RODO — zasady, podstawy przetwarzania, prawa osób i obowiązki administratora
Zakres RODO i definicje, zasady i podstawy przetwarzania, zgoda i dane szczególnych kategorii, obowiązek informacyjny i prawa osób, obowiązki administratora i podmiotu przetwarzającego, naruszenia, ocena skutków, inspektor ochrony danych, przekazywanie danych do państw trzecich, skargi, odszkodowania i kary.
Stan prawny na 21 listopada 2026
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 — ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) — ma zastosowanie od 25 maja 2018 r. (art. 99 ust. 2), wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich (art. 288 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). W Polsce uzupełnia je ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, która wskazuje organ nadzorczy i reguluje postępowanie przed nim, odpowiedzialność cywilną i karną oraz kary dla sektora publicznego, a przepisy szczególne, np. Kodeks pracy, określają zakres danych przetwarzanych w poszczególnych dziedzinach. Artykuł omawia RODO w układzie jego rozdziałów; praktyczne obowiązki przedsiębiorcy opisuje artykuł RODO w małej firmie, a tekst RODO jest dostępny w dziale Teksty ustaw.
Zakres stosowania
RODO stosuje się do przetwarzania danych osobowych w sposób całkowicie lub częściowo zautomatyzowany, a przy przetwarzaniu w inny sposób — do danych, które stanowią lub mają stanowić część zbioru danych, czyli uporządkowanego zestawu danych osobowych dostępnych według określonych kryteriów (art. 2 ust. 1 i art. 4 pkt 6). Nie stosuje się go do przetwarzania przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze (art. 2 ust. 2 lit. c), czyli bez związku z działalnością zawodową lub handlową (motyw 18).
RODO nie chroni danych osób prawnych, np. spółek kapitałowych, w tym ich firmy, formy prawnej i danych kontaktowych osoby prawnej (motyw 14), ani danych osób zmarłych (motyw 27). Obejmuje natomiast informacje o przedsiębiorcach będących osobami fizycznymi, wspólnikach, członkach organów i pracownikach kontrahentów, jeżeli dotyczą zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej (art. 4 pkt 1). Dane spseudonimizowane pozostają danymi osobowymi dla administratora, który dysponuje dodatkowymi informacjami pozwalającymi przypisać je konkretnej osobie (art. 4 pkt 5, motyw 26). Dla odbiorcy, który nie ma dostępu do tych informacji ani innych sposobów identyfikacji, co do których istnieje uzasadnione prawdopodobieństwo, że zostaną wykorzystane, mogą one nie mieć charakteru danych osobowych; obowiązek informacyjny administratora ocenia się jednak z jego perspektywy w chwili zbierania danych (wyrok TSUE z 4 września 2025 r., C-413/23 P, EIOD przeciwko SRB, wydany na tle rozporządzenia 2018/1725, którego definicje odpowiadają RODO). Poza zakresem RODO są informacje anonimowe.
Terytorialnie RODO obejmuje działalność jednostek organizacyjnych administratorów i podmiotów przetwarzających w Unii, niezależnie od miejsca przetwarzania, a także podmioty spoza Unii, które oferują towary lub usługi osobom przebywającym w Unii albo monitorują ich zachowanie w Unii (art. 3 ust. 1 i 2); takie podmioty wyznaczają co do zasady przedstawiciela w Unii (art. 27).
Podstawowe pojęcia
| Pojęcie | Znaczenie | Przepis |
|---|---|---|
| dane osobowe | informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej, np. imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy | art. 4 pkt 1 |
| przetwarzanie | każda operacja na danych — od zbierania i przechowywania po ujawnianie, usuwanie i niszczenie | art. 4 pkt 2 |
| administrator | podmiot, który samodzielnie lub wspólnie z innymi ustala cele i sposoby przetwarzania | art. 4 pkt 7 |
| podmiot przetwarzający | podmiot przetwarzający dane w imieniu administratora | art. 4 pkt 8 |
| odbiorca | podmiot, któremu ujawnia się dane; nie są nim organy publiczne otrzymujące dane w ramach konkretnego postępowania | art. 4 pkt 9 |
| naruszenie ochrony danych osobowych | naruszenie bezpieczeństwa prowadzące do przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utracenia, zmodyfikowania, nieuprawnionego ujawnienia lub dostępu do danych | art. 4 pkt 12 |
| szczególne kategorie danych | dane ujawniające pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych, dane genetyczne, biometryczne (do jednoznacznej identyfikacji) i dotyczące zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej | art. 9 ust. 1 |
O roli decyduje to, kto ustala cele i sposoby danego przetwarzania — ten sam przedsiębiorca jest administratorem danych własnych pracowników i klientów, a podmiotem przetwarzającym wobec danych przetwarzanych w imieniu innego administratora i na jego udokumentowane polecenie. Podmiot przetwarzający, który z naruszeniem RODO sam określa cele i sposoby przetwarzania, jest w tym zakresie uznawany za administratora (art. 28 ust. 10), a osoby działające z upoważnienia administratora lub podmiotu przetwarzającego przetwarzają dane wyłącznie na polecenie administratora, chyba że wymaga tego prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego (art. 29).
