Interpretacja indywidualna – stanowisko nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

24 czerwca 2026 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który uzupełniła Pani pismami z 8 września 2026 r. i 15 września 2026 r. – w odpowiedzi na wezwania. Zakres wniosku jest następujący:

Opis stanu faktycznego

Od kwietnia 2022 r. do 31 stycznia 2026 r. sprzedawała Pani towar, w który zaopatrywał Panią franczyzodawca na podstawie umowy franczyzowej. Towar zgodnie z umową zamawiała Pani u franczyzodawcy na podstawie wolnej kwoty, wyznaczonej przez franczyzodawcę. Franczyzodawca ustalał cenę dalszej sprzedaży tego towaru i decydował o wszystkim co dotyczy tego towaru. Odpowiadała Pani materialnie za podejmowane działania i była Pani całkowicie uzależniona od procedur wprowadzanych przez franczyzodawcę, mających na celu naliczenie prowizji, przeprowadzanie inwentaryzacji i innych rozliczeń między stronami.

Zamawiała Pani tylko ten towar, który udostępniał Pani franczyzodawca. Towar ten przyjmowany był na magazyn i stany magazynowe rozliczane były z franczyzodawcą. Wszystkie inwentaryzacje, braki, np. wynikające z kradzieży oraz protokołów likwidacji (przeterminowania) – obciążały Panią, jako franczyzobiorcę. Na poczet zabezpieczenia tego rodzaju strat z rozliczenia franczyzowego pobierano od Pani od 1,5 do 5% od wartości utargu.

Od franczyzodawcy za dostarczenie towarów otrzymywała Pani faktury VAT z adnotacją na fakturze – „płatność według instrukcji” (instrukcja jest załącznikiem do umowy franczyzowej). Na podstawie tejże instrukcji każdy utarg dzienny brutto (czyli z VAT-em) przelewała Pani na konto wskazane przez franczyzodawcę. Każda transakcja kartą, czy blikiem przelewana była bezpośrednio na konto franczyzodawcy.

Na koniec każdego miesiąca sporządzane były deklaracje JPK w ten sposób, że rozliczając działalność, którą Pani prowadziła (obecnie zawieszoną) – księgowy rozliczał VAT od całości towaru dostarczonego przez franczyzodawcę na podstawie faktur oraz comiesięcznego wydruku z kas fiskalnych.

Franczyzodawca nie dokonywał dostaw na Pani rzecz – dokonywał dostaw do sklepu jako uzupełnienie zatowarowania, według złożonych przez Panią zamówień. Nie następowało przeniesienie własności dostarczonego towaru na Panią, nie mogła Pani rozporządzać tym towarem, jak właściciel – czego dowodem jest fakt, że za wszystkie niedobory i braki płaciła Pani. Nie dokonywała Pani również płatności za otrzymany towar, wymieniony w fakturze VAT (nie ma wymagalności daty zapłaty, ani wymagalnej zapłaty za kwotę wymienioną w fakturze). Za sprzedawany towar dokonywała Pani codziennej wpłaty brutto na konto franczyzodawcy. Faktury nie zawierały daty płatności – zawierały adnotację, że płatności dokonuje się wg ustaleń w instrukcji, z których wynikał obowiązek przekazywania codziennego utargu z VAT-em.

Ponadto podczas prowadzenia działalności i obecnie podczas zawieszenia działalności jest Pani czynnym, zarejestrowanym podatnikiem VAT, otrzymywała Pani faktury ze swoimi danymi, wynikającymi z prowadzenia JDG, w których podany jest nr sklepu, który Pani prowadziła.

Sprzedawała Pani towar franczyzodawcy w jego imieniu i na jego rzecz. Otrzymywała Pani wynagrodzenie miesięczne składające się z wynagrodzenia podstawowego plus prowizja od wartości sprzedanych towarów oraz wynagrodzenie za otwarcie i funkcjonowanie sklepu w dni ustawowo wolne od handlu. Na paragonach była wymieniona na wstępie nazwa i numer sklepu, a pod spodem adres, pod którym znajduje się sklep, nazwa i NIP firmy, która sklep prowadzi w imieniu i na rzecz franczyzodawcy.

Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu stanu faktycznego

Ad 1.

Pytanie: Czy prowadząc działalność gospodarczą działała Pani w imieniu i na rzecz Franczyzodawcy, czy prowadziła Pani działalność we własnym imieniu i na własny rachunek? Proszę o przytoczenie zapisów umowy dotyczących tej kwestii.

Odpowiedź: W Pani sprawie treść części postanowień umownych nie odzwierciedla w pełni faktycznego modelu współpracy. Z tego względu, odpowiadając na to pytanie, przedstawia Pani zarówno odpowiednie zapisy Umowy, jak i sposób ich rzeczywistego wykonywania w praktyce – poniższy opis nie ogranicza się zatem do samej treści dokumentów, lecz obejmuje również okoliczności faktyczne, które ujawniają rzeczywisty charakter relacji między Panią a Franczyzodawcą.

Na wstępie wskazuje Pani, że dla oceny charakteru prowadzonej przez Panią działalności nie jest rozstrzygające wyłącznie literalne brzmienie postanowień umownych ani nadana im przez strony nazwa, lecz rzeczywisty sposób wykonywania umowy oraz ekonomiczna treść łączącego Panią z Franczyzodawcą stosunku prawnego. Zasadę tę – pierwszeństwa rzeczywistej treści stosunku prawnego oraz sposobu jego wykonywania nad nazwą nadaną mu przez strony – potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące kwalifikacji umów cywilnoprawnych (na gruncie art. 65 Kodeksu cywilnego), a analogiczną zasadę ustawodawca wyraził wprost na gruncie prawa pracy: „Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy” (art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy).

Formalnie w Umowie oraz Aneksie do niej zapisano, że prowadzi Pani działalność „we własnym imieniu, na własną rzecz i rachunek”. W definicji „Działalność Handlowa” Umowa/Aneks stanowi, że jest to działalność „prowadzona przez Franczyzobiorcę w ramach własnego przedsiębiorstwa, w imieniu własnym, na własną rzecz i na własny rachunek”, a strony dodatkowo „uzgadniają, że Działalność Handlowa będzie prowadzona przez Franczyzobiorcę osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek”. Ponadto w Umowie oraz Aneksie do niej znajduje się zapis: „Intencją Stron jest uregulowanie wzajemnych praw i obowiązków pozwalających podjąć wzajemną współpracę w ramach umowy franczyzowej. W celu uniknięcia wątpliwości Strony oświadczają, że nie jest ich zamiarem powoływanie mocą niniejszej Umowy jakiegokolwiek typu spółki osobowej przewidzianej przepisami prawa polskiego lub nawiązanie stosunku pracy, zawarcie umowy agencyjnej lub jakiejkolwiek innej nazwanej umowy cywilnoprawnej uregulowanej w Kodeksie Cywilnym, zaś każda interpretacja prowadząca do przypisania stronom takiego zamiaru jest niniejszym przez Strony odrzucona”. Zastrzeżenia te zostały przy tym jednostronnie sformułowane przez Franczyzodawcę jako wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 i 384¹ Kodeksu cywilnego, na którego treść nie miała Pani wpływu.

Jednocześnie szczegółowe postanowienia Umowy, Instrukcji Zasad Rozliczeń Finansowych oraz Umowy dodatkowej przeniesienia własności Towarów CL pod warunkiem rozwiązującym, a także rzeczywisty sposób wykonywania umowy, kształtują model, w którym faktycznie działa Pani na rachunek Franczyzodawcy. Świadczy o tym w szczególności to, że:

(i)  nie ma Pani wpływu na dobór dostawców, asortyment ani warunki zakupu towarów – w Umowie znajduje się zapis: „Franczyzobiorca zobowiązany jest nabywać Towary CL wyłącznie od Franczyzodawcy lub podmiotów wskazanych przez Franczyzodawcę, a w zakresie Towarów Regionalnych od Dostawców Regionalnych, którzy spełniają wymogi jakościowe określone dla dostawców produktów żywnościowych”;

(ii) nie ma Pani wpływu na wybór i zmiany asortymentu – w Umowie znajduje się zapis: „Franczyzobiorca zobowiązany jest do prowadzenia w Sklepie sprzedaży wszystkich Towarów Planogramowych (…). Franczyzobiorca nie jest uprawniony do sprzedaży towarów, które nie zostały wpisane na Listę Towarów Handlowych”, a Franczyzodawca jest uprawniony i zobowiązany do ustalania tej listy oraz jej bieżącej aktualizacji;

(iii) otrzymuje Pani od Franczyzodawcy dostawy towarów obejmujące pozycje nieobjęte złożonym przez Panią zamówieniem (tzw. „dorzuty”), na które wystawiana jest faktura obciążająca Panią. W odniesieniu do towarów nieprzeterminowanych nie przysługuje Pani żadne prawo zwrotu — towar musi zostać przyjęty i rozliczony bez możliwości odesłania, mimo braku Pani uprzedniej zgody na jego zamówienie. Prawo zwrotu przysługuje wyłącznie w przypadku przeterminowania towaru, przy czym jego skuteczne wykonanie uzależnione jest od spełnienia dodatkowych warunków formalnych: obowiązku specjalnego oznakowania zwracanego towaru oraz powstrzymania się od zamówienia tego samego produktu w okresie poprzedzającym zwrot — którego naruszenie skutkuje odmową przyjęcia zwrotu; zwrot ograniczony jest również określonym terminem. W konsekwencji ponosi Pani pełne ryzyko ekonomiczne i podatkowe transakcji, na której zawarcie nie wyraziła Pani dobrowolnej zgody, a formalnie istniejące prawo zwrotu ma charakter iluzoryczny — jego wykonanie obarczone jest ryzykiem proceduralnym niezależnym od jakości czy przydatności dostarczonego towaru.

