Przedawnienie zobowiązań podatkowych — termin, zawieszenie i przerwanie biegu

Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Przedawnienie powoduje wygaśnięcie zobowiązania (art. 59 § 1 pkt 9): organ nie może go już określić decyzją ani egzekwować. Jednocześnie wygasa prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty (art. 79 § 2), a wszczęte postępowanie w sprawie przedawnionego zobowiązania podlega umorzeniu. Decyzję w sprawie nadpłaty na wniosek albo w związku z korektą deklaracji złożoną po terminie do jej złożenia — od 1 października 2026 r. taka korekta sama wszczyna postępowanie w sprawie nadpłaty (art. 75 § 2 i art. 165 § 8a) — można wydać także po upływie przedawnienia, jeżeli wniosek lub korektę złożono przed jego upływem (art. 79 § 3).

O terminie decyduje rok, w którym upłynął termin płatności, a nie okres, którego podatek dotyczy.

Przykłady

Z końcem 2026 r. przedawniają się więc m.in. PIT za 2020 r. oraz VAT za okresy od grudnia 2020 r. do listopada 2021 r. (przy rozliczeniu kwartalnym — od IV kwartału 2020 r. do III kwartału 2021 r.), o ile bieg terminu nie został zawieszony ani przerwany.

Przedłużenie terminu płatności rozporządzeniem Ministra Finansów wstrzymuje bieg przedawnienia do upływu przedłużonego terminu (art. 70 § 2 pkt 2). W przykładzie CIT za 2021 r. nie zmienia to daty przedawnienia, bo termin pierwotny i przedłużony przypadały w tym samym roku.

Inaczej ujęto podatki, których zobowiązanie powstaje z dniem doręczenia decyzji ustalającej (np. podatek od nieruchomości osób fizycznych). Takie zobowiązanie nie powstaje, jeżeli decyzję doręczono po upływie 3 lat od końca roku, w którym powstał obowiązek podatkowy, a gdy podatnik nie złożył wymaganej deklaracji lub nie ujawnił danych — po upływie 5 lat (art. 68).

Zawieszenie biegu terminu

Zawieszenie oznacza, że termin nie rozpoczyna się albo przestaje biec, a po ustaniu przyczyny biegnie dalej. Bieg ulega zawieszeniu m.in.:

• od wydania decyzji o odroczeniu terminu płatności lub rozłożeniu na raty — do upływu odroczonego terminu albo terminu ostatniej raty (art. 70 § 2 pkt 1),
• z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania — do prawomocnego zakończenia postępowania (art. 70 § 6 pkt 1),
• z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą zobowiązania — do doręczenia organowi odpisu prawomocnego orzeczenia (art. 70 § 6 pkt 2),
• z dniem doręczenia postanowienia o przyjęciu zabezpieczenia, zarządzenia zabezpieczenia albo zawiadomienia o przystąpieniu do zabezpieczenia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 70 § 6 pkt 4 i 5),
• od 8 lipca 2026 r. — z dniem przekazania do sądu odwołania od decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy, wydanej na podstawie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, albo skierowania przez inspektora pracy powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy — do uprawomocnienia się orzeczenia (art. 70 § 6 pkt 3a i 3b).

Przerwanie biegu terminu

Po przerwaniu termin biegnie od nowa, w pełnej długości:

• ogłoszenie upadłości — termin biegnie na nowo od dnia następującego po uprawomocnieniu się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego (art. 70 § 3),
• zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony — termin biegnie na nowo od dnia następującego po dniu zastosowania środka (art. 70 § 4). Jedno zajęcie, np. rachunku bankowego, dokonane przed upływem terminu i połączone z zawiadomieniem podatnika otwiera nowy, pięcioletni termin przedawnienia.

Postępowanie karne skarbowe a przedawnienie

Zawieszenie z art. 70 § 6 pkt 1 wymaga, aby organ podatkowy zawiadomił podatnika o nierozpoczęciu lub zawieszeniu biegu terminu najpóźniej z upływem terminu przedawnienia (art. 70c); jeżeli ustanowiono pełnomocnika, zawiadomienie doręcza się pełnomocnikowi (art. 145 § 2). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 24 maja 2021 r. (I FPS 1/21) przyjął, że sąd administracyjny może badać, czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie służyło wyłącznie zawieszeniu biegu przedawnienia.