Zasady przetwarzania
Art. 5 ust. 1 wymaga, by dane osobowe były:
- przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dotyczą (zgodność z prawem, rzetelność i przejrzystość),
- zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach i nieprzetwarzane dalej w sposób z nimi niezgodny (ograniczenie celu) — zgodność nowego celu z pierwotnym ocenia się według kryteriów z art. 6 ust. 4,
- adekwatne, stosowne i ograniczone do tego, co niezbędne do celów przetwarzania (minimalizacja danych),
- prawidłowe i w razie potrzeby uaktualniane (prawidłowość),
- przechowywane w formie umożliwiającej identyfikację osoby nie dłużej, niż jest to niezbędne do celów przetwarzania (ograniczenie przechowywania) — okresy wyznaczają w praktyce przepisy szczególne i terminy przedawnienia roszczeń (zob. przechowywanie dokumentów),
- przetwarzane w sposób zapewniający odpowiednie bezpieczeństwo, w tym ochronę przed niedozwolonym przetwarzaniem oraz przypadkową utratą, zniszczeniem lub uszkodzeniem (integralność i poufność).
Administrator odpowiada za przestrzeganie tych zasad i musi być w stanie wykazać ich przestrzeganie (rozliczalność, art. 5 ust. 2). Służą temu m.in. rejestr czynności przetwarzania, dokumentacja naruszeń, oceny skutków, umowy powierzenia, polityki ochrony danych (art. 24 ust. 2) i dowody wyrażenia zgody (art. 7 ust. 1). Naruszenie zasad z art. 5 podlega karze z wyższego progu (art. 83 ust. 5 lit. a).
Podstawy prawne przetwarzania
Przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, w których — i w zakresie, w jakim — spełniony jest co najmniej jeden z warunków z art. 6 ust. 1. Warunki są równorzędne; gdy przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy albo obowiązku prawnego, zgoda nie jest potrzebna.
| Podstawa | Przykłady w działalności gospodarczej |
|---|---|
| zgoda (lit. a) | newsletter, wizerunek pracownika na stronie internetowej, udział kandydata w przyszłych rekrutacjach |
| umowa z osobą lub działania przed jej zawarciem na żądanie tej osoby (lit. b) | realizacja zamówienia klienta, umowa zlecenia, oferta przygotowana na prośbę klienta |
| obowiązek prawny administratora (lit. c) | wystawianie i przechowywanie faktur, przechowywanie ksiąg i związanych z nimi dokumentów (art. 86 § 1 Ordynacji podatkowej), dokumentacja pracownicza (art. 94 pkt 9a i 9b Kodeksu pracy), zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych |
| żywotne interesy osoby (lit. d) | przekazanie danych służbom ratowniczym w razie wypadku |
| zadanie w interesie publicznym lub władza publiczna (lit. e) | zadania organów i podmiotów publicznych |
| prawnie uzasadniony interes administratora lub strony trzeciej (lit. f) | dochodzenie i obrona roszczeń, dane kontaktowe osób reprezentujących kontrahenta, marketing bezpośredni i zapobieganie oszustwom (motyw 47) |
Podstawa z art. 6 ust. 1 lit. c i e musi wynikać z prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego (art. 6 ust. 3), a nie z umowy. Prawnie uzasadniony interes nie stanowi podstawy, gdy nadrzędne są interesy lub prawa i wolności osoby, zwłaszcza dziecka; nie korzystają z niego organy publiczne w ramach swoich zadań (art. 6 ust. 1 akapit drugi), a osoba może wnieść wobec takiego przetwarzania sprzeciw (art. 21 ust. 1). Przesyłanie informacji handlowych drogą elektroniczną regulują ponadto odrębne przepisy.
Zgoda
Zgoda musi być dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna (art. 4 pkt 11); milczenie, domyślnie zaznaczone pola ani bierność nie są zgodą (motyw 32). Administrator musi umieć wykazać jej uzyskanie (art. 7 ust. 1), a prośbę o zgodę w pisemnym oświadczeniu dotyczącym także innych kwestii wyraźnie się od nich oddziela (art. 7 ust. 2). Zgodę można wycofać w każdej chwili, równie łatwo, jak się ją wyraża, bez wpływu na zgodność z prawem wcześniejszego przetwarzania (art. 7 ust. 3). Zgody nie uważa się za dobrowolną, jeżeli od niej uzależniono wykonanie umowy, choć przetwarzanie nie jest do tego niezbędne (art. 7 ust. 4, motyw 43). Przy wyraźnym braku równowagi między osobą a administratorem — w szczególności gdy administratorem jest organ publiczny — zgoda nie powinna stanowić podstawy przetwarzania, jeżeli w danej sytuacji jest mało prawdopodobne, by wyrażono ją dobrowolnie (motyw 43); zgodę kandydata lub pracownika dopuszczają w określonym zakresie art. 22¹a i 22¹b Kodeksu pracy.