Mechanizm ten stanowi istotne ograniczenie swobody Pani działalności gospodarczej (art. 2 ustawy Prawo przedsiębiorców, art. 22 Konstytucji RP oraz zasada swobody umów wyrażona w art. 353¹ Kodeksu cywilnego) – jako samodzielny przedsiębiorca powinna Pani mieć decydujący głos co do asortymentu nabywanego dla własnego punktu sprzedaży, tymczasem w opisanym stanie faktycznym decyzja ta zostaje Pani jednostronnie narzucona przez Franczyzodawcę;

(iv) Franczyzodawca jednostronnie ustala ceny sprzedaży – w Umowie znajduje się zapis: „Sprzedając Towary CL w Sklepie Franczyzobiorca obowiązany jest stosować detaliczną cenę odsprzedaży Klientom nie wyższą od wynikającej z regulacji niniejszej Umowy (Maksymalnej Detalicznej Ceny Odsprzedaży)”, a Franczyzodawca „uprawniony jest do ustalania Maksymalnej Detalicznej Ceny Odsprzedaży Towarów CL w Sklepie” – może Pani jedynie obniżać cenę poniżej ustalonego pułapu, nie ma Pani prawa samodzielnie ustalić ceny wyższej ani niezależnie kształtować polityki cenowej sklepu. Podobnie Pani marża nie jest wynikiem własnej kalkulacji handlowej: w Instrukcji znajduje się zapis definiujący Marżę Maksymalną jako procent od ceny detalicznej sprzedaży (odpowiednio 5%, 10% lub 15% w zależności od grupy towarowej), której wysokość ustala jednostronnie Franczyzodawca;

(v)Franczyzodawca organizuje akcje promocyjne i decyduje o sposobie ekspozycji towaru, zarządzając funkcjonowaniem systemów sprzedażowych, przez co nie może Pani samodzielnie kształtować polityki handlowej sklepu;

(vi) nie zatrzymuje Pani u siebie utargu ze sprzedaży Towarów CL, lecz przekazuje go Pani w całości Franczyzodawcy – w Instrukcji Zasad Rozliczeń Finansowych znajduje się zapis, że jest Pani zobowiązana w każdym dniu roboczym wpłacić na przypisany Pani Wirtualny Rachunek Bankowy co najmniej kwotę tzw. Obowiązkowej Wpłaty, obejmującej w szczególności należności za dostarczone Towary CL, a rozliczenie wszystkich takich wpłat następuje dopiero w ramach rozliczenia miesięcznego oraz końcowego. W praktyce oznacza to, że całość utargu przekazuje Pani na bieżąco (codziennie) na rachunek Franczyzodawcy (terminale płatnicze podpięte do kont Franczyzodawcy, gotówka wpłacana na jego konto), a dopiero po zakończeniu miesiąca Franczyzodawca wylicza kwotę należną po Pani stronie – co odpowiada mechanizmowi rozliczeniowemu właściwemu dla agenta przekazującego zleceniodawcy całość wpływów ze sprzedaży, a nie dla niezależnego sprzedawcy zatrzymującego wpływy z własnej sprzedaży pomniejszone jedynie o cenę zakupu towaru;

(vii)    Pani rozliczenie z Franczyzodawcą ma charakter prowizyjny, a nie klasycznego zysku z własnego towaru – w Instrukcji znajduje się zapis, że Pani dochód z Działalności Handlowej w Sklepie „uzależniony jest od osiągniętego obrotu ze sprzedaży Towarów Handlowych oraz liczby lub wartości zawartych umów na świadczenie Usług Okołohandlowych”, a jego podstawowymi składnikami są m.in. marża ze sprzedaży Towarów CL, różne rabaty oraz prowizje z Usług Okołohandlowych – a więc wynagrodzenie zależne od wielkości wygenerowanego obrotu, a nie zysk z samodzielnie prowadzonego obrotu towarowego;

(viii)   ponosi Pani pełną odpowiedzialność materialną za niedobory, kradzieże, straty magazynowe, różnice inwentaryzacyjne oraz likwidacje towarów przeterminowanych, mimo braku pełnej swobody dysponowania towarem. Inwentaryzacje oraz mechanizm tzw. Niedoboru Finansowego zabezpieczają przy tym towar i interes Franczyzodawcy, a nie Pani interes jako rzekomo samodzielnego właściciela towaru: w Aneksie znajduje się zapis zobowiązujący Panią do udziału w inwentaryzacji okresowej i końcowej Towarów CL, a w Instrukcji – zapis definiujący Niedobór Finansowy jako różnicę obciążającą Panią jako Franczyzobiorcę, którą należy pokryć w wyznaczonym terminie, przy czym niepokrycie Niedoboru może stanowić podstawę natychmiastowego rozwiązania Umowy i zabrania towaru (zob. także odpowiedź dotyczącą zasad rozliczania braków inwentaryzacyjnych);

(ix) na paragonach fiskalnych w pierwszej kolejności widnieje nazwa oraz numer sklepu należącego do sieci Franczyzodawcy, następnie adres sklepu, a dopiero poniżej dane prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej – co odzwierciedla funkcjonowanie sklepu w obrocie jako placówki sieci Franczyzodawcy.

W świetle powyższych postanowień i sposobu wykonywania umowy nie spełnia Pani kryterium działania jako niezależny przedsiębiorca samodzielnie organizujący swoją działalność gospodarczą, mimo że takie sformułowanie zostało użyte w definicji Działalności Handlowej w Umowie.

W praktyce nie działała Pani jak samodzielny przedsiębiorca, tylko jak techniczny wykonawca modelu ułożonego przez Franczyzodawcę – realizowała Pani jego sprzedaż według narzuconych zasad, pod jego ekonomicznym nadzorem.

Uwzględniając powyższe, w szczególności: codzienne przekazywanie całego utargu Franczyzodawcy, prowizyjny charakter Pani rozliczenia od obrotu, brak realnej swobody cenowej i asortymentowej, szerokie ryzyko gospodarcze po Pani stronie oraz brak rzeczywistego władztwa nad towarem mimo formalnej konstrukcji przeniesienia własności pod warunkiem rozwiązującym, stoi Pani na stanowisku, że w praktyce wykonywała Pani działalność w imieniu i na rzecz Franczyzodawcy, a nie we własnym imieniu i na własny rachunek. Nie działała też Pani na podstawie umowy nazwanej wprost umową agencyjną — Umowa Współpracy Franczyzowej takiej nazwy nie używa — jednak rzeczywisty mechanizm jej wykonywania odpowiada cechom stosunku agencyjnego, a nie samodzielnej sprzedaży we własnym imieniu i na własny rachunek.

Ad 2.

Pytanie: Co dokładnie wynikało z zawartej przez Panią umowy franczyzowej w kwestiach zakupu towarów od Franczyzodawcy, tj. czy miała Pani obowiązek zakupić towary, czy też nie? Czy umowa zawiera zapisy regulujące kwestię własności towarów? W jaki sposób ta kwestia została uregulowana w umowie?

Odpowiedź: Odpowiadając na to pytanie, podkreśla Pani, że ocena Pani sytuacji wymaga uwzględnienia nie tylko literalnych zapisów umowy, ale też faktycznego sposobu dostaw i rozliczeń towarów.

I. Co wynika z umowy (poziom formalny)

Po pierwsze, obowiązek zaopatrywania się wyłącznie u Franczyzodawcy – w Umowie znajduje się zapis, że ma Pani obowiązek nabywać Towary CL wyłącznie od Franczyzodawcy lub podmiotów przez niego wskazanych. Nie mogła Pani kupować Towarów CL u innych dostawców – wybór kontrahenta był po Pani stronie wyłączony.

Po drugie, obowiązek posiadania pełnego asortymentu Planogramowego – w Umowie znajduje się zapis, że musi Pani prowadzić sprzedaż wszystkich Towarów Planogramowych ustalanych jednostronnie przez Franczyzodawcę. Nie miała Pani prawa odmówić przyjęcia towaru objętego Planogramem ani samodzielnie kształtować asortymentu.

Po trzecie, sprzedaż na kredyt kupiecki – w Umowie znajduje się zapis, że Franczyzodawca „sprzedaje Franczyzobiorcy Towary CL udzielając mu kredytu kupieckiego (sprzedaż z odroczonym terminem płatności)”. Formalnie relacja jest więc opisana jako sprzedaż z kredytem kupieckim.

II. Jak to działało w rzeczywistości

Brak realnej decyzji zakupowej po Pani stronie – asortyment, ilości i rytm dostaw wynikały z Planogramu, Listy Towarów CL i systemu logistycznego Franczyzodawcy. Pani rola sprowadzała się do potwierdzania dostaw, a nie do podejmowania autonomicznych decyzji „czy” i „ile” towaru chce Pani kupić (zob. także opis mechanizmu tzw. „dorzutów” w odpowiedzi na pytanie dotyczące charakteru prowadzonej działalności).

Odwrócony kredyt kupiecki – wpłacała Pani cenę detaliczną, nie cenę zakupu. Każdego dnia roboczego była Pani zobowiązana przekazywać na rzecz Franczyzodawcy kwotę odpowiadającą pełnej cenie detalicznej brutto sprzedanych Towarów CL (tzw. Obowiązkowa Wpłata, zgodnie z Umową i Instrukcją). Po zakończeniu miesiąca Franczyzodawca wyliczał i zwracał Pani część tych środków w postaci marży i rabatów. W praktyce codziennie przekazywała Pani Franczyzodawcy cały utarg, a Pani wynagrodzenie miało formę późniejszego rozliczenia prowizyjno-marżowego. Ekonomicznie przypomina to model agenta, który oddaje zlecającemu całość wpływów i otrzymuje prowizję, a nie klasyczny zakup towaru na własny rachunek.

