorca w systemie teleinformatycznym i opatruje kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (art. 188 § 4).

Lista trafia do akt rejestrowych spółki (art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o KRS). Jeżeli wymagany dokument nie został złożony w terminie, sąd rejestrowy wzywa obowiązanych do jego złożenia w dodatkowym terminie 7 dni pod rygorem grzywny (art. 24 ust. 1 i 1b ustawy o KRS).

Wspólnicy w Krajowym Rejestrze Sądowym

W rejestrze przedsiębiorców ujawnia się wspólników posiadających samodzielnie lub łącznie z innymi co najmniej 10% kapitału zakładowego, wraz z liczbą i łączną wysokością ich udziałów, a w spółce jednoosobowej — wzmiankę, że wspólnik jest jedynym wspólnikiem spółki (art. 38 pkt 8 lit. c i d ustawy o KRS). Dane jedynego wspólnika podaje się także wtedy, gdy jeden wspólnik nabył wszystkie udziały po zarejestrowaniu spółki (art. 166 § 2 i 3 KSH), a zmiany danych objętych zgłoszeniem zarząd zgłasza sądowi rejestrowemu (art. 168). Wniosek o zmianę wpisu składa się w terminie 7 dni od dnia zdarzenia uzasadniającego wpis (art. 22 ust. 1 ustawy o KRS).

Domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe (art. 17 ust. 1 ustawy o KRS), a spółka nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do rejestru (art. 14). Przepisy nie uzależniają natomiast skuteczności przejścia udziału od wpisu do rejestru. Jeżeli wskutek zmiany wspólników spółka staje się jednoosobowa albo przestaje nią być, zmiana wpływa także na ubezpieczenia społeczne jedynego wspólnika — zob. Wspólnik spółki a ZUS.

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych

Jeżeli przejście udziałów zmienia krąg beneficjentów rzeczywistych albo ich dane, w tym wielkość i charakter udziału, spółka aktualizuje zgłoszenie w CRBR (art. 59 pkt 2 lit. e ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu). Zgłoszone informacje aktualizuje się w terminie 14 dni od ich zmiany w KRS, a w przypadku zmian, dla których skuteczności nie jest wymagany wpis do KRS — w terminie 14 dni od dnia ich dokonania (art. 60 ust. 1a pkt 1). Zmiana wspólnika ujawnionego w rejestrze wymaga wniosku o wpis (art. 38 pkt 8 lit. c i art. 22 ust. 1 ustawy o KRS), ale skuteczność przejścia udziału od tego wpisu nie zależy, więc termin w CRBR liczy się od dnia dokonania zmiany, a nie od wpisu. Przepisy nie określają, czy tym dniem jest dzień przejścia udziału na nabywcę (z reguły dzień zawarcia umowy zbycia), czy dzień, od którego przejście jest skuteczne wobec spółki — otrzymania przez nią zawiadomienia wraz z dowodem przejścia (art. 187 § 1 KSH). Ministerstwo Finansów w „Pytaniach i odpowiedziach” dotyczących CRBR (dział I, pytanie nr 26) wskazuje ogólnie, że przy zgłoszeniach aktualizujących datą zdarzenia jest faktyczna data wystąpienia zdarzenia, które spowodowało konieczność zgłoszenia, np. data ujawnienia w spółce nowego beneficjenta rzeczywistego, data wpisania zmiany do KRS przy zmianach o charakterze konstytutywnym albo data zaistnienia zmiany przy zmianach o charakterze deklaratoryjnym; zastrzega przy tym, że odpowiedzi stanowią zbiór dobrych praktyk i nie są źródłem prawa. Beneficjent rzeczywisty jest obowiązany dostarczyć spółce informacje i dokumenty potrzebne do aktualizacji w tym terminie (art. 60a). Do biegu terminu nie wlicza się sobót i dni ustawowo wolnych od pracy (art. 60 ust. 2). Zgłoszenia dokonuje osoba ustawowo uprawniona do reprezentacji spółki (art. 61 ust. 1) — zob. Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych.

Podstawa prawna

  • art. 16, art. 166 § 2 i 3, art. 167 § 2 i 4, art. 168, art. 180 § 1 i 2, art. 182, art. 183, art. 186, art. 187, art. 188, art. 193 § 1, art. 199 § 2, 4 i 7, art. 212 § 1, art. 213 § 3, art. 238 § 1, art. 262 § 2 i 4 oraz art. 594 § 1 pkt 1 i 2 i § 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. — Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 18, z późn. zm.),
  • art. 1025 § 1 i art. 1027 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795),
  • art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1 i 1a, art. 14, art. 17 ust. 1, art. 22 ust. 1, art. 24 ust. 1 i 1b oraz art. 38 pkt 8 lit. c i d ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2026 r. poz. 1505),
  • art. 59 pkt 2 lit. e, art. 60 ust. 1a pkt 1 i ust. 2, art. 60a oraz art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2025 r. poz. 644, z późn. zm.),
  • Ministerstwo Finansów, Pytania i odpowiedzi — Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych, dział I, pytanie nr 26 (ostatnia modyfikacja 11 stycznia 2024 r.).

Artykuł ma charakter informacyjny i omawia przepisy według stanu prawnego na dzień podany pod tytułem. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej i nie zastępuje analizy konkretnej sprawy przez radcę prawnego, adwokata albo doradcę podatkowego.