W usługach społeczeństwa informacyjnego oferowanych bezpośrednio dziecku zgoda dziecka jest skuteczna od ukończenia 16 lat; za młodsze dziecko wyraża lub aprobuje ją osoba sprawująca władzę rodzicielską lub opiekę (art. 8 ust. 1). Ustawa o ochronie danych osobowych nie skorzystała z możliwości obniżenia tej granicy do 13 lat.
Dane szczególnych kategorii i dane o wyrokach skazujących
Przetwarzania danych szczególnych kategorii co do zasady się zabrania (art. 9 ust. 1). W działalności gospodarczej zakaz uchylają przede wszystkim: wyraźna zgoda osoby (art. 9 ust. 2 lit. a), niezbędność do wypełniania obowiązków w dziedzinie prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, w zakresie dozwolonym przez prawo (lit. b), ustalenie, dochodzenie lub obrona roszczeń (lit. f) oraz medycyna pracy i ocena zdolności do pracy przez osoby objęte tajemnicą zawodową (lit. h i ust. 3). Przesłanka z art. 9 ust. 2 nie zastępuje podstawy z art. 6 ust. 1 — Trybunał Sprawiedliwości UE przesądził to w odniesieniu do danych o zdrowiu przetwarzanych na podstawie art. 9 ust. 2 lit. h (wyrok z 21 grudnia 2023 r., C-667/21 Krankenversicherung Nordrhein).
Dane dotyczące wyroków skazujących i czynów zabronionych przetwarza się wyłącznie pod nadzorem władz publicznych albo gdy zezwala na to prawo Unii lub państwa członkowskiego przewidujące odpowiednie zabezpieczenia (art. 10 RODO). Pracodawca nie może oprzeć ich przetwarzania na zgodzie kandydata lub pracownika (art. 22¹a § 1 Kodeksu pracy). Zakres danych kandydatów i pracowników oraz zasady monitoringu (art. 22¹–22³ Kodeksu pracy) omawia artykuł dokumentacja pracownicza.
Obowiązek informacyjny i tryb realizacji praw
Informacje i komunikację z osobą, której dane dotyczą, przekazuje się w zwięzłej, przejrzystej, zrozumiałej i łatwo dostępnej formie, jasnym i prostym językiem (art. 12 ust. 1). Gdy dane zbiera się od osoby, informacje z art. 13 podaje się podczas ich pozyskiwania; gdy pochodzą z innego źródła, informacje z art. 14 — obejmujące także kategorie i źródło danych — podaje się w rozsądnym terminie, najpóźniej w ciągu miesiąca, przy kontakcie z osobą — najpóźniej przy pierwszej komunikacji, a jeżeli planuje się ujawnić dane innemu odbiorcy — najpóźniej przy ich pierwszym ujawnieniu (art. 14 ust. 3). Informacje obejmują m.in. tożsamość administratora, dane kontaktowe inspektora ochrony danych, cele i podstawę prawną przetwarzania, odbiorców, okres przechowywania, przysługujące prawa i prawo skargi do organu nadzorczego. Obowiązek nie istnieje, gdy osoba dysponuje już tymi informacjami (art. 13 ust. 4), a przy danych z innego źródła także m.in. wtedy, gdy udzielenie informacji jest niemożliwe lub wymagałoby niewspółmiernie dużego wysiłku — wówczas administrator podejmuje odpowiednie środki, w tym udostępnia informacje publicznie — albo gdy pozyskiwanie lub ujawnianie danych jest wyraźnie uregulowane prawem przewidującym odpowiednie środki ochrony (art. 14 ust. 5).
Żądania dotyczące praw z art. 15–22 rozpatruje się według wspólnych zasad z art. 12:
- informację o działaniach podjętych w związku z żądaniem przekazuje się bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w terminie miesiąca od jego otrzymania; z uwagi na skomplikowany charakter lub liczbę żądań termin można przedłużyć o dwa miesiące, informując o tym osobę w terminie miesiąca, z podaniem przyczyn (art. 12 ust. 3),
- jeżeli administrator nie podejmuje działań, niezwłocznie, najpóźniej w terminie miesiąca, informuje osobę o powodach oraz o możliwości wniesienia skargi do organu nadzorczego i skorzystania ze środków ochrony prawnej przed sądem (art. 12 ust. 4),
- informacje i działania są wolne od opłat; przy żądaniach ewidentnie nieuzasadnionych lub nadmiernych, zwłaszcza ustawicznych, można pobrać rozsądną opłatę albo odmówić działań, a ciężar wykazania takiego charakteru żądania spoczywa na administratorze (art. 12 ust. 5),
- przy uzasadnionych wątpliwościach co do tożsamości można żądać informacji niezbędnych do jej potwierdzenia (art. 12 ust. 6).