Cena zakupu zależna wyłącznie od decyzji Franczyzodawcy – cena zakupu Towarów CL była pochodną Maksymalnej Detalicznej Ceny Odsprzedaży i Marży Maksymalnej ustalanych jednostronnie przez Franczyzodawcę, według wzoru: cena zakupu = cena detaliczna × (100% – Marża Maksymalna), zgodnie z Instrukcją. Nie miała Pani wpływu na te parametry i nie negocjowała Pani ceny.

III. Kwestia własności towarów

Ryzyko i straty po Pani stronie – w Umowie znajduje się zapis, że po przyjęciu towaru do sklepu przechodzi na Panią ryzyko jego przypadkowej utraty lub uszkodzenia, a straty towarowe – w tym kradzieże, uszkodzenia i likwidacje – obciążają Pani. Ponosi więc Pani ryzyka charakterystyczne dla właściciela, ale bez pełnej swobody decydowania o towarze.

Przeniesienie własności pod warunkiem rozwiązującym – Umowa dodatkowa przeniesienia własności Towarów CL pod warunkiem rozwiązującym przewiduje, że własność Towarów CL przechodzi na Panią z chwilą wydania, ale pod warunkiem rozwiązującym, że z dniem zakończenia współpracy i zwrotu sklepu własność automatycznie wraca do Franczyzodawcy. Warunek ten nie jest powiązany z zapłatą ceny, lecz wyłącznie z faktem zakończenia umowy. W klasycznej sprzedaży z odroczonym terminem płatności dla zabezpieczenia ceny stosuje się zastrzeżenie własności pod warunkiem zawieszającym (art. 589 Kodeksu cywilnego) – własność przechodzi dopiero po zapłacie. W Pani sprawie zastosowano konstrukcję odwrotną, która nie zabezpiecza zapłaty, lecz umożliwia prosty „powrót” własności do Franczyzodawcy.

Możliwość samodzielnego zabrania towaru przez Franczyzodawcę – Umowa dodatkowa uprawnia Franczyzodawcę do samodzielnego zabrania ze sklepu Towarów CL objętych warunkiem rozwiązującym. W połączeniu z zapisami Umowy uprawniającymi Franczyzodawcę do wejścia do sklepu, oznacza to, że Franczyzodawca zachowuje faktyczne władztwo właścicielskie nad towarem – może go w każdej chwili fizycznie odzyskać bez postępowania sądowego.

IV. Dodatkowe okoliczności potwierdzające brak rzeczywistej własności po Pani stronie

Brak realnej swobody cenowej i obowiązek dopłaty różnicy – Umowa dopuszczała, że może Pani sprzedać towar poniżej ceny wyznaczonej przez Franczyzodawcę, ale w takim przypadku była Pani zobowiązana dopłacić różnicę ze środków własnych, tak aby Franczyzodawca zawsze otrzymał pełną, narzuconą przez siebie cenę. W klasycznym modelu zakupu-odsprzedaży obniżka ceny obciąża marżę sprzedawcy-właściciela; w Pani sprawie obniżka obciążała Panią jako wykonawcę, a Franczyzodawca zachowywał pełną cenę – co odpowiada raczej relacji agencyjnej, w której agent sprzedaje cudzy towar i musi „dowieźć” właścicielowi umówioną kwotę.

Niedobory i zabezpieczenie ich z utargu – wszelkie niedobory inwentaryzacyjne, straty z tytułu kradzieży, przeterminowania czy likwidacji obciążały Panią finansowo, a Franczyzodawca z góry zabezpieczał się przed tym ryzykiem, potrącając dodatkowo 1,5%-2,5% wartości utargu na pokrycie ubytków towarowych. To typowe dla sytuacji, w której towar jest jedynie powierzony do sprzedaży.

Brak narzędzi kontroli w systemie POS przy pełnej odpowiedzialności finansowej – system POS należący do Franczyzodawcy decydował o wszystkich parametrach sprzedaży i nie dawał Pani technicznych narzędzi ochrony przed zmianą ceny przez pracownika. Pracownik mógł obniżyć cenę bez Pani autoryzacji (np. bez kodu kierownika), a różnica obciążała Panią finansowo. Ponosiła więc Pani pełne ryzyko skutków operacji wykonywanych w cudzym systemie, którego zasad nie mogła Pani zmienić ani ograniczyć.

Brak podstawowych atrybutów własności w rozumieniu art. 140 Kodeksu cywilnego – mogła Pani korzystać z towarów wyłącznie w ramach sprzedaży w konkretnym lokalu objętym umową; nie miała Pani prawa swobodnego magazynowania towarów poza tym lokalem, ich dowolnego przesuwania między sklepami ani przenoszenia własności na inne podmioty według własnej decyzji. Cała gospodarka towarem odbywała się wyłącznie w ramach systemu logistycznego i informatycznego Franczyzodawcy, na zasadach przez niego ustalonych.

Centralna kontrola stanów i przemieszczeń towaru – Franczyzodawca na bieżąco monitorował stany magazynowe w sklepie poprzez własne systemy, sam organizował logistykę dostaw i mógł realizować uzupełnienia towaru bez Pani zamówienia. Przerzuty towaru między sklepami zawsze wymagały pośrednictwa Franczyzodawcy: Pani wystawiała jedynie dokument wydania towaru, natomiast faktury korygujące i nowe faktury wystawiał wyłącznie Franczyzodawca – zarówno wobec sklepu wydającego, jak i przyjmującego. Nie mogła Pani samodzielnie sprzedać towaru innemu podmiotowi ani wystawić na niego faktury. Gdyby towar był rzeczywiście „Pani”, miałaby Pani możliwość rozporządzania nim bez pośrednictwa Franczyzodawcy.

Okoliczności te pokazują, że mimo formalnego posługiwania się konstrukcją „sprzedaży z kredytem kupieckim” i „przeniesienia własności pod warunkiem rozwiązującym”, w praktyce nie wykonywała Pani wobec Towarów CL uprawnień właściciela. Towary te pozostawały pod stałą kontrolą i w dyspozycji Franczyzodawcy, a Pani rola ograniczała się do ich sprzedaży na jego rachunek, z ponoszeniem ryzyk operacyjnych i finansowych.

V. Konkluzja

Formalnie Umowa nazywa tę relację sprzedażą Towarów CL na Pani rachunek z kredytem kupieckim i przeniesieniem własności pod warunkiem rozwiązującym. Jednak: nie podejmowała Pani samodzielnych decyzji zakupowych co do asortymentu i ilości; każdego dnia przekazywała Pani Franczyzodawcy pełną cenę detaliczną sprzedanych towarów, a Pani wynagrodzenie miało charakter późniejszej marży/prowizji; cena zakupu zależała wyłącznie od decyzji Franczyzodawcy; konstrukcja warunku rozwiązującego, możliwość samodzielnego odbioru towaru oraz opisane wyżej ograniczenia i mechanizmy kontroli dawały Franczyzodawcy faktyczne władztwo nad towarem; sposób rozliczenia towaru przy zakończeniu współpracy (korekta pierwotnej faktury sprzedaży, a nie zakup towaru od Pani) potwierdza, że traktował on tę relację jak odwracalne wydanie towaru, a nie definitywną sprzedaż na mój rachunek.

Dlatego uważam, że formalne „nabycie” Towarów CL stanowiło w istocie przyjęcie towarów do sprzedaży na rachunek Franczyzodawcy, a nie rzeczywisty zakup we własnym imieniu i na własny rachunek.

Ad 3.

Pytanie: Co widniało w fakturach wystawianych Pani przez Franczyzodawcę w zakresie danych nabywcy, przedmiotu sprzedaży, wartości towarów, sposobu dokonania zapłaty? Proszę przykładowo przedstawić dane dotyczące konkretnej otrzymanej przez Panią faktury.

Odpowiedź: Od Franczyzodawcy otrzymywała Pani faktury VAT dokumentujące dostawy towarów do sklepu. Jako przykład wskazuje Pani fakturę o numerze (…) z dnia 28 lutego 2025 r.:

I. Dane formalne na fakturze

Dane sprzedawcy: (…).

Dane nabywcy: (…).

Podmiot inny (odbiorca): (…), rola: Odbiorca.

Daty: data wystawienia faktury 28 lutego 2025 r., data dokonania dostawy towarów 28 lutego 2025 r.

II. Przedmiot sprzedaży i wartości na fakturze

Faktura obejmuje pozycje towarowe (np. wyroby tytoniowe lub inne Towary CL). Przy każdej pozycji wskazano: indeks towaru, jednostkę miary, ilość, cenę jednostkową netto, wartość netto oraz stawkę VAT.

Termin i sposób płatności: w polu „Termin płatności” widnieje zapis „płatność według instrukcji” – na fakturze nie podano żadnej konkretnej daty płatności. Forma płatności: przelew na rachunek bankowy Franczyzodawcy. W polu „Informacja o płatności” widnieje zapis „Brak zapłaty”.

III. Wnioski z przykładowej faktury dla oceny charakteru relacji

Na podstawie treści tej faktury wskazuje Pani następujące istotne okoliczności.

Po pierwsze, termin płatności nie jest oznaczony datą – faktura odsyła jedynie do Instrukcji. W praktyce oznaczało to, że termin i sposób regulowania zobowiązania określał jednostronnie Franczyzodawca poprzez mechanizm codziennej Obowiązkowej Wpłaty na Wirtualny Rachunek Bankowy, zgodnie z Instrukcją Zasad Rozliczeń Finansowych. Zapłata nie następowała przez „uregulowanie tej jednej faktury” w określonym terminie, tylko przez bieżące wpłaty utargu, z których Franczyzodawca rozliczał całość salda.

Po drugie, brak jest powiązania wpłat z konkretną fakturą – wpłaty na rzecz Franczyzodawcy odbywały się w innym trybie jako dzienne wpłaty utargu na Wirtualny Rachunek Bankowy, i były zaliczane na poczet Pani ogólnego zadłużenia, bez powiązania z konkretnymi fakturami dostawy. Jest to model charakterystyczny dla rozliczenia centralnego z „operatorem” systemu, a nie dla klasycznego rozliczenia między dwoma niezależnymi kontrahentami, gdzie faktury mają własne, indywidualne terminy płatności.

Po trzecie, faktura dokumentuje wyłącznie cenę zakupu – Pani marża nie pojawia się na dokumencie w żadnej formie ani jako element ceny, ani jako odrębna pozycja. Oznacza to, że dokument księguje wyłącznie dostawę towarów od Franczyzodawcy do Pani jako nabywcy, natomiast informacja o Pani „wynagrodzeniu” (marży, rabatach, premiach) znajduje się dopiero w comiesięcznym, zbiorczym rozliczeniu przygotowywanym przez Franczyzodawcę. Pani „wynagrodzenie” nie jest więc powiązane z pojedynczą fakturą dostawy, lecz z późniejszym centralnym rozliczeniem całego obrotu.

Te cechy faktury – brak indywidualnego terminu płatności, odsyłanie do Instrukcji, rozliczanie poprzez mechanizm dziennych wpłat utargu oraz brak informacji o Pani marży na dokumencie dostawy – potwierdzają, że w praktyce nie funkcjonowała Pani jak niezależny nabywca regulujący poszczególne faktury w ustalonych terminach, lecz jak uczestnik systemu rozliczeń prowadzonego przez Franczyzodawcę, który przejmował cały utarg i dopiero w rozliczeniu miesięcznym wyliczał Pani wynagrodzenie.

Ad 4.

Pytanie: Czy z zawartej umowy wynikało jednoznacznie, że Franczyzodawca powierza Pani towar celem jego sprzedaży w imieniu i na rzecz Franczyzodawcy?

Odpowiedź: Zawarcie przez Panią Umowy nie zostało ujęte wprost jako powierzenie towaru do sprzedaży w imieniu i na rzecz Franczyzodawcy – formalnie Umowa zawiera postanowienia zaprzeczające temu modelowi (zob. cytowane wyżej zapisy o prowadzeniu Działalności Handlowej „we własnym imieniu, na własną rzecz i rachunek”). Jednocześnie treść tych postanowień, zestawiona z rzeczywistym sposobem wykonywania Umowy, prowadzi do wniosku, że deklarowana formuła prawna nie odpowiada ekonomicznej rzeczywistości relacji między Panią a Franczyzodawcą.

Zgodnie z orzecznictwem TSUE tytuły umowne i nazwy stosowane przez strony nie są decydujące dla celów VAT – liczy się faktyczna treść ekonomiczna i handlowa transakcji (m.in. wyroki C-185/01 Auto Lease Holland i C-653/11 Newey). Również art. 199a Ordynacji podatkowej nakazuje organowi podatkowemu badać rzeczywisty charakter czynności, a nie jedynie jej nazwę nadaną przez strony.

W Pani sprawie Franczyzodawca ustala ceny sprzedaży, organizuje akcje promocyjne, wprowadza zmiany cen, decyduje o dostępności produktów oraz zarządza funkcjonowaniem systemów sprzedażowych. Nie może Pani samodzielnie kształtować polityki handlowej sklepu ani podejmować decyzji charakterystycznych dla niezależnego przedsiębiorcy handlowego. Każdego dnia przekazuje Pani Franczyzodawcy wpływy ze sprzedaży, a Pani wynagrodzenie ma charakter prowizyjny. Dodatkowo, jak wskazała Pani wyżej, przeniesienie na Panią własności towarów następuje pod warunkiem rozwiązującym, a Franczyzodawca zachowuje prawo do samodzielnego odebrania towaru ze sklepu – co jest rozwiązaniem typowym dla powierzenia towaru, a nie dla definitywnej sprzedaży.

Podsumowując: formalnie z treści Umowy nie wynika jednoznacznie, że Franczyzodawca powierza Pani towar do sprzedaży w imieniu i na jego rzecz; faktycznie – biorąc pod uwagę rzeczywisty mechanizm ustalania cen, przekazywania utargu i sposobu rozliczenia, a także warunkowy charakter przeniesienia własności – Pani rola odpowiada roli podmiotu sprzedającego towar na rachunek Franczyzodawcy z wynagrodzeniem o charakterze prowizyjnym. Dlatego uważa Pani, że dla celów VAT relacja ta powinna być traktowana jak powierzenie Pani towaru do sprzedaży na rachunek Franczyzodawcy, mimo że zawarta Umowa na poziomie literalnym temu zaprzecza.

Ad 5.

Pytanie: Czy to Pani podejmowała decyzje związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, tj. m.in. czy to Pani odpowiadała za zarządzanie sklepem, zatrudnianie pracowników, godziny otwarcia sklepu, pracę w niedzielę i święta itp.?

Odpowiedź: W rzeczywistości nie zarządzała Pani sklepem ani nie organizowała pracy placówki w sposób typowy dla niezależnego przedsiębiorcy. Codzienne funkcjonowanie sklepu było sterowane przez Franczyzodawcę za pośrednictwem zautomatyzowanego systemu zarządzania operacyjnego działającego na tablecie znajdującym się w sklepie.

I. Zarządzanie sklepem przez system Franczyzodawcy

Franczyzodawca zarządzał codziennym działaniem sklepu poprzez dedykowany system informatyczny na tablecie, który przekazywał Pani i pracownikom szczegółowe polecenia operacyjne dotyczące praktycznie każdej czynności – łącznie z tak drobnymi zadaniami jak sprawdzenie zamknięcia okna czy konieczność opróżnienia kosza na śmieci. System generował listę zadań, wyznaczał terminy ich realizacji i wymagał potwierdzenia wykonania.

Ani Pani, ani personel sklepu nie podejmowali samodzielnych decyzji organizacyjnych – wykonywali Państwo zadania generowane przez system Franczyzodawcy. Pani rola polegała na fizycznej realizacji poleceń wynikających z algorytmu Franczyzodawcy, a nie na samodzielnym zarządzaniu placówką handlową.

Także oprogramowanie kas, aktualizacje, integracje systemowe, ceny sprzedaży i promocje były zarządzane centralnie przez Franczyzodawcę lub podmioty przez niego wskazane, przez co nie mogła Pani samodzielnie kształtować polityki handlowej sklepu ani podejmować decyzji charakterystycznych dla niezależnego przedsiębiorcy handlowego.

II. Zatrudnianie pracowników

Formalnie zawierała Pani umowy z pracownikami i ponosiła Pani koszty ich zatrudnienia. W praktyce jednak pracą personelu zarządzał bezpośrednio Franczyzodawca, również poprzez system tabletowy, który przydzielał zadania każdemu pracownikowi niezależnie od Pani poleceń. W efekcie ponosiła Pani koszty pracownicze jako koszt zapewnienia zasobów ludzkich potrzebnych do obsługi systemu Franczyzodawcy, a nie jako pracodawca swobodnie organizujący pracę własnego zespołu.

III. Godziny otwarcia sklepu

Godziny otwarcia sklepu były określane przez Franczyzodawcę. W Aneksie znajduje się zapis przewidujący karę umowną za ich niedotrzymanie w wysokości do (…) zł miesięcznie. Nie była to więc Pani decyzja biznesowa, lecz obowiązek umowny, egzekwowany sankcją finansową.

Niezależnie od tego, w Umowie oraz Instrukcjach znajduje się także ogólny zapis, zgodnie z którym Franczyzodawca może rozwiązać Umowę w trybie natychmiastowym, bez zachowania okresu wypowiedzenia, w przypadku „nierealizowania przez Franczyzobiorcę polityki sprzedażowej, handlowej lub marketingowej ustalonej przez Franczyzodawcę”.

IV. Praca w niedziele i święta

Otwarcie sklepu w niedziele niehandlowe i święta było w praktyce wymuszone konstrukcją wynagrodzenia: brak otwarcia skutkował utratą Rabatu Dodatkowego Procentowego, kluczowego dla pokrycia kosztów stałych prowadzenia sklepu. Faktycznie miała więc Pani do wyboru nie: „otwierać czy nie otwierać”, lecz „ponieść mniejszą stratę albo dużo większą”. Nie była to swobodna decyzja gospodarcza.

V. Znaczenie dla oceny Pani roli

W żadnym z wymienionych w pytaniu obszarów – zarządzanie sklepem, organizacja pracy, godziny otwarcia, praca w niedziele i święta – nie dysponowała Pani swobodą decyzyjną właściwą dla niezależnego przedsiębiorcy. Ponosząc pełne ryzyko operacyjne i finansowe, wykonywała Pani jednocześnie szczegółowe polecenia Franczyzodawcy generowane przez jego system informatyczny.

Model ten odpowiada stosunkowi agencyjnemu lub zbliżonemu do relacji pracowniczej (podporządkowanie organizacyjne i ekonomiczne), a nie samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT.

Ad 6.

Pytanie: Jakie były zapisy w Instrukcji w zakresie płatności za fakturę otrzymaną od Franczyzodawcy? Proszę opisać.

Odpowiedź: We własnym wniosku wskazała Pani, że „Od franczyzodawcy otrzymywała Pani faktury VAT dokumentujące dostawy towarów do sklepu. Na fakturach znajdowała się adnotacja «płatność według instrukcji» po czym instrukcja stanowiła załącznik do umowy franczyzowej. Faktury nie zawierały standardowych terminów płatności ani obowiązku dokonania ich zapłaty w sposób klasycznej sprzedaży pomiędzy przedsiębiorcami”. Poniżej wyjaśnia Pani, co ten zapis oznaczał w praktyce.

Instrukcja dotycząca Zasad Rozliczeń Finansowych zawierała szczegółowe postanowienia regulujące sposób dokonywania płatności za faktury wystawiane przez Franczyzodawcę. Mechanizm ten odbiegał fundamentalnie od standardowego modelu regulowania faktur handlowych.

I. Brak terminu płatności na fakturze

Faktury wystawiane przez Franczyzodawcę nie zawierały konkretnego terminu płatności wyrażonego datą. W polu terminu płatności widniał wyłącznie zapis odsyłający do Instrukcji. Oznaczało to, że termin i sposób płatności były określane jednostronnie przez Franczyzodawcę w treści Instrukcji, nie zaś w treści dokumentu handlowego — co jest okolicznością wyjątkową w obrocie między niezależnymi podmiotami.

II. Mechanizm płatności – Wirtualny Rachunek Bankowy i kalkulator wpłat

Zgodnie z Instrukcją wszelkie płatności — zarówno za zakupione Towary CL, jak i z tytułu wszelkich innych zobowiązań wobec Franczyzodawcy — była Pani zobowiązana kierować wyłącznie na jeden, indywidualnie przypisany Pani Wirtualny Rachunek Bankowy (WRB). Nie mogła Pani regulować poszczególnych faktur odrębnymi przelewami na inne rachunki.

Wysokość codziennych płatności nie wynikała z treści faktur — była obliczana przez kalkulator wpłat dostępny w portalu Franczyzodawcy. Nie miała Pani możliwości samodzielnego obliczenia należnej kwoty — była ona ustalana jednostronnie przez system informatyczny Franczyzodawcy.

III. Obowiązkowa Wpłata – codzienna płatność od sprzedaży, nie od zakupu

Zgodnie z Instrukcją, w związku ze stałym zadłużeniem Franczyzobiorcy względem Franczyzodawcy z tytułu sprzedaży Towaru CL oraz innych tytułów oraz w celu zabezpieczenia środków pieniężnych na spłatę comiesięcznych zobowiązań, na poczet tego zadłużenia była Pani zobowiązana wpłacać na przypisany Pani WRB w każdym dniu roboczym co najmniej kwotę Obowiązkowej Wpłaty.

Codzienna Obowiązkowa Wpłata składała się w szczególności z: równowartości sprzedaży Towarów CL w zrealizowanej cenie detalicznej — a zatem nie ceny zakupu, lecz pełnej ceny detalicznej brutto zapłaconej przez klientów (przy udzielonych przecenach — nie mniej niż cena zakupu brutto); równowartości prowizji z tytułu Usług Okołohandlowych; wymaganego Niedoboru Finansowego; oraz narastającej niedopłaty. Obowiązkowa Wpłata podlegała zmniejszeniu o wartość płatności bezgotówkowych kartami płatniczymi — czyli w praktyce wpłacała Pani gotówkę ze sprzedaży, ponieważ płatności kartowe trafiały bezpośrednio do Franczyzodawcy z terminala.

IV. Rozliczenie miesięczne – zaliczenie wpłat na zadłużenie

Rozliczenie wszystkich Obowiązkowych Wpłat dokonanych w danym miesiącu i ich zaliczenie na Pani zadłużenie następowało dopiero po zakończeniu miesiąca. Dopiero wówczas ustalana była kwota do ewentualnej wypłaty na Pani rzecz.

V. Zakaz mechanizmu podzielonej płatności

Zgodnie z Instrukcją nie mogła Pani dokonywać wpłat na rachunek VAT Franczyzodawcy w ramach dobrowolnego mechanizmu podzielonej płatności (split payment) bez wyraźnej zgody Franczyzodawcy. Oznaczało to, że nie mogła Pani stosować mechanizmu przewidzianego przez ustawodawcę dla ochrony nabywców przy transakcjach VAT — pełna kontrola nad sposobem regulowania należności pozostawała po stronie Franczyzodawcy.

VI. Znaczenie prawne mechanizmu płatności

Opisany mechanizm płatności zasadniczo odbiega od modelu właściwego dla transakcji zakupu i odsprzedaży: faktury nie miały terminu płatności — termin był ustalany jednostronnie przez Franczyzodawcę w Instrukcji; kwota płatności nie wynikała z faktur — wynikała z kalkulatora opartego na wartości sprzedaży detalicznej, nie wartości zakupu; wpłacała Pani każdego dnia pełną wartość sprzedaży detalicznej, przekazując Franczyzodawcy całość wpływów od klientów, w tym swoją marżę; a rozliczenie marży następowało dopiero miesięcznie jako korekta salda zadłużenia. Jest to mechanizm właściwy dla agenta przekazującego zlecającemu całość wpływów ze sprzedaży — nie dla niezależnego nabywcy regulującego cenę zakupu towaru w ustalonym terminie płatności.

Podsumowując: adnotacja «płatność według instrukcji» na fakturach oznaczała w praktyce, że ani termin, ani wysokość, ani sposób zapłaty nie wynikały z samej faktury – były one w całości określane i egzekwowane jednostronnie przez Franczyzodawcę poprzez odrębny dokument (Instrukcję) oraz system informatyczny, do którego nie miała Pani wglądu ani wpływu na jego działanie.

Ad 7.

Pytanie: Kto widniał jako sprzedawca na paragonach – czy to Pani jako prowadząca działalność gospodarczą czy Franczyzodawca? Proszę dokładnie podać elementy paragonu, w tym imię i nazwisko lub nazwę podatnika, NIP podatnika, adres punktu sprzedaży.

Odpowiedź: Obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie rejestrującej spoczywa na Pani, a kasa fiskalna jest zarejestrowana na Pani dane. Na każdym paragonie fiskalnym widnieją następujące elementy: nagłówek – nazwa sieci „(…)” oraz numer sklepu (…); adres punktu sprzedaży: (…); nazwa podatnika: (…).

Na paragonach fiskalnych w pierwszej kolejności widnieje nazwa oraz numer sklepu należącego do sieci Franczyzodawcy, następnie adres sklepu, a dopiero poniżej dane prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej wraz z numerem NIP.

Fakt, że kasa fiskalna jako urządzenie jest przypisana do Pani, nie oznacza, że ma Pani rzeczywistą kontrolę nad procesem ewidencjonowania sprzedaży — kwestię tę rozwija Pani w odpowiedzi dotyczącej systemu POS i obowiązku ewidencjonowania sprzedaży na kasie. Na poziomie formalnym paragon wskazuje Panią jako podatnika ewidencjonującego sprzedaż, przy jednoczesnym wyeksponowaniu marki i numeru sklepu w nagłówku – co nie przesądza samo w sobie o tym, kto jest rzeczywistym podatnikiem VAT z tytułu tej sprzedaży.

Ad 8.

Pytanie: Czy to Franczyzodawca miał obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na rzecz konsumentów na własnej kasie, czy to Pani miała taki obowiązek – jakie są zapisy w zawartej przez Panią umowie? Czyją własnością jest kasa w sklepie, na której ewidencjonowała Pani obrót?

Odpowiedź:

I.

Nie miała Pani możliwości samodzielnego administrowania systemem sprzedażowym, na którym prowadzona jest ewidencja sprzedaży. Oprogramowanie kas, aktualizacje, integracje systemowe, ceny sprzedaży, promocje oraz funkcjonowanie systemów informatycznych były zarządzane centralnie przez Franczyzodawcę lub podmioty przez niego wskazane.

Zgodnie z zapisami Aneksu to Pani ma obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie rejestrującej zgłoszonej do właściwego urzędu skarbowego. Zgodnie z Aneksem jest Pani zobowiązana do zakupu drukarki fiskalnej, co formalnie czyni Panią właścicielką urządzenia. W praktyce jednak model i dostawcę urządzenia określa Franczyzodawca, on organizuje dostawę i instalację sprzętu w lokalu, a finansowanie następuje w formie pożyczki udzielonej przez Franczyzodawcę i spłacanej przez Panią w ratach potrącanych z rozliczeń miesięcznych.

Zgodnie z art. 111 ust. 1 ustawy o VAT obowiązek ewidencjonowania sprzedaży dotyczy podatnika dokonującego sprzedaży na rzecz konsumentów – jest to obowiązek wynikający z ustawy, a nie z umowy, i nie może być skutecznie przerzucony na inny podmiot tylko przez zapis w kontrakcie. Jeżeli rzeczywistym sprzedawcą wobec konsumentów jest Franczyzodawca, to publicznoprawny obowiązek ewidencjonowania sprzedaży powinien spoczywać na nim jako podatniku.

II.

Formalnie jest Pani właścicielką drukarki fiskalnej – zgodnie z Aneksem jest Pani zobowiązana do jej zakupu, co czyni Panią jej właścicielką. Nie jest to okoliczność fikcyjna sama w sobie, jednak wynikające z niej domniemanie samodzielnego władztwa nad procesem przetwarzania danych sprzedażowych już takie jest.

Kasa działa wyłącznie w oparciu o Oprogramowanie i system informatyczny stanowiące własność intelektualną i infrastrukturę Franczyzodawcy. W Umowie znajduje się zapis, że sprzęt informatyczny wraz z oprogramowaniem (komputery, monitory, drukarki, czytniki itp.) stanowi tzw. Wyposażenie udostępnione Pani przez Franczyzodawcę, za korzystanie z którego uiszcza Pani odrębną opłatę miesięczną (Opłatę za Wyposażenie, w wysokości ok. 2% obrotu). W Umowie znajduje się także zapis, że Franczyzodawca udziela Pani jedynie niewyłącznej i nieprzenoszalnej licencji na korzystanie z Oprogramowania wyłącznie w celu prowadzenia Działalności Handlowej w Sklepie, że nie jest Pani uprawniona do dokonywania jakichkolwiek zmian udostępnionego jej Oprogramowania, że to Franczyzodawca jest uprawniony do dokonywania wiążących dla Pani zmian w Oprogramowaniu, oraz że to Franczyzodawca zobowiązany jest sprawować stały serwis i opiekę informatyczną sklepu.

Jest więc Pani formalnie zarejestrowanym dysponentem fizycznego urządzenia, lecz nie jest Pani samodzielnym dysponentem systemu, który to urządzenie obsługuje i który decyduje o tym, jakie dane i w jaki sposób mogą zostać za jego pośrednictwem zarejestrowane. Model i dostawcę urządzenia określa Franczyzodawca – on organizuje dostawę i instalację sprzętu w lokalu, a finansowanie następuje w formie pożyczki udzielonej przez Franczyzodawcę i spłacanej przez Panią w ratach potrącanych z rozliczeń miesięcznych.

Ad 9.

Pytanie: Jeśli to Franczyzodawca, a nie Pani, miał obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na rzecz konsumentów (innymi słowy, jeśli jest to sprzedaż dokonywana przez Franczyzodawcę), to czy Franczyzodawca przekazał Pani swoją kasę w celu prowadzenia takiej ewidencji na podstawie umowy zawartej w formie pisemnej – proszę opisać okoliczności zdarzenia.

Odpowiedź: Franczyzodawca nie przekazał Pani własnej kasy rejestrującej na podstawie odrębnej pisemnej umowy zawartej wyłącznie w tym celu. Na mocy Umowy Współpracy Franczyzowej i Aneksu udostępnił Pani natomiast system informatyczny POS (Oprogramowanie), który steruje kasą rejestrującą i w praktyce przesądza o tym, jakie transakcje i na jakich warunkach są na niej ewidencjonowane – decyduje, jakie towary mogą być sprzedawane, po jakich cenach i z jakimi promocjami, oraz umożliwia Franczyzodawcy jednostronne blokowanie sprzedaży wybranych pozycji. Z tytułu korzystania z tego systemu ponosi Pani odrębną opłatę (Opłata za Wyposażenie, w wysokości ok. 2% obrotu netto).

Okoliczność, że Franczyzodawca udostępnia system POS, lecz nie własną kasę fiskalną, wpisuje się w schemat konsekwentnego unikania formalnego ujawnienia agencyjnego charakteru relacji przy jednoczesnym zachowaniu pełnej kontroli ekonomicznej i operacyjnej nad sprzedażą – gdyby Franczyzodawca przekazał Pani wprost własną kasę na podstawie odrębnej umowy, wskazywałoby to jednoznacznie, że to on jest sprzedawcą wobec konsumentów.

Ad 10.

Pytanie: Jeśli to Franczyzodawca miał obowiązek rejestracji na kasie rejestrującej sprzedaży prowadzonej na rzecz konsumentów i nie powierzył Pani swojej kasy, a Pani ewidencjonowała sprzedaż Franczyzodawcy na własnej kasie, to czy podpisała Pani umowę z Franczyzodawcą na ewidencjonowanie cudzej sprzedaży na własnej kasie?

Odpowiedź: Nie miała Pani odrębnej, pisemnej umowy zawartej wyłącznie w celu ewidencjonowania sprzedaży Franczyzodawcy na Pani kasie rejestrującej. Jedyną podstawą umowną Pani obowiązku ewidencjonowania było postanowienie Umowy Współpracy Franczyzowej nakładające na Panią obowiązek ewidencjonowania „wszystkich transakcji sprzedaży Towarów Handlowych (…) zrealizowanych w Sklepie” na urządzeniu fiskalnym zgłoszonym do właściwego urzędu skarbowego.

I. Znaczenie braku odrębnej umowy

Brak odrębnej pisemnej umowy o ewidencjonowaniu cudzej sprzedaży nie osłabia Pani stanowiska – przeciwnie, wpisuje się w sposób, w jaki Franczyzodawca konstruował relację.

Gdyby Franczyzodawca zawarł z Panią osobną umowę, z której wprost wynikałoby, że ewidencjonuje Pani na swojej kasie sprzedaż dokonywaną przez Franczyzodawcę, że rzeczywistym sprzedawcą towarów na rzecz konsumentów jest Franczyzodawca, że publicznoprawny obowiązek z art. 111 ust. 1 ustawy o VAT ciąży na nim, a nie na Pani, oraz że relacja ma charakter agencyjny lub komisowy, to formalnie przyznałby, że to on jest podatnikiem VAT z tytułu tej sprzedaży. Byłoby to sprzeczne z zapisem Aneksu, w którym expressis verbis zaprzeczono modelowi agencyjnemu. Z tego względu obowiązek ewidencjonowania został wpisany do Umowy Współpracy Franczyzowej jako obowiązek rejestracji „Pani” sprzedaży, a nie jako wprost nazwana umowa o ewidencjonowanie sprzedaży Franczyzodawcy.

II. Aneks jako jedyna podstawa pisemna i jego rzeczywista treść

Aneks stanowi pisemną podstawę całokształtu relacji między stronami, w tym obowiązku ewidencyjnego. Treść tego dokumentu – czytana łącznie z zapisami o udostępnieniu przez Franczyzodawcę Wyposażenia i systemu POS zarządzającego ewidencją, o ewidencji przy użyciu oprogramowania Franczyzodawcy, postanowieniami Instrukcji o codziennej Obowiązkowej Wpłacie równowartości sprzedaży detalicznej oraz faktem podłączenia terminali płatniczych do rachunków bankowych Franczyzodawcy – pokazuje, że Pani obowiązek ewidencyjny miał charakter czysto operacyjny: miała Pani fizycznie obsługiwać kasę i system POS, ale czyniła to Pani w całości na rzecz i w interesie Franczyzodawcy, przy użyciu jego systemu, według jego reguł i na jego rachunek.

Umowa nie używa słów „ewidencjonowanie cudzej sprzedaży”, ponieważ takie sformułowanie wprost ujawniłoby rzeczywisty charakter stosunku prawnego, któremu Franczyzodawca formalnie zaprzeczał w zapisie o wykluczeniu umowy agencyjnej. Brak tych słów nie oznacza, że ewidencjonowała Pani własną sprzedaż – pokazuje raczej, że umowę świadomie skonstruowano tak, aby ukryć agencyjny charakter relacji pod etykietą zakupu i odsprzedaży.

Gdyby Umowa zawierała wyraźne postanowienie, że ewidencjonuje Pani na swojej kasie sprzedaż Franczyzodawcy, odpowiedź na pytanie, kto jest podatnikiem VAT z tytułu tej sprzedaży, byłaby oczywista i nie byłoby potrzeby występowania o interpretację indywidualną. To właśnie niejasny, „maskujący” sposób ukształtowania zapisów spowodował, że znalazła Pani się w stanie niepewności co do własnych obowiązków podatkowych i złożyła Pani niniejszy wniosek.

III. Substancja ekonomiczna ponad formą

Zgodnie z art. 199a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy ma obowiązek uwzględniać rzeczywistą treść czynności prawnych.

Rzeczywistość ekonomiczna w Pani sprawie była następująca: ewidencjonowała Pani sprzedaż na własnej kasie fiskalnej; robiła to Pani przy użyciu systemu POS udostępnionego i kontrolowanego przez Franczyzodawcę; transakcje były w całości kontrolowane przez Franczyzodawcę – po cenach przez niego ustalonych, w ramach promocji przez niego narzuconych; wpływy ze sprzedaży trafiały ostatecznie na rachunki Franczyzodawcy (płatności kartowe bezpośrednio, gotówka w ramach codziennych Obowiązkowych Wpłat).

Forma umowna (brak słów „cudza sprzedaż”) nie zmienia tego, że w sensie gospodarczym ewidencjonowała Pani na swojej kasie sprzedaż dokonywaną na rachunek Franczyzodawcy, a nie własną niezależną sprzedaż towarów.

Ad 11.

Pytanie: W jaki sposób kalkulowane jest/było Pani wynagrodzenie miesięczne?

Odpowiedź: Umowa Współpracy Franczyzowej celowo unikała pojęcia „wynagrodzenie” i posługiwała się pojęciem „dochodu Franczyzobiorcy”. Jednocześnie w Aneksie znajduje się zapis, że „pojęcia dochodu Franczyzobiorcy występującego w niniejszej Umowie oraz Instrukcjach i Wytycznych nie należy utożsamiać z dochodem w rozumieniu przepisów prawa podatkowego”. Już to zastrzeżenie pokazuje, że opisywany w umowie „dochód” nie odpowiada dochodowi rozumianemu jako zysk z własnej działalności handlowej.

Zgodnie z Instrukcją Zasad Rozliczeń Finansowych oraz Aneksem Pani miesięczne rozliczenie było kalkulowane jako różnica między stroną uznaniową – pozycjami zmniejszającymi Pani zadłużenie wobec Franczyzodawcy (marża, rabaty, przychód gwarantowany) – a stroną obciążeniową – pozycjami zwiększającymi saldo tego zadłużenia (opłaty procentowe, koszty, Wskaźnik Ubytków Towarowych, kary, pożyczki itd.). Innymi słowy, formalnie nie liczono „Pani wynagrodzenia” jako samodzielnej kwoty, lecz rozliczano saldo zadłużenia między Panią a Franczyzodawcą.

Jeżeli po zbilansowaniu strony uznaniowej i obciążeniowej saldo było dodatnie, Franczyzodawca przelewał Pani tę kwotę na rachunek bankowy. W systemie Franczyzodawcy nie była ona jednak traktowana jak ostatecznie „zarobione wynagrodzenie”, lecz jak nowa zaliczka, która w kolejnym okresie mogła być potrącana – świadczy o tym m.in. zaliczanie spłaty ewentualnych pożyczek jako jednej z pozycji podlegających potrąceniu z kolejnego rozliczenia miesięcznego. W praktyce oznaczało to, że codziennie oddawała Pani Franczyzodawcy cały utarg, po miesiącu otrzymywała Pani rozliczenie, w którym część tego, co wcześniej Pani oddała, była Pani „odklejana” jako marża/rabaty, a ta wypłata mogła być w kolejnych okresach ponownie konsumowana przez opłaty, Wskaźnik Ubytków Towarowych, kary i spłatę pożyczek.

Ad 12.

Pytanie: Co składa się na wynagrodzenie podstawowe i za co jest to wynagrodzenie?

Odpowiedź: Podstawowymi formalnymi składnikami strony uznaniowej były dwa elementy.

Pierwszy to marża ze sprzedaży, kalkulowana jako procent ceny detalicznej (5%, 10% lub 15%, w zależności od kategorii towaru). Po zakończeniu miesiąca Franczyzodawca korygował rozliczenie tak, aby marża wyniosła dokładnie wskazany procent obrotu. Formalnie była opisywana jako Pani wynagrodzenie za sprzedaż towarów, ale nie otrzymywała jej Pani jako odrębnej płatności – każdego dnia wpłacała Pani Franczyzodawcy pełną cenę detaliczną, a marża ujawniała się wyłącznie jako kwota, o jaką zmniejszano Pani zadłużenie.

Drugi element to Rabat Podstawowy, wynoszący 6% obrotu netto i dokumentowany zbiorczą fakturą korygującą jako „rabat zakupowy”. W tym samym rozliczeniu Franczyzodawca pobierał jednak trzy opłaty procentowe: Opłatę Franczyzową (1% obrotu netto), Opłatę za Podnajem (2,75% obrotu netto) oraz Opłatę za Wyposażenie (2% obrotu netto) – łącznie 5,75%. W efekcie „otrzymywała Pani” 6% rabatu i „oddawała Pani” 5,75% w opłatach – zapis o Rabacie Podstawowym był więc w praktyce niemal neutralny.

Jeżeli suma marży i pozostałych rabatów nie wystarczała, aby osiągnąć określony przez Franczyzodawcę poziom bazowy (rzędu (…) zł miesięcznie), uruchamiany był tzw. Przychód Gwarantowany – wyrównanie do tej kwoty. Sam fakt wprowadzenia tej pozycji oznaczał, że standardowa marża strukturalnie nie wystarcza na pokrycie typowych kosztów związanych z prowadzeniem sklepu. Dodatkowo mogła Pani otrzymać rabaty warunkowe, uzależnione od spełnienia warunków wskazanych przez Franczyzodawcę: rabat za wzrost sprzedaży produktów świeżych, Rabat Dodatkowy Procentowy za otwarcie sklepu w niedziele niehandlowe i święta, Rabat Intensyfikacyjny uzależniony od wyniku audytu oraz Rabat Lojalnościowy. Rabaty te miały charakter uznaniowy, warunkowy i służyły przede wszystkim sterowaniu Pani zachowaniem (godziny otwarcia, sprzedaż określonych kategorii).

Z punktu widzenia praktyki rozliczeń marża i Rabat Podstawowy nie były wypłacane jako wyodrębniona kwota, którą otrzymuje Pani „na rękę” za wykonaną pracę – stanowiły element rozliczenia salda w systemie Franczyzodawcy, ujmowany jako korekty obciążenia i umniejszenia kosztu, a nie jako klasyczne „wynagrodzenie” dla niezależnego przedsiębiorcy. Formalnie tzw. „wynagrodzenie podstawowe” odpowiadało więc marży od sprzedaży oraz Rabatowi Podstawowemu, liczonym jako procent od obrotu, ale w istocie nie było to wynagrodzenie w rozumieniu stabilnej, wypłacanej kwotowo pensji lub zysku z własnej działalności handlowej, lecz prowizyjny udział w obrocie rozliczany poprzez korekty salda zadłużenia.

Do strony obciążeniowej salda zaliczano w szczególności: wspomniane wyżej opłaty procentowe, Wskaźnik Ubytków Towarowych – co najmniej 1,5%-2,5% obrotu w cenach zakupu brutto (zob. odpowiedź dotyczącą rozliczania braków inwentaryzacyjnych), refakturowane przez Franczyzodawcę koszty eksploatacyjne (energia, woda, telekomunikacja, wywóz odpadów), składki ubezpieczeniowe, prowizje od płatności kartowych, spłatę ewentualnych pożyczek (m.in. na wyposażenie, w tym kasę fiskalną) oraz kary umowne i inne należności wynikające z Umowy i Instrukcji.

Przy typowej strukturze (marża rzędu 10% od obrotu netto, łączne opłaty stałe [Opłata Franczyzowa 1% + Opłata za Podnajem 2,75% + Opłata za Wyposażenie 2% + Wskaźnik Ubytków Towarowych 1,5%-2,5%], koszty eksploatacyjne szacowane na 2–3% obrotu) pozostawało co najwyżej około 1–2% obrotu jako potencjalna nadwyżka – przed uwzględnieniem kar umownych, wyższych ubytków po inwentaryzacjach czy spłaty pożyczek. Model finansowy był więc skonstruowany tak, że osiągnięcie stabilnego, dodatniego zysku przy pełnym wykonywaniu wszystkich obowiązków umownych było skrajnie utrudnione, a w praktyce często niemożliwe.

Ad 13.

Pytanie: Za jakie konkretnie czynności otrzymywała Pani prowizję od wartości sprzedanych towarów?

Odpowiedź: Pojęcie „prowizja od wartości sprzedanych towarów” nie występuje wprost w Umowie – posługuje się ona dwoma terminami: „prowizja” dla Usług Okołohandlowych oraz „marża” dla sprzedaży Towarów CL. W praktyce oba te świadczenia miały charakter prowizji od wartości transakcji, tylko inaczej nazwanej.

Wprost nazwaną prowizję otrzymywała Pani z tytułu zawierania umów lub pośredniczenia przy zawieraniu umów na świadczenie Usług Okołohandlowych – m.in. przyjmowania płatności za rachunki, sprzedaży kuponów (…), doładowań telefonów prepaid, sprzedaży biletów komunikacyjnych oraz innych usług pośrednictwa oferowanych za pośrednictwem sklepu. Za każdą z tych czynności otrzymywała Pani prowizję stanowiącą procent wartości danej transakcji, ustalony przez Franczyzodawcę – jest to klasyczny model agencyjny: zawierała Pani transakcje na rzecz podmiotów trzecich, a Pani wynagrodzenie miało formę prowizji od wartości tych transakcji.

W odniesieniu do sprzedaży Towarów CL Umowa używała pojęcia „marży”, jednak sposób jej ustalenia odpowiadał prowizji agencyjnej: była liczona jako stały procent wartości sprzedaży detalicznej, procent ten był jednostronnie ustalany przez Franczyzodawcę, a po zakończeniu miesiąca Franczyzodawca korygował rozliczenie tak, aby faktyczna marża dokładnie odpowiadała zadeklarowanemu procentowi obrotu. Nie była wypłacana jako osobna płatność, lecz funkcjonowała jako korekta salda zadłużenia. Zgodnie z art. 761 § 1 Kodeksu cywilnego agentowi przysługuje prowizja obliczana jako procent wartości transakcji zawartych wskutek jego działania – marża, którą Pani otrzymywała, spełniała wszystkie cechy tak rozumianej prowizji.

Znamienne jest to, że w jednej i tej samej Umowie dla Usług Okołohandlowych użyto słowa „prowizja”, a dla sprzedaży Towarów CL – słowa „marża”, chociaż struktura ekonomiczna obu świadczeń była identyczna: procent od wartości transakcji, wysokość procentu ustalana jednostronnie przez Franczyzodawcę, rozliczenie miesięczne w formie korekty salda zadłużenia. Gdyby sprzedaż towarów naprawdę odbywała się w modelu zakupu i odsprzedaży przez niezależnego przedsiębiorcę, Pani marża handlowa wynikałaby z różnicy między ceną, po której Pani kupuje, a ceną, po której Pani sprzedaje, i byłaby efektem Pani własnych decyzji cenowych i ryzyka handlowego. Tymczasem wysokość „marży” była z góry narzucona i korygowana przez Franczyzodawcę, tak jak w przypadku Usług Okołohandlowych – oznacza to, że prowizję od wartości sprzedanych towarów (w sensie ekonomicznym) otrzymywała Pani za wykonywanie wszystkich czynności sprzedażowych na rzecz i w interesie Franczyzodawcy, choć w przypadku Towarów CL prowizja została nazwana „marżą”.

Ad 14.

Pytanie: W jaki sposób ustalane było wynagrodzenie za otwarcie i funkcjonowanie sklepu w dni ustawowo wolne od pracy (procentowo czy kwotowo)?

Odpowiedź: Wynagrodzenie za prowadzenie sprzedaży w dni świąteczne oraz niedziele niehandlowe było określone w Instrukcji Zasad Rozliczeń Finansowych jako „Rabat Dodatkowy Procentowy”. Mechanizm miał charakter dwustopniowy – w zależności od wysokości obrotu stosowano wariant kwotowy lub procentowy. Aby w ogóle nabyć prawo do tego rabatu, musiała Pani prowadzić sprzedaż w danym dniu przez określony czas i w określonym przedziale godzinowym wskazanym przez Franczyzodawcę.

Jeżeli otworzyła Pani sklep zgodnie z wymogami, ale obroty były niższe i naliczona kwota procentowa byłaby mniejsza niż (…) zł netto, Instrukcja przewidywała minimalną gwarantowaną kwotę w wysokości (…) zł netto za dany dzień otwarcia. Jeżeli obrót w danym dniu był na tyle wysoki, że wyliczona kwota procentowa przekraczała ten próg, wynagrodzenie liczone było procentowo od obrotu, według stawek zróżnicowanych w zależności od kategorii towarowej (10% lub 15%). Jeśli sklep był otwarty krócej lub poza wymaganym przedziałem godzinowym, Instrukcja przewidywała niższą stawkę (7% od obrotu), bez gwarancji minimalnej kwoty. Rabat Dodatkowy Procentowy był rozliczany miesięcznie w formie zbiorczej faktury korygującej – nie był wypłacany „od ręki” po każdym dniu świątecznym, lecz uwzględniany dopiero w miesięcznym rozliczeniu salda.

Niezależnie od nazwy „Rabat Dodatkowy Procentowy”, mechanizm ten ma cechy prowizji agencyjnej, a nie rabatu zakupowego niezależnego nabywcy towaru: świadczenie przysługiwało wyłącznie za wykonanie ściśle określonej czynności dla Franczyzodawcy (otwarcie i prowadzenie sklepu w dniach i godzinach przez niego narzuconych); w wariancie procentowym wynagrodzenie było liczone jako procent od obrotu osiągniętego w danym dniu, a nie od Pani zysku, co odpowiada definicji prowizji z art. 761 § 1 Kodeksu cywilnego; Franczyzodawca miał prawo weryfikować (na podstawie danych z systemu POS), czy rzeczywiście prowadziła Pani sprzedaż w wymaganych godzinach, i mógł korygować lub anulować ten rabat w razie stwierdzenia nieprawidłowości – taki mechanizm kontroli i warunkowego przyznawania wynagrodzenia jest typowy dla stosunku zlecenia/agencyjnego, a nie dla rabatu z tytułu zakupu towarów we własnym imieniu.

Mechanizm, w którym całość wpływów ze sprzedaży przekazywała Pani Franczyzodawcy, Pani „wynagrodzenie” było w istocie procentowym udziałem w obrocie (marża liczona od ceny detalicznej, prowizja od usług okołohandlowych, rabat za dni wolne liczony analogicznie), a rozliczenie odbywało się przez korekty salda zadłużenia, a nie klasyczną wypłatę ceny zakupu– sprzedaży, odpowiada mechanizmowi prowizji agencyjnej z art. 761 Kodeksu cywilnego. Agent sprzedaje cudzy towar, przekazuje zlecającemu całość wpływów i otrzymuje prowizję stanowiącą ustalony procent wartości sprzedaży. Różni się nazwa („marża”, „rabat”, „dochód Franczyzobiorcy”), ale ekonomicznie chodzi o to samo – procent od obrotu, a nie zysk ze sprzedaży własnego towaru. Jeżeli to, co Pani otrzymywała, nie było dochodem z własnej działalności handlowej (co wprost zastrzegł Franczyzodawca w Aneksie), to w istocie było wynagrodzeniem za świadczenie usług na rzecz Franczyzodawcy (prowizją od obrotu) albo korektą salda zadłużenia. W obu przypadkach oznacza to, że działała Pani na rachunek Franczyzodawcy, a nie jako niezależny kupiec osiągający własny zysk z zakupu i odsprzedaży towarów.

Ad 15.

Pytanie: Czy wystawia/wystawiała Pani faktury na rzecz Franczyzodawcy obejmujące wartość ww. wynagrodzenia? Jakie czynności dokumentują te faktury? Jakie są postanowienia zawartej przez Panią umowy w tym zakresie?

Odpowiedź: Co do zasady nie otrzymywała Pani pełnych dokumentów źródłowych umożliwiających samodzielną i bieżącą weryfikację wszystkich rozliczeń dokonywanych przez Franczyzodawcę. Rozliczenia dotyczące Pani wynagrodzenia/prowizji przedstawiane były głównie w formie zbiorczych zestawień, faktur i korekt sporządzanych przez Franczyzodawcę, a nie samodzielnie wystawianych przez Panią dokumentów, których treść i kwoty ustalałaby Pani niezależnie. Dokumenty te są generowane automatycznie w systemie informatycznym udostępnionym przez Franczyzodawcę – w systemie pojawia się pole, w które należy wpisać numer faktury, a po zatwierdzeniu system sam generuje gotowy dokument z wypełnionymi danymi i kwotami, bez możliwości ingerencji w jego treść.

Wyjątkiem od tej zasady jest mechanizm tzw. Bonu MPV / gratisów. Mechanizm ten dotyczy rekompensaty za tę samą, ekonomicznie fikcyjną utratę marży wynikającą z akcji promocyjnej narzuconej przez Franczyzodawcę, która w innym mechanizmie (Rabat Promocyjny) rozliczana jest jako zwykła korekta ceny zakupu towaru. W tym jednak przypadku Franczyzodawca wymaga, aby to Pani – formalnie jako Franczyzobiorca – wystawiła mu fakturę, nominalnie dokumentującą rzekomą „usługę promocyjną”, choć w rzeczywistości nie świadczy Pani żadnej odrębnej, samodzielnej usługi na jego rzecz – jest to wyłącznie inny sposób udokumentowania tego samego zdarzenia ekonomicznego.

W ramach mechanizmu Bonu MPV / gratisów wystawia Pani Franczyzodawcy dwie odrębne faktury dokumentujące tę samą czynność faktyczną – wydanie towaru klientowi w ramach akcji promocyjnej nakazanej przez Franczyzodawcę:

• fakturę za wydany towar, według cen jednostkowych i właściwych stawek VAT dla danego produktu (przykładowo, faktura nr (…) na kwotę (…) zł brutto);
• fakturę tytułem „Usługa promocyjna z wydaniem towarów w im. (…)”, opodatkowaną stawką VAT 23% (przykładowo, faktura nr (…) na kwotę (…) zł brutto) – dokładnie zgodnie z treścią Instrukcji, mimo że w rzeczywistości nie świadczy Pani żadnej odrębnej „usługi promocyjnej” – wydaje Pani jedynie towar w ramach akcji nakazanej przez Franczyzodawcę, a rekompensata Pani utraconej marży zostaje formalnie przekształcona w wynagrodzenie za rzekomą usługę.

Jeżeli sposób „wystawiania” dokumentów rozliczeniowych przez system Franczyzodawcy jest analogiczny do opisanego w odpowiedzi na pytanie dotyczące zasady wystawiania faktur, potwierdza to, że infrastruktura rozliczeniowa należy w całości do Franczyzodawcy, co wskazuje na charakter relacji zbliżony do agencyjnego, a nie klasyczny model zakupu i odsprzedaży prowadzony przez niezależnego przedsiębiorcę.

Zwraca Pani przy tym uwagę na istotną niespójność w sposobie kwalifikowania podatkowego dwóch mechanizmów rekompensaty za tę samą, ekonomicznie fikcyjną utratę marży wynikającą z polecenia lub akcji promocyjnej narzuconej przez Franczyzodawcę:

I. Model A – Rabat Promocyjny

W Umowie oraz Instrukcji znajduje się zapis kwalifikujący Rabat Promocyjny jako korektę ceny zakupu towaru (upust posprzedażowy). Jest on rozliczany fakturą korygującą wystawianą przez Franczyzodawcę, w stawce VAT proporcjonalnej do struktury zakupowej (stawka mieszana – przykładowo, w analizowanym miesiącu ok. 17,5% efektywnie). W tym modelu jako Franczyzobiorca nie wystawia Pani żadnego dokumentu – jest Pani wyłącznie stroną otrzymującą korektę fikcyjnej ekonomicznie utraty marży.

II. Model B – Bon MPV / gratisy

To samo fikcyjne zdarzenie ekonomiczne – utracona marża wskutek narzuconej przez Franczyzodawcę promocji – w tym mechanizmie zostaje formalnie przekształcone w rzekomą usługę, jakoby świadczoną przez Panią na rzecz Franczyzodawcy, i udokumentowane fakturą wystawioną nominalnie przez Panią, opodatkowaną stawką 23% (zob. odpowiedź dotyczącą dokumentowanych czynności). W rzeczywistości nie świadczy Pani żadnej samodzielnej, niezależnej usługi – wystawienie tej faktury jest wymogiem narzuconym przez Franczyzodawcę w Instrukcji, a nie wyrazem Pani autonomicznej decyzji gospodarczej.

III. Niespójność kwalifikacji VAT

To samo, ekonomicznie fikcyjne zdarzenie – rekompensata za marżę utraconą wskutek polecenia Franczyzodawcy – jest więc raz kwalifikowane jako korekta ceny zakupu towaru (Model A, stawka mieszana ok. 17,5%), a raz jako rzekoma usługa świadczona przez Panią na rzecz Franczyzodawcy, opodatkowana stawką 23% (Model B), mimo że w żadnym z tych przypadków nie dochodzi do rzeczywistej, odrębnej czynności gospodarczej z Pani strony – w obu przypadkach chodzi wyłącznie o rozliczenie tej samej utraty marży wynikającej z decyzji Franczyzodawcy. Zróżnