Składki ZUS na start — ulga na start, składki preferencyjne i mały ZUS plus

Przedsiębiorca rozpoczynający działalność może przez pierwsze lata opłacać niższe składki na ubezpieczenia społeczne. Ulgi następują po sobie, nie obejmują składki zdrowotnej, a niższe składki oznaczają niższe zasiłki i emeryturę. Szczegółowe zasady opisuje poradnik ulgi w składkach ZUS dla rozpoczynających działalność, a kwoty w każdym wariancie oblicza kalkulator składek ZUS przedsiębiorcy.

Kolejność

Z ulgi na start można zrezygnować i od razu opłacać składki preferencyjne — 24 miesiące liczy się wtedy od objęcia ubezpieczeniami. Rezygnacji nie można cofnąć. W czasie ulgi na start przedsiębiorca nie ma prawa do zasiłków, a dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest niedostępne.

Warunki ulgi na start i składek preferencyjnych

Ulga na start przysługuje przedsiębiorcy, który podejmuje działalność po raz pierwszy albo ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia (art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Ze składek preferencyjnych nie korzysta osoba, która prowadzi albo w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności prowadziła pozarolniczą działalność (art. 18a ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Okres 60 miesięcy to 5 lat.

Obie ulgi i mały ZUS plus wyłącza ponadto wykonywanie działalności na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności — w roku jej rozpoczęcia albo w roku poprzednim — przedsiębiorca wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności (art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, art. 18a ust. 2 pkt 2 i art. 18c ust. 11 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

• Liczy się wyłącznie praca na etacie — nie umowa zlecenia ani o dzieło.
• Liczą się te same czynności: programista, który był zatrudniony w firmie, i jako przedsiębiorca pisze dla niej oprogramowanie, traci prawo do ulg; jeżeli prowadzi dla byłego pracodawcy szkolenia z innej dziedziny, prawa nie traci.
• Okres ocenia się względem dnia rozpoczęcia działalności: zatrudnienie zakończone w 2024 r. nie wyłącza ulg przy działalności rozpoczętej w 2026 r., a zakończone w 2025 r. — wyłącza, jeżeli przedsiębiorca wykonuje dla tego pracodawcy te same czynności.

Podobne warunki dotyczą podatku liniowego i ryczałtu, ale z innym okresem — zob. forma opodatkowania. Skorzystanie z ulgi bez spełnienia warunków skutkuje zaległością w składkach wraz z odsetkami za zwłokę.

Składka zdrowotna

Składkę zdrowotną opłaca się zawsze — także w czasie ulgi na start i przy składkach preferencyjnych. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania: przy skali 9% dochodu, przy podatku liniowym 4,9% dochodu (w obu przypadkach nie mniej niż minimum), a przy ryczałcie — kwota zależna od progu przychodu rocznego. Kwoty, progi i kalkulatory: składka zdrowotna przedsiębiorcy.

Zgłoszenia i terminy

• Zgłoszenia do ubezpieczeń dokonuje się w ciągu 7 dni od rozpoczęcia działalności — najczęściej we wniosku o wpis do CEIDG. W czasie ulgi na start składa się wyłącznie zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego (ZUS ZZA).
• Przejście do kolejnego wariantu wymaga wyrejestrowania (ZUS ZWUA) i zgłoszenia z nowym kodem w ciągu 7 dni; zgłoszenie do małego ZUS plus od stycznia składa się do końca stycznia.
• Przedsiębiorca opłacający składki tylko za siebie składa deklarację i płaci składki do 20. dnia następnego miesiąca, na indywidualny numer rachunku składkowego.

Terminy przejść między ulgami biuro ustala przy rozpoczęciu obsługi, ale warunki — w szczególności brak działalności w ciągu 60 miesięcy i brak pracy dla byłego pracodawcy — potwierdza przedsiębiorca, bo tylko on zna swoją historię zatrudnienia.

Podstawa prawna

• art. 18 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.),
• art. 18a, art. 18aa, art. 18c, art. 36 i art. 47 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.),
• art. 79 i art. 81 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm.).

Następny krok: Uprawnienia w KSeF dla biura rachunkowego.