Prawa osoby, której dane dotyczą
| Prawo | Istota | Granice |
|---|---|---|
| dostęp (art. 15) | potwierdzenie, czy dane są przetwarzane, dostęp do nich i informacje m.in. o celach, odbiorcach, okresie przechowywania i źródle; pierwsza kopia danych bezpłatnie | za kolejne kopie — opłata w rozsądnej wysokości wynikającej z kosztów administracyjnych; kopia nie może niekorzystnie wpływać na prawa i wolności innych |
| sprostowanie (art. 16) | niezwłoczne sprostowanie danych nieprawidłowych i uzupełnienie niekompletnych | — |
| usunięcie (art. 17) | m.in. gdy dane nie są już niezbędne, cofnięto zgodę i brak innej podstawy, uwzględniono sprzeciw albo dane przetwarzano niezgodnie z prawem | nie przysługuje, gdy przetwarzanie jest niezbędne m.in. do wypełnienia obowiązku prawnego albo do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń (art. 17 ust. 3) — np. faktur nie usuwa się przed upływem okresu przechowywania |
| ograniczenie przetwarzania (art. 18) | wstrzymanie operacji innych niż przechowywanie, np. na czas sprawdzania kwestionowanych danych lub rozpatrywania sprzeciwu | dalsze przetwarzanie tylko za zgodą osoby, dla roszczeń, ochrony praw innej osoby lub z ważnych względów interesu publicznego |
| przenoszenie (art. 20) | otrzymanie dostarczonych danych w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i przesłanie ich innemu administratorowi | tylko przy przetwarzaniu zautomatyzowanym na podstawie zgody albo umowy |
| sprzeciw (art. 21) | wobec przetwarzania na podstawie art. 6 ust. 1 lit. e lub f — z przyczyn związanych ze szczególną sytuacją osoby; wobec marketingu bezpośredniego — zawsze i ze skutkiem bezwzględnym | przy sprzeciwie z art. 21 ust. 1 administrator może przetwarzać dane dalej, jeżeli wykaże ważne prawnie uzasadnione podstawy nadrzędne wobec interesów, praw i wolności osoby albo podstawy do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń |
| decyzje zautomatyzowane (art. 22) | niepodleganie decyzji opartej wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, wywołującej skutki prawne lub w podobny sposób istotnie wpływającej na osobę | decyzja dopuszczalna, gdy jest niezbędna do umowy, dozwolona prawem albo oparta na wyraźnej zgodzie; przy umowie i zgodzie osobie przysługuje co najmniej prawo do interwencji człowieka, wyrażenia stanowiska i zakwestionowania decyzji |
O sprostowaniu, usunięciu lub ograniczeniu przetwarzania administrator informuje odbiorców, którym ujawnił dane, chyba że okaże się to niemożliwe lub wymagałoby niewspółmiernie dużego wysiłku (art. 19), a o prawie sprzeciwu — wyraźnie i odrębnie od innych informacji, najpóźniej przy pierwszej komunikacji z osobą (art. 21 ust. 4). Prawa te mogą ograniczać przepisy spełniające warunki art. 23. Według Trybunału Sprawiedliwości UE kopia danych (art. 15 ust. 3) to wierne i zrozumiałe odwzorowanie wszystkich danych, obejmujące także kopie dokumentów lub ich fragmentów albo wyciągów z baz danych, jeżeli jest to niezbędne do skutecznego wykonywania praw (wyrok z 4 maja 2023 r., C-487/21 Österreichische Datenschutzbehörde); pierwszą kopię wydaje się bezpłatnie także wtedy, gdy osoba żąda jej w innym celu niż kontrola zgodności przetwarzania z prawem (wyrok z 26 października 2023 r., C-307/22 FT).
Obowiązki administratora i podmiotu przetwarzającego
Administrator wdraża odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, aby przetwarzanie odbywało się zgodnie z RODO i aby móc to wykazać, uwzględniając charakter, zakres, kontekst i cele przetwarzania oraz ryzyko dla praw i wolności osób; gdy jest to proporcjonalne, środki obejmują polityki ochrony danych (art. 24 ust. 1 i 2).
- Ochrona danych w fazie projektowania i domyślna ochrona danych — już przy określaniu sposobów przetwarzania wdraża się środki realizujące zasady ochrony danych, np. pseudonimizację, a domyślnie przetwarza się wyłącznie dane niezbędne do danego celu — pod względem ilości, zakresu przetwarzania, okresu przechowywania i dostępności (art. 25 ust. 1 i 2).
- Współadministratorzy — administratorzy, którzy wspólnie ustalają cele i sposoby przetwarzania, określają w uzgodnieniach zakresy swojej odpowiedzialności, zwłaszcza za realizację praw osób i obowiązku informacyjnego, i udostępniają osobom zasadniczą treść uzgodnień; osoba może wykonywać prawa wobec każdego z nich (art. 26).
