Prokura w spółce z o.o. i spółce akcyjnej
Prokura w spółce z o.o. i spółce akcyjnej: zakres umocowania, prokura samoistna, łączna, łączna niewłaściwa i oddziałowa, ustanowienie i odwołanie, wpis do KRS, wygaśnięcie, prokura a pełnomocnictwo.
Stan prawny na 20 listopada 2026
Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, obejmującym umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 109¹ § 1 Kodeksu cywilnego). W odróżnieniu od zwykłego pełnomocnictwa jej zakres wyznacza ustawa, a nie mocodawca — prokury nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 109¹ § 2). W spółce z o.o. i spółce akcyjnej prokurent działa obok zarządu: w zależności od rodzaju prokury reprezentuje spółkę samodzielnie, wspólnie z innym prokurentem albo wspólnie z członkiem zarządu. Zasady działania zarządu opisuje artykuł Zarząd spółki z o.o..
Zakres umocowania
- Czynności związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa — prokurent może dokonywać w imieniu spółki czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Ograniczenia przyjęte w stosunkach wewnętrznych nie mają skutku wobec osób trzecich (art. 109¹ § 2).
- Czynności wyłączone — do zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania, oraz do zbywania i obciążania nieruchomości wymagane jest pełnomocnictwo do poszczególnej czynności (art. 109³). Przepis nie wymienia nabywania nieruchomości.
- Uchwały wspólników — prokura nie zastępuje zgód korporacyjnych. Jeżeli do dokonania czynności prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały wspólników, czynność dokonana bez takiej uchwały jest nieważna (art. 17 § 1 Kodeksu spółek handlowych), przy czym zgoda może być wyrażona także po złożeniu oświadczenia przez spółkę, nie później niż w terminie dwóch miesięcy (art. 17 § 2). W spółce z o.o. uchwały wymaga m.in. nabycie i zbycie nieruchomości, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej (art. 228 pkt 4) — zob. Zgromadzenie wspólników i uchwały.
- Dalsze umocowanie — prokura nie może być przeniesiona, ale prokurent może ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności (art. 109⁶ KC).
- Reprezentacja bierna — oświadczenia składane spółce oraz doręczenia pism spółce mogą być dokonywane wobec prokurenta (art. 205 § 2 i art. 373 § 2 KSH), a przy prokurze łącznej — wobec jednej z osób, którym jej udzielono (art. 109⁴ § 2 KC).
- Dokumenty finansowe — zgłoszenie rocznego sprawozdania finansowego i innych dokumentów do Repozytorium Dokumentów Finansowych może podpisać prokurent, którego numer PESEL jest ujawniony w rejestrze (art. 19e ust. 2 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym). Prokurent nie jest natomiast kierownikiem jednostki w rozumieniu ustawy o rachunkowości, ponieważ definicja ta wyłącza pełnomocników ustanowionych przez jednostkę (art. 3 ust. 1 pkt 6), więc nie podpisuje sprawozdania finansowego w miejsce członków zarządu — zob. Sprawozdanie finansowe.
Rodzaje prokury
| Rodzaj | Sposób działania prokurenta | Podstawa |
|---|---|---|
| prokura udzielona oddzielnie (samoistna) | prokurent działa samodzielnie | art. 109⁴ § 1 KC |
| prokura łączna | prokurent działa wspólnie z inną osobą albo osobami, którym udzielono prokury łącznie | art. 109⁴ § 1 KC |
| prokura do działania wspólnie z członkiem zarządu (tzw. łączna niewłaściwa) | umocowanie obejmuje także albo wyłącznie dokonywanie czynności wspólnie z członkiem organu zarządzającego | art. 109⁴ § 1¹ KC |
| prokura oddziałowa | umocowanie jest ograniczone do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa | art. 109⁵ KC |
Zgłoszenie o udzieleniu prokury do rejestru określa jej rodzaj, a przy prokurze łącznej oraz prokurze do działania wspólnie z członkiem zarządu — także sposób jej wykonywania (art. 109⁸ § 2 KC).