Pisma organu doręczone w ostatnich miesiącach roku, w którym upływa przedawnienie, wymagają szczególnej uwagi — zwłaszcza zawiadomienia o zawieszeniu biegu terminu i o zastosowaniu środka egzekucyjnego.

Strata podatkowa i amortyzacja

Przedawnienie dotyczy zobowiązania za dany okres, a nie zdarzeń gospodarczych, które wpływają na rozliczenia późniejsze. Strata podatkowa nie jest zobowiązaniem podatkowym; jej zasadność i wysokość organ bada przy weryfikacji rozliczenia roku, w którym ją odliczono. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma jednolitego stanowiska, czy organ może przy tym kwestionować stratę powstałą w roku, za który zobowiązanie już się przedawniło. Dokumentację roku straty przechowuje się więc w praktyce co najmniej do przedawnienia zobowiązania za ostatni rok, w którym stratę odliczono (odliczenie straty).

Podobnie przy amortyzacji: dowody nabycia i ustalenia wartości początkowej środka trwałego wpływają na koszty przez cały okres amortyzacji. Przechowuje się je w praktyce co najmniej do przedawnienia zobowiązania za rok, w którym ujęto ostatni odpis, a przy sprzedaży środka trwałego — za rok sprzedaży (środki trwałe i amortyzacja).

Przechowywanie dokumentów

Księgi podatkowe i związane z nimi dokumenty przechowuje się do upływu okresu przedawnienia zobowiązania, chyba że ustawy podatkowe stanowią inaczej (art. 86 § 1). Podmiot dokonujący likwidacji lub rozwiązania osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, np. likwidator spółki, zawiadamia na piśmie urząd skarbowy o miejscu przechowywania ksiąg i dokumentów najpóźniej w ostatnim dniu istnienia tego podmiotu (art. 86 § 2). Szczegółowe terminy przechowywania dokumentów omawia artykuł przechowywanie dokumentów.

Odpowiedzialność osób trzecich

Decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej — np. członka zarządu lub wspólnika spółki osobowej — nie można wydać, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość, upłynęło 5 lat (art. 118 § 1). Zaległość powstaje w dniu następującym po terminie płatności, dlatego przy terminie przypadającym na ostatni dzień roku liczy się już rok następny. Zobowiązanie wynikające z decyzji o odpowiedzialności przedawnia się po 3 latach od końca roku, w którym ją doręczono (art. 118 § 2). Zasady tej odpowiedzialności opisuje artykuł zaległości podatkowe.

Składki ZUS

Należności z tytułu składek przedawniają się po 5 latach, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) — a nie od końca roku kalendarzowego. Zawieszenie i przerwanie biegu tego terminu reguluje ta ustawa; zob. zaległości w ZUS.

Przedawnienie karalności

Kodeks karny skarbowy przewiduje odrębne terminy dla odpowiedzialności karnej:

Przy uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej termin liczy się od końca roku, w którym upłynął termin płatności należności, a karalność ustaje także z chwilą jej przedawnienia (art. 44 § 2 i 3). Wszczęcie postępowania przeciwko sprawcy przed upływem tych terminów wydłuża karalność przestępstwa o 5 albo 10 lat, a wykroczenia — o 2 lata (art. 44 § 5, art. 51 § 2).

Podstawa prawna

• art. 59 § 1 pkt 9, art. 68, 70, 70c, 75 § 2, art. 79 § 2 i 3, art. 86, 118, 145 i 165 § 8a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.),
• ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy — Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 846),
• art. 4 ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 473),
• rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 marca 2022 r. w sprawie przedłużenia terminów wykonania niektórych obowiązków w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych (Dz. U. poz. 639),
• art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.),
• art. 44 i 51 ustawy z dnia 10 września 1999 r. — Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2025 r. poz. 633, z późn. zm.).