- Podmiot przetwarzający — administrator powierza dane tylko podmiotom zapewniającym wystarczające gwarancje ochrony danych, na podstawie umowy lub innego instrumentu prawnego w formie pisemnej, w tym elektronicznej (art. 28 ust. 1, 3 i 9). Umowa określa przedmiot, czas trwania, charakter i cel przetwarzania, rodzaj danych i kategorie osób, a podmiot przetwarzający zobowiązuje się w niej m.in. do działania wyłącznie na udokumentowane polecenie administratora, zachowania poufności, zabezpieczenia danych, pomocy administratorowi oraz usunięcia lub zwrotu danych po zakończeniu usług. Dalszy podmiot przetwarzający wymaga uprzedniej szczegółowej lub ogólnej pisemnej zgody administratora, a za wypełnienie jego obowiązków odpowiada wobec administratora w pełni pierwotny podmiot przetwarzający (art. 28 ust. 2 i 4). Standardowe klauzule umowne do takich umów przyjęła Komisja decyzją wykonawczą (UE) 2021/915 (art. 28 ust. 7).
- Rejestr czynności przetwarzania — administrator prowadzi rejestr obejmujący m.in. cele przetwarzania, kategorie osób, danych i odbiorców, przekazania do państw trzecich oraz w miarę możliwości terminy usunięcia danych i opis zabezpieczeń, a podmiot przetwarzający — rejestr kategorii czynności wykonywanych w imieniu administratorów; rejestry prowadzi się w formie pisemnej, w tym elektronicznej, i udostępnia na żądanie organu nadzorczego (art. 30 ust. 1–4).
- Bezpieczeństwo przetwarzania — administrator i podmiot przetwarzający dobierają środki do ryzyka, stanu wiedzy technicznej i kosztów wdrożenia, w stosownym przypadku m.in. pseudonimizację i szyfrowanie, zapewnienie poufności, integralności, dostępności i odporności systemów, szybkie przywrócenie dostępu do danych po incydencie i regularne testowanie zabezpieczeń (art. 32 ust. 1); RODO nie zawiera zamkniętego katalogu zabezpieczeń.
Z obowiązku prowadzenia rejestru zwolniony jest przedsiębiorca lub podmiot zatrudniający mniej niż 250 osób, chyba że przetwarzanie może powodować ryzyko naruszenia praw lub wolności osób, nie ma charakteru sporadycznego lub obejmuje dane szczególnych kategorii albo dane o wyrokach skazujących (art. 30 ust. 5). Wystarczy jedna z tych okoliczności, by zwolnienie nie miało zastosowania; ponieważ stałe przetwarzanie danych pracowników lub klientów nie ma charakteru sporadycznego, zwolnienie obejmuje w praktyce jedynie czynności wykonywane okazjonalnie. Praktyczne elementy umowy powierzenia i rejestru omawia artykuł RODO w małej firmie.
Naruszenia ochrony danych osobowych
Naruszeniem ochrony danych jest zarówno incydent techniczny, np. zaszyfrowanie danych przez złośliwe oprogramowanie, jak i zdarzenie organizacyjne, np. wysłanie dokumentów do niewłaściwego adresata (art. 4 pkt 12). Administrator zgłasza naruszenie organowi nadzorczemu — w Polsce Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych — bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w terminie 72 godzin po jego stwierdzeniu, chyba że jest mało prawdopodobne, by skutkowało ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób fizycznych; do zgłoszenia późniejszego dołącza wyjaśnienie przyczyn opóźnienia (art. 33 ust. 1). Zgłoszenie opisuje charakter naruszenia, wskazuje punkt kontaktowy, możliwe konsekwencje i zastosowane lub proponowane środki, a informacje można uzupełniać sukcesywnie (art. 33 ust. 3 i 4). Podmiot przetwarzający zgłasza naruszenie administratorowi bez zbędnej zwłoki (art. 33 ust. 2). Administrator dokumentuje wszystkie naruszenia, także niezgłoszone (art. 33 ust. 5).
Gdy naruszenie może powodować wysokie ryzyko naruszenia praw lub wolności, administrator bez zbędnej zwłoki zawiadamia także osoby, których dane dotyczą (art. 34 ust. 1). Zawiadomienie nie jest wymagane, jeżeli do danych zastosowano środki uniemożliwiające ich odczyt osobom nieuprawnionym, np. szyfrowanie, jeżeli zastosowane następnie środki wyeliminowały prawdopodobieństwo wysokiego ryzyka albo jeżeli wymagałoby niewspółmiernie dużego wysiłku — wtedy wydaje się publiczny komunikat lub stosuje podobny, równie skuteczny środek (art. 34 ust. 3).
Ocena skutków dla ochrony danych
Jeżeli rodzaj przetwarzania — w szczególności z użyciem nowych technologii — z dużym prawdopodobieństwem może powodować wysokie ryzyko naruszenia praw lub wolności osób, administrator przed jego rozpoczęciem dokonuje oceny skutków dla ochrony danych, konsultując się z inspektorem ochrony danych, jeżeli go wyznaczono (art. 35 ust. 1 i 2). Ocena jest wymagana w szczególności przy systematycznej, kompleksowej ocenie czynników osobowych opartej na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, będącej podstawą decyzji wywołujących skutki prawne wobec osoby lub w podobny sposób znacząco na nią wpływających, przy przetwarzaniu na dużą skalę danych szczególnych kategorii lub danych o wyrokach skazujących oraz przy systematycznym monitorowaniu na dużą skalę miejsc dostępnych publicznie (art. 35 ust. 3). Zawiera co najmniej opis operacji i celów, ocenę ich niezbędności i proporcjonalności, ocenę ryzyka i środki zaradcze (art. 35 ust. 7). Jeżeli ocena wskaże, że przetwarzanie powodowałoby wysokie ryzyko, gdyby administrator nie zastosował środków w celu jego zminimalizowania, przed rozpoczęciem przetwarzania administrator konsultuje się z organem nadzorczym. Jeżeli organ uzna, że zamierzone przetwarzanie naruszałoby RODO, w terminie do ośmiu tygodni od otrzymania wniosku o konsultacje udziela pisemnego zalecenia i może skorzystać z uprawnień z art. 58; termin można przedłużyć o sześć tygodni ze względu na złożony charakter przetwarzania (art. 36 ust. 1 i 2).
Wykaz rodzajów operacji wymagających oceny skutków ogłosił Prezes UODO w komunikacie z dnia 17 czerwca 2019 r. (M.P. poz. 666), wydanym na podstawie art. 54 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 35 ust. 4 i 6 RODO.
Inspektor ochrony danych
Administrator i podmiot przetwarzający wyznaczają inspektora ochrony danych, gdy przetwarzania dokonuje organ lub podmiot publiczny (z wyjątkiem sądów sprawujących wymiar sprawiedliwości), gdy ich główna działalność polega na operacjach wymagających regularnego i systematycznego monitorowania osób na dużą skalę albo na przetwarzaniu na dużą skalę danych szczególnych kategorii lub danych o wyrokach skazujących (art. 37 ust. 1). W pozostałych przypadkach inspektora można wyznaczyć dobrowolnie (art. 37 ust. 4). Inspektor może być członkiem personelu albo działać na podstawie umowy o świadczenie usług (art. 37 ust. 6); nie otrzymuje instrukcji dotyczących wykonywania zadań, nie może być za ich wypełnianie odwołany ani ukarany i podlega bezpośrednio najwyższemu kierownictwu (art. 38 ust. 3). Informuje i doradza, monitoruje przestrzeganie przepisów, doradza przy ocenie skutków i współpracuje z organem nadzorczym (art. 39 ust. 1).
Podmiotami publicznymi obowiązanymi do wyznaczenia inspektora są w Polsce jednostki sektora finansów publicznych, instytuty badawcze i Narodowy Bank Polski. Podmiot, który wyznaczył inspektora, zawiadamia o tym Prezesa UODO elektronicznie w terminie 14 dni, podając imię, nazwisko oraz adres poczty elektronicznej lub numer telefonu inspektora; w tym samym terminie zgłasza zmiany i odwołanie inspektora. Dane inspektora publikuje niezwłocznie na swojej stronie internetowej, a gdy jej nie prowadzi — w sposób ogólnie dostępny w miejscu prowadzenia działalności (art. 9, art. 10 ust. 1, 4 i 6 oraz art. 11 ustawy o ochronie danych osobowych).
Przekazywanie danych do państw trzecich
Przekazanie danych do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowej, także dalsze przekazanie z państwa trzeciego, jest dopuszczalne tylko na warunkach rozdziału V RODO (art. 44); dochodzi do niego m.in. przy korzystaniu z usług dostawców przetwarzających dane poza Europejskim Obszarem Gospodarczym. RODO obowiązuje także w Islandii, Liechtensteinie i Norwegii na podstawie decyzji Wspólnego Komitetu EOG nr 154/2018, dlatego przekazanie danych do tych państw nie wymaga podstawy z rozdziału V.
- Decyzja stwierdzająca odpowiedni stopień ochrony (art. 45) — przekazanie nie wymaga zezwolenia. Przykładem jest decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2023/1795 w sprawie ram ochrony danych UE–USA, obejmująca podmioty w Stanach Zjednoczonych wpisane do wykazu prowadzonego przez Departament Handlu Stanów Zjednoczonych.
- Odpowiednie zabezpieczenia (art. 46) — przy braku decyzji, pod warunkiem że osobom przysługują egzekwowalne prawa i skuteczne środki ochrony prawnej, m.in. standardowe klauzule ochrony danych przyjęte przez Komisję (decyzja wykonawcza (UE) 2021/914) albo wiążące reguły korporacyjne (art. 47); indywidualne klauzule umowne wymagają zezwolenia organu nadzorczego (art. 46 ust. 3 lit. a).
- Wyjątki w szczególnych sytuacjach (art. 49) — przy braku decyzji i zabezpieczeń, m.in. za wyraźną zgodą osoby poinformowanej o ryzyku, gdy przekazanie jest niezbędne do wykonania umowy z osobą albo do ustalenia, dochodzenia lub ochrony roszczeń; w ostateczności — przekazanie niepowtarzalne, dotyczące ograniczonej liczby osób i niezbędne ze względu na ważne prawnie uzasadnione interesy administratora, po ocenie okoliczności i z odpowiednimi zabezpieczeniami, o którym informuje się organ nadzorczy i osobę (art. 49 ust. 1).