Odrębną kwestią jest reprezentacja przez członka zarządu i prokurenta. Jeżeli zarząd jest wieloosobowy, a umowa spółki albo statut nie zawiera postanowień o sposobie reprezentacji, do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem (art. 205 § 1 i art. 373 § 1 KSH). Przepisy o sposobie reprezentacji nie wyłączają ustanowienia prokury i nie ograniczają praw prokurentów wynikających z przepisów o prokurze (art. 205 § 3 i art. 373 § 3).
Kto może być prokurentem
- Osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych (art. 109² § 2 KC).
- Osoba nieskazana za przestępstwa wymienione w art. 18 § 2 KSH — zakaz pełnienia funkcji obejmuje wprost prokurenta; ustaje on z upływem piątego roku od uprawomocnienia się wyroku, chyba że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania (art. 18 § 3).
- Osoba spoza organów nadzoru — prokurent nie może być jednocześnie członkiem rady nadzorczej ani komisji rewizyjnej spółki z o.o. (art. 214 § 1 KSH) ani członkiem rady nadzorczej spółki akcyjnej (art. 387 § 1).
- Członek zarządu — przepisy nie rozstrzygają wprost, czy członek zarządu może być jednocześnie prokurentem tej samej spółki; zakaz z art. 214 § 1 i art. 387 § 1 KSH dotyczy łączenia funkcji prokurenta z członkostwem w organach nadzoru. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2015 r., III CZP 34/14, wskazano, że brak podstaw prawnych, aby członek zarządu mógł zostać prokurentem: zachowanie członka zarządu traktuje się jako zachowanie samej spółki, prokurent jest natomiast jej pełnomocnikiem, a umocowanie wynikające z prokury i tak mieści się w ustawowym prawie członka zarządu do reprezentowania spółki. W tym samym uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że nie ma przeszkód, aby prokurentem był wspólnik będący osobą fizyczną z pełną zdolnością do czynności prawnych. Teza uchwały dotyczyła innego zagadnienia — wpisu do rejestru jednego prokurenta z zastrzeżeniem, że może działać tylko łącznie z członkiem zarządu. Taką prokurę od 1 stycznia 2017 r. dopuszcza art. 109⁴ § 1¹ KC, dodany ustawą z 16 grudnia 2016 r.; przepis ten reguluje działanie prokurenta wspólnie z członkiem zarządu, a nie udzielenie prokury członkowi zarządu.
Do wniosku o wpis prokurenta do rejestru dołącza się jego oświadczenie obejmujące zgodę na powołanie i adres do doręczeń, chyba że wniosek podpisała osoba podlegająca wpisowi albo osoba, która udzieliła pełnomocnictwa do złożenia wniosku, albo zgoda prokurenta została wyrażona w protokole z posiedzenia organu powołującego lub w umowie spółki (art. 19a ust. 5 ustawy o KRS). Jeżeli adres do doręczeń znajduje się poza Unią Europejską, wskazuje się pełnomocnika do doręczeń w Polsce (art. 19a ust. 5a).
Ustanowienie prokury
- Forma — prokura powinna być udzielona na piśmie pod rygorem nieważności, a przepisu art. 99 § 1 KC (pełnomocnictwo w formie wymaganej dla czynności) nie stosuje się (art. 109² § 1 KC). Prokura udzielona na piśmie umocowuje więc także do czynności wymagających formy szczególnej, z zastrzeżeniem wyłączeń z art. 109³.
- Spółka z o.o. — powołanie prokurenta wymaga zgody wszystkich członków zarządu, a odwołać prokurę może każdy członek zarządu (art. 208 § 6 i 7 KSH). Obie reguły należą do przepisów art. 208 § 2–8, które stosuje się do wzajemnych stosunków członków zarządu wieloosobowego tylko wtedy, gdy umowa spółki nie stanowi inaczej (art. 208 § 1). Umowa spółki może więc odmiennie określić, w jaki sposób zarząd wieloosobowy decyduje o powołaniu prokurenta i o odwołaniu prokury, np. przewidzieć uchwałę zarządu podejmowaną większością głosów. W spółce, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy (S24), uchwałę o ustanowieniu prokury można podjąć przy wykorzystaniu wzorca uchwały w systemie teleinformatycznym; opatruje się ją kwalifikowanymi podpisami elektronicznymi, podpisami zaufanymi albo podpisami osobistymi, a wniosek o wpis składa się za pośrednictwem tego systemu (art. 208 § 9 i 10).
