Zaległości podatkowe — odsetki za zwłokę, egzekucja, ulgi w spłacie i odpowiedzialność osób trzecich

Zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności (art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej). Za zaległość uważa się także niezapłaconą w terminie zaliczkę na podatek lub ratę podatku, a u płatnika i inkasenta — podatek pobrany, lecz niewpłacony w terminie. Zaległość powstaje z mocy prawa w dniu następującym po upływie terminu płatności; nie jest do tego potrzebna decyzja ani wezwanie. Kwota wykazana w deklaracji, np. w JPK_V7 albo w zeznaniu rocznym, i niezapłacona może być podstawą wystawienia tytułu wykonawczego bez wydawania decyzji.

Zasady samej zapłaty — mikrorachunek, dzień zapłaty i zaokrąglenia — omawia artykuł Zapłata podatku i mikrorachunek.

Odsetki za zwłokę

Odsetki nalicza się od dnia następującego po upływie terminu płatności. Podatnik oblicza je samodzielnie i wpłaca bez wezwania organu, razem z zaległością (art. 53 i 55 § 1); dotyczy to również zaliczek niezapłaconych w terminie. Stawki obowiązują od 5 marca 2026 r. i zmieniają się wraz ze stopą kredytu lombardowego NBP.

Odsetek nie nalicza się m.in.:

• gdy ich kwota nie przekroczyłaby trzykrotności opłaty pobieranej przez operatora wyznaczonego za traktowanie przesyłki listowej jako poleconej — przy opłacie 2,90 zł próg wynosi 8,70 zł (art. 54 § 1 pkt 5),
• za okres od wszczęcia postępowania podatkowego do doręczenia decyzji pierwszej instancji, jeżeli decyzji nie doręczono w ciągu 3 miesięcy,
• za okres po upływie 6 miesięcy od wszczęcia kontroli podatkowej lub celno-skarbowej, jeżeli kontroli w tym czasie nie zakończono — od 4 listopada 2025 r. (art. 54 § 1 pkt 7c).

Wyłączenia za okres postępowania nie stosuje się, jeżeli do opóźnienia przyczyniła się strona albo opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od organu; do 6 miesięcy kontroli nie wlicza się takich opóźnień, okresów zawieszenia kontroli ani terminów przewidzianych na dokonanie czynności (art. 54 § 2 i 2a). Wyliczenie za okres, w którym zmieniały się stawki, zapewnia kalkulator odsetek.

Zaliczanie wpłat

Wpłata w pierwszej kolejności pokrywa koszty doręczonego upomnienia (art. 62 § 1a). Jeżeli nie wystarcza na całą zaległość z odsetkami, zalicza się ją proporcjonalnie na zaległość i odsetki — w stosunku, w jakim pozostają do siebie w dniu wpłaty (art. 55 § 2). Część zaległości pozostaje wtedy niespłacona i nadal narastają od niej odsetki.

Przy kilku zaległościach wpłatę zalicza się na zaległość o najwcześniejszym terminie płatności we wskazanym podatku, a bez wskazania albo gdy we wskazanym podatku zaległości nie ma — na zaległość o najwcześniejszym terminie płatności spośród wszystkich zaległości (art. 62 § 1). Wpłata opisana jako VAT za bieżący miesiąc może więc pokryć starszą zaległość w VAT, a zobowiązanie bieżące pozostanie niezapłacone.

Upomnienie i egzekucja

Przed wszczęciem egzekucji naczelnik urzędu skarbowego doręcza upomnienie z wezwaniem do zapłaty. Z chwilą doręczenia powstaje obowiązek zapłaty kosztów upomnienia w wysokości 16 zł, a egzekucję można wszcząć po upływie 7 dni od doręczenia (art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Wierzyciel może nie podejmować czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, gdy należność nie przekracza dziesięciokrotności kosztów upomnienia (160 zł), chyba że do jej przedawnienia zostało mniej niż 6 miesięcy (art. 6 § 1 tej ustawy).

Najczęściej stosowanym środkiem egzekucyjnym jest zajęcie rachunku bankowego lub wierzytelności od kontrahentów; organ może zająć także wynagrodzenie, ruchomości i nieruchomości. Egzekucja zwiększa dług o koszty:

Do opłat dochodzą wydatki egzekucyjne.

Ulgi w spłacie

Na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy może (art. 67a):

1. odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć jego zapłatę na raty,
2. odroczyć lub rozłożyć na raty zaległość wraz z odsetkami,
3. umorzyć zaległość, odsetki lub opłatę prolongacyjną — a od 1 października 2026 r. także podatek przed upływem terminu płatności.

Od kwoty odroczonej lub rozłożonej na raty ustala się opłatę prolongacyjną według obniżonej stawki odsetek, obecnie 5,25%; nie ustala się jej, gdy przyczyną ulgi była klęska żywiołowa lub wypadek losowy (art. 57). Niezapłacenie raty w terminie powoduje wygaśnięcie decyzji z mocy prawa w części tej raty, a niezapłacenie trzech rat — co do wszystkich niezapłaconych rat (art. 67da).

Od 1 stycznia 2027 r. wniosek o umorzenie zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej uznaje się za załatwiony milcząco, w całości zgodnie z żądaniem, jeżeli w ciągu 60 dni od jego złożenia organ nie wyda decyzji ani postanowienia kończącego postępowanie. Dotyczy to wniosków składanych w roku podatkowym rozpoczynającym się od 1 stycznia 2027 r., w których kwota objęta umorzeniem — łącznie we wnioskach podatnika do jednego organu w zakresie danego podatku — nie przekracza w roku podatkowym minimalnego wynagrodzenia za pracę. Milczącego załatwienia nie ma m.in., gdy organ przed upływem terminu wezwał podatnika do złożenia wyjaśnień lub usunięcia braków wniosku, a zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminu (art. 67a § 3–6 w brzmieniu nadanym ustawą z 11 czerwca 2026 r., Dz. U. poz. 875).