Zamiar przekazania danych podaje się w obowiązku informacyjnym (art. 13 ust. 1 lit. f i art. 14 ust. 1 lit. f) i ujmuje w rejestrze czynności (art. 30 ust. 1 lit. e).
Skarga, ochrona sądowa i odszkodowanie
Osoba, która sądzi, że przetwarzanie jej danych narusza RODO, może wnieść skargę do organu nadzorczego, w szczególności w państwie swojego zwykłego pobytu, miejsca pracy lub miejsca popełnienia domniemanego naruszenia (art. 77 ust. 1). Jeżeli organ nie rozpatrzy skargi albo w terminie trzech miesięcy nie poinformuje o postępach lub efektach jej rozpatrywania, osobie przysługuje środek ochrony prawnej przed sądem, podobnie jak przeciwko prawnie wiążącej decyzji organu (art. 78 ust. 1 i 2). Niezależnie od skargi osoba może pozwać administratora lub podmiot przetwarzający (art. 79). Organ nadzorczy może m.in. udzielać upomnień, nakazać spełnienie żądania osoby, ograniczyć lub zakazać przetwarzania i nałożyć karę pieniężną (art. 58 ust. 2).
W Polsce organem nadzorczym jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych; postępowanie przed nim jest jednoinstancyjne, a w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o postępowaniu administracyjnym (art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 34 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych). Decyzję Prezesa UODO zaskarża się do sądu administracyjnego. Sprawy o roszczenia z art. 79 i art. 82 RODO rozpoznaje sąd okręgowy, w zakresie nieuregulowanym stosując Kodeks cywilny, a ustalenia prawomocnej decyzji Prezesa UODO o stwierdzeniu naruszenia lub prawomocnego wyroku sądu administracyjnego wydanego po rozpoznaniu skargi na taką decyzję wiążą sąd w postępowaniu o naprawienie szkody co do stwierdzenia naruszenia przepisów (art. 92, 93 i 97 ustawy o ochronie danych osobowych).
Każdy, kto poniósł szkodę majątkową lub niemajątkową w wyniku naruszenia RODO, może żądać odszkodowania od administratora lub podmiotu przetwarzającego; podmiot przetwarzający odpowiada tylko wtedy, gdy nie dopełnił obowiązków nałożonych bezpośrednio na podmioty przetwarzające albo działał poza zgodnymi z prawem poleceniami administratora lub wbrew nim (art. 82 ust. 1 i 2). Od odpowiedzialności zwalnia wykazanie, że w żaden sposób nie ponosi się winy za zdarzenie, które doprowadziło do szkody, a uczestnicy tego samego przetwarzania odpowiadają solidarnie (art. 82 ust. 3 i 4). Według Trybunału Sprawiedliwości UE samo naruszenie RODO nie wystarcza — potrzebne są łącznie naruszenie, szkoda i związek przyczynowy — ale prawo krajowe nie może uzależniać odszkodowania za szkodę niemajątkową od osiągnięcia przez nią określonego stopnia wagi (wyrok z 4 maja 2023 r., C-300/21 Österreichische Post).
Administracyjne kary pieniężne i odpowiedzialność karna
Kary nakłada się zależnie od okoliczności sprawy, obok albo zamiast innych środków naprawczych, uwzględniając m.in. wagę i czas trwania naruszenia, jego umyślny lub nieumyślny charakter, działania ograniczające szkodę, wdrożone środki z art. 25 i 32, wcześniejsze naruszenia, współpracę z organem i to, czy naruszenie zgłoszono (art. 83 ust. 2). Przy kilku naruszeniach w ramach tych samych lub powiązanych operacji łączna kara nie przekracza kary za najpoważniejsze z nich (art. 83 ust. 3).
| Górna granica kary | Naruszenia | Przepis |
|---|---|---|
| 10 000 000 euro albo — w przypadku przedsiębiorstwa — 2% całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, jeżeli ta kwota jest wyższa | obowiązki z art. 8, 11, 25–39, 42 i 43, m.in. umowa powierzenia, rejestr, bezpieczeństwo, zgłaszanie naruszeń, ocena skutków, inspektor ochrony danych | art. 83 ust. 4 |
| 20 000 000 euro albo — w przypadku przedsiębiorstwa — 4% obrotu, jeżeli ta kwota jest wyższa | m.in. zasady przetwarzania i warunki zgody (art. 5, 6, 7 i 9), prawa osób (art. 12–22), przekazywanie danych do państw trzecich (art. 44–49), nieprzestrzeganie nakazów organu nadzorczego | art. 83 ust. 5 i 6 |
Karę można nałożyć tylko wtedy, gdy wykazano, że administrator naruszył przepisy umyślnie lub nieumyślnie, ale nie trzeba przypisywać naruszenia zidentyfikowanej osobie fizycznej działającej za osobę prawną (wyrok TSUE z 5 grudnia 2023 r., C-807/21 Deutsche Wohnen). Pojęcie przedsiębiorstwa w art. 83 ust. 4–6 odpowiada pojęciu z prawa konkurencji Unii, dlatego maksymalną karę dla spółki z grupy oblicza się od obrotu całego przedsiębiorstwa w tym rozumieniu (wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r., C-383/23 ILVA).
W Polsce kary nakłada w drodze decyzji Prezes UODO; jednostkom sektora finansów publicznych, instytutom badawczym i Narodowemu Bankowi Polskiemu może wymierzyć karę do 100 000 zł, a państwowym i samorządowym instytucjom kultury (art. 9 pkt 13 ustawy o finansach publicznych) — do 10 000 zł. Kwoty w euro przelicza się na złote według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z tabeli na dzień 28 stycznia danego roku, a gdy NBP nie ogłasza kursu w tym dniu — według kursu z najbliższej tabeli ogłoszonej po tej dacie (art. 101–103 ustawy o ochronie danych osobowych).
Inne sankcje określają państwa członkowskie (art. 84 RODO). Kto przetwarza dane osobowe, choć ich przetwarzanie nie jest dopuszczalne albo do ich przetwarzania nie jest uprawniony, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch, a gdy czyn dotyczy danych szczególnych kategorii — do lat trzech (art. 107 ustawy o ochronie danych osobowych).
Podstawa prawna
- art. 2–10, 12–30, 32–39, 44–49, 58, 77–79, 82–84 oraz art. 99 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35),
- art. 7, 9–11, 34, 54, 92, 93, 97, 101–103 i 107 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781 oraz z 2026 r. poz. 252, 548 i 1003),
- art. 22¹–22³ oraz art. 94 pkt 9a i 9b ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (Dz. U. z 2026 r. poz. 1245),
- art. 86 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.),
- decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2021/914 z dnia 4 czerwca 2021 r. w sprawie standardowych klauzul umownych dotyczących przekazywania danych osobowych do państw trzecich na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (Dz. Urz. UE L 199 z 7.06.2021, str. 31),
- decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2021/915 z dnia 4 czerwca 2021 r. w sprawie standardowych klauzul umownych między administratorami a podmiotami przetwarzającymi na podstawie art. 28 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 oraz art. 29 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1725 (Dz. Urz. UE L 199 z 7.06.2021, str. 18),
- decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2023/1795 z dnia 10 lipca 2023 r. na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, stwierdzająca odpowiedni stopień ochrony danych osobowych zapewniony w ramach ochrony danych UE–USA (Dz. Urz. UE L 231 z 20.09.2023, str. 118),
- decyzja Wspólnego Komitetu EOG nr 154/2018 z dnia 6 lipca 2018 r. zmieniająca załącznik XI i protokół 37 do Porozumienia EOG [2018/1022] (Dz. Urz. UE L 183 z 19.07.2018, str. 23),
- komunikat Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 17 czerwca 2019 r. w sprawie wykazu rodzajów operacji przetwarzania danych osobowych wymagających oceny skutków przetwarzania dla ich ochrony (M.P. z 2019 r. poz. 666),
- wyroki TSUE z dnia 4 maja 2023 r. w sprawach C-300/21 (Österreichische Post) i C-487/21 (Österreichische Datenschutzbehörde), z dnia 26 października 2023 r. w sprawie C-307/22 (FT), z dnia 5 grudnia 2023 r. w sprawie C-807/21 (Deutsche Wohnen), z dnia 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-667/21 (Krankenversicherung Nordrhein) z dnia 13 lutego 2025 r. w sprawie C-383/23 (ILVA) oraz z dnia 4 września 2025 r. w sprawie C-413/23 P (EIOD przeciwko SRB),
- art. 288 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2, z późn. zm.).
Artykuł ma charakter informacyjny i omawia przepisy według stanu prawnego na dzień podany pod tytułem. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej i nie zastępuje analizy konkretnej sprawy przez radcę prawnego, adwokata albo doradcę podatkowego.
Powiązane artykuły
- Dokumentacja pracowniczaAkta osobowe (części A–E), ewidencja czasu pracy i karty wynagrodzeń, okresy przechowywania, postać elektroniczna, wydanie akt oraz dane osobowe pracowników.
- Przechowywanie dokumentówJak długo przechowuje się księgi, dowody, faktury oraz dokumentację pracowniczą i składkową, faktury w KSeF, postać elektroniczna, miejsce przechowywania i zawiadomienia oraz dokumenty po likwidacji.
- Pytania: rozpoczęcie działalnościDziałalność nierejestrowana, CEIDG, PKD, forma opodatkowania, VAT, ulga na start, rachunek bankowy, kasa rejestrująca, adres, KSeF, e-Doręczenia, dofinansowanie z urzędu pracy, jednoosobowa działalność czy spółka z o.o.
- Likwidacja spółkiOtwarcie likwidacji spółki z o.o., wezwanie wierzycieli, sprawozdania likwidacyjne, CIT i VAT, podział majątku, wykreślenie z KRS oraz zakończenie spółek osobowych.
- Spółka cywilnaUmowa spółki cywilnej, NIP i REGON spółki, wpisy wspólników w CEIDG, VAT spółki, PIT i ZUS wspólników, ewidencja oraz przekształcenie w spółkę jawną.