- Spółka akcyjna — powołanie prokurenta wymaga zgody wszystkich członków zarządu, a odwołać prokurę może każdy członek zarządu (art. 371 § 4 i 5 KSH). Przepisy te, w odróżnieniu od art. 208 § 1 KSH, nie przewidują, że statut może stanowić inaczej. Pozostałe zasady funkcjonowania zarządu spółki akcyjnej opisuje artykuł Spółka akcyjna.
- Spółki osobowe — ustanowienie prokury wymaga zgody wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki, a odwołać ją może każdy z nich (art. 41 § 1 i 2 KSH).
- Okresy wyłączenia — w okresie likwidacji spółki prokura nie może być ustanowiona (art. 284 § 2 i art. 470 § 2 KSH); nie można jej ustanowić także w okresie kurateli ustanowionej na podstawie art. 42 § 1 KC (art. 109⁷ § 3¹ KC).
Zawarcie przez spółkę kapitałową umowy kredytu, pożyczki, poręczenia lub innej podobnej umowy z prokurentem albo na jego rzecz wymaga zgody zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 15 § 1 KSH). Prokurent, który z tytułu prokury pobiera wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym, podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).
Wpis do KRS
- Obowiązek zgłoszenia — udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru (art. 109⁸ § 1 KC). W dziale 2 rejestru przedsiębiorców zamieszcza się dane prokurentów oraz rodzaj prokury (art. 39 pkt 3 ustawy o KRS); prokurenta wpisuje się z nazwiskiem, imionami i numerem PESEL (art. 35 pkt 1).
- Termin i forma — wniosek składa się w terminie 7 dni od dnia udzielenia albo wygaśnięcia prokury (art. 22 ust. 1 ustawy o KRS), wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (art. 19 ust. 2).
- Charakter wpisu — przepisy nie uzależniają skuteczności udzielenia ani odwołania prokury od wpisu, więc wpis ma charakter deklaratoryjny. Spółka nie może jednak powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane niewpisane do rejestru lub z niego wykreślone (art. 14 ustawy o KRS) — dopóki odwołanie prokury nie zostanie ujawnione, osoba trzecia działająca w dobrej wierze może polegać na wpisie. Od dnia dokonania wpisu nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ujawnionych wpisów; w odniesieniu do czynności dokonanych przed upływem szesnastego dnia od wpisu spółka nie może powoływać się na wpis wobec osoby trzeciej, która udowodni, że nie mogła wiedzieć o jego treści (art. 15 ust. 1).
Odwołanie i wygaśnięcie
Prokura może być w każdym czasie odwołana (art. 109⁷ § 1 KC); w spółce z o.o. i spółce akcyjnej może to zrobić każdy członek zarządu (art. 208 § 7 i art. 371 § 5 KSH). Prokura wygasa ponadto:
- wskutek wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców, ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia spółki (art. 109⁷ § 2 KC; dla otwarcia likwidacji także art. 284 § 1 i art. 470 § 1 KSH) — zob. Likwidacja spółki,
- ze śmiercią prokurenta (art. 109⁷ § 3 KC),
- wskutek ustanowienia dla spółki kuratora na podstawie art. 42 § 1 KC (art. 109⁷ § 3¹).
Przepisy nie wymieniają zmiany składu zarządu wśród przyczyn wygaśnięcia prokury. Odwołanie albo inne wygaśnięcie prokury zgłasza się do rejestru w terminie 7 dni (art. 109⁸ § 1 KC i art. 22 ust. 1 ustawy o KRS).
Prokura a pełnomocnictwo
| Cecha | Prokura | Pełnomocnictwo |
|---|---|---|
| Kto może udzielić | przedsiębiorca podlegający wpisowi do CEIDG albo rejestru przedsiębiorców KRS (art. 109¹ § 1 KC) | bez takiego ograniczenia (art. 96 KC) |
| Zakres | ustawowy: czynności sądowe i pozasądowe związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, z wyłączeniami z art. 109³ | określa mocodawca; pełnomocnictwo ogólne obejmuje czynności zwykłego zarządu, do czynności przekraczających ten zakres potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj albo do poszczególnej czynności (art. 98) |
| Ograniczenie wobec osób trzecich | niedopuszczalne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 109¹ § 2) | zakres wynika z treści pełnomocnictwa |
| Forma | pisemna pod rygorem nieważności, bez względu na formę czynności (art. 109² § 1) | pełnomocnictwo ogólne — pisemna pod rygorem nieważności; do czynności wymagającej szczególnej formy — w tej samej formie (art. 99) |
| Umocowany | osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych (art. 109² § 2) | ograniczenie zdolności pełnomocnika nie wpływa na ważność czynności (art. 100) |
| Dalsze umocowanie | pełnomocnik do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności (art. 109⁶) | tylko gdy wynika to z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego jego podstawą (art. 106) |
| Rejestr | zgłoszenie udzielenia i wygaśnięcia do KRS (art. 109⁸) | w spółce kapitałowej nie podlega wpisowi do KRS |
| Odwołanie | w każdym czasie (art. 109⁷ § 1) | w każdym czasie, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku podstawowego (art. 101 § 1) |
Do zbycia przedsiębiorstwa, oddania go do czasowego korzystania oraz zbycia lub obciążenia nieruchomości spółka może umocować prokurenta albo inną osobę pełnomocnictwem do poszczególnej czynności (art. 109³ KC); takie pełnomocnictwo udziela się w formie wymaganej dla danej czynności (art. 99 § 1).
Podstawa prawna
- art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2026 r. poz. 522, z późn. zm.),
- art. 42 § 1, art. 96, art. 98–101, art. 106 i art. 109¹–109⁸ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795),
- art. 1 pkt 1 lit. a i art. 35 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy otoczenia prawnego przedsiębiorców (Dz. U. poz. 2255),
- art. 15 § 1, art. 17 § 1 i 2, art. 18 § 2 i 3, art. 41, art. 205, art. 208 § 1, 6, 7, 9 i 10, art. 214 § 1, art. 228 pkt 4, art. 284, art. 371 § 4 i 5, art. 373, art. 387 § 1 i art. 470 ustawy z dnia 15 września 2000 r. — Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 18, z późn. zm.),
- art. 14, art. 15 ust. 1, art. 19 ust. 2, art. 19a ust. 5 i 5a, art. 19e ust. 2, art. 22 ust. 1, art. 35 pkt 1 i art. 39 pkt 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2026 r. poz. 1505),
- art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm.),
- uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2015 r., III CZP 34/14.
Artykuł ma charakter informacyjny i omawia przepisy według stanu prawnego na dzień podany pod tytułem. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej i nie zastępuje analizy konkretnej sprawy przez radcę prawnego, adwokata albo doradcę podatkowego.
Powiązane artykuły
- Spółka akcyjnaSpółka akcyjna: kapitał zakładowy od 100 000 zł, statut, pokrycie akcji, rejestr akcjonariuszy, zarząd, rada nadzorcza i walne zgromadzenie, badanie sprawozdania, CIT oraz porównanie z innymi spółkami.
- Zarząd spółki z o.o.Kto może być członkiem zarządu spółki z o.o., powołanie i odwołanie, sposób reprezentacji, uchwały zarządu, kadencja i wygaśnięcie mandatu, rezygnacja, wpis do KRS i zakaz konkurencji.
- Zgromadzenie wspólnikówZwyczajne i nadzwyczajne zgromadzenie wspólników spółki z o.o.: sprawy wymagające uchwały, zwołanie, udział zdalny, uchwały pisemne, większości głosów, księga protokołów i zaskarżanie uchwał.
- Likwidacja spółkiOtwarcie likwidacji spółki z o.o., wezwanie wierzycieli, sprawozdania likwidacyjne, CIT i VAT, podział majątku, wykreślenie z KRS oraz zakończenie spółek osobowych.
- Sprawozdanie finansoweTerminy sporządzenia, zatwierdzenia i złożenia sprawozdania finansowego, jego elementy, podpisy, badanie przez biegłego rewidenta, uproszczenia i sankcje.