Ulga udzielana przedsiębiorcy stanowi zwykle pomoc publiczną, najczęściej pomoc de minimis (limit 300 000 euro w okresie 3 lat), udzielaną na zasadach przepisów o pomocy de minimis (art. 67b § 1). Wniosek obejmuje wtedy opis przyczyn trudności i sytuacji finansowej, dokumenty ją potwierdzające oraz informacje wymagane przy ubieganiu się o pomoc de minimis.

Zabezpieczenie

Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane — np. podatnik trwale nie płaci należności publicznoprawnych lub zbywa majątek — organ może zabezpieczyć je na majątku podatnika jeszcze przed terminem płatności albo w toku postępowania lub kontroli (art. 33). Zaległości zabezpiecza się ponadto:

• hipoteką przymusową na nieruchomościach, użytkowaniu wieczystym lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu — powstaje przez wpis do księgi wieczystej na podstawie doręczonej decyzji lub tytułu wykonawczego (art. 34–35),
• zastawem skarbowym na ruchomościach i zbywalnych prawach majątkowych o wartości co najmniej 19 000 zł każda (kwota na 2026 r.) — powstaje z dniem wpisu do Rejestru Zastawów Skarbowych; przy zaległości z deklaracji nie wcześniej niż 14 dni po terminie płatności (art. 41–45).

Zobowiązania zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym nie przedawniają się, ale po upływie terminu przedawnienia można je egzekwować tylko z przedmiotu zabezpieczenia — zob. przedawnienie zobowiązań podatkowych.

Odpowiedzialność wspólników i członków zarządu

• Wspólnicy spółki cywilnej, jawnej i partnerskiej oraz komplementariusze odpowiadają całym majątkiem solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki; były wspólnik — za zaległości z terminem płatności przypadającym w czasie, gdy był wspólnikiem (art. 115).
• Członkowie zarządu spółki z o.o., prostej spółki akcyjnej i spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym majątkiem, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ (albo że niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy), ani nie wskaże mienia spółki pozwalającego zaspokoić zaległości w znacznej części (art. 116 § 1). Odpowiedzialność obejmuje zaległości, których termin płatności upływał w czasie pełnienia funkcji członka zarządu (art. 116 § 2).

Egzekucję z majątku osoby trzeciej wszczyna się dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna albo odstąpiono od czynności egzekucyjnych (art. 108 § 4), a decyzji o odpowiedzialności nie wydaje się po upływie 5 lat od końca roku, w którym powstała zaległość (art. 118 § 1). Zob. spółka z o.o. i spółki osobowe.

Zaświadczenie o niezaleganiu

Zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzające stan zaległości (wniosek ZAS-W) wydaje urząd skarbowy w terminie 7 dni (art. 306a § 5). Wydanie zaświadczenia na wniosek złożony przez e-Urząd Skarbowy nie podlega opłacie skarbowej, a zaświadczenie jest tam w praktyce zwykle gotowe w kilka minut; w pozostałych przypadkach opłata wynosi 21 zł od egzemplarza. Zaległość odroczona lub rozłożona na raty nie jest traktowana jako zaległość do upływu nowych terminów płatności (art. 306e § 5). Zaświadczenie z urzędu skarbowego nie obejmuje składek — o niezaleganiu w składkach zaświadcza ZUS (zaległości w ZUS).

Nadpłata a zaległości

Nadpłata wraz z oprocentowaniem jest z urzędu zaliczana na zaległości podatkowe z odsetkami, odsetki od niezapłaconych zaliczek, koszty upomnienia i bieżące zobowiązania; zwrotowi podlega dopiero nadwyżka, chyba że podatnik wniesie o zaliczenie jej na poczet przyszłych zobowiązań (art. 76). Zaliczenie następuje z dniem powstania nadpłaty albo złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty (art. 76a § 2). Prawo do zwrotu nadpłaty wygasa po 5 latach od końca roku, w którym upłynął termin jej zwrotu (art. 80 § 1). Od 1 października 2026 r. korektę deklaracji wykazującą nadpłatę wyższą niż 10 000 zł składa się z pisemnym uzasadnieniem przyczyn korekty (art. 81 § 2b), a nadpłaty wynikającej z korekty złożonej po upływie terminu do złożenia deklaracji nie dochodzi się już wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty — postępowanie wszczyna sama korekta (art. 75 § 2 i art. 165 § 8a). Do nadpłat z korekt złożonych przed tym dniem stosuje się przepisy dotychczasowe.

Błąd w rozliczeniu najlepiej usunąć korektą i zapłatą zaległości w ciągu 7 dni — zob. korekta deklaracji i czynny żal.

Podstawa prawna

• art. 33–46, 51–57, 62, 67a–67da, 75, 76, 76a, 80, 81, 108, 115, 116, 118, 165 § 8a, 306a i 306e ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.),
• ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy — Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 846),
• art. 6 i 20 ustawy z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco (Dz. U. poz. 875) — od 1 stycznia 2027 r.,
• art. 3a, 6, 15 i 64 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 1311, z późn. zm.),
• rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 67),
• obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 6 marca 2026 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz podwyższonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych (M.P. poz. 269),
• obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 7 sierpnia 2025 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 41 § 1 ustawy — Ordynacja podatkowa na rok 2026 (M.P. poz. 745),
• art. 3b oraz część II pkt 8 załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2026 r. poz. 1395),
• rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2831 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L, 2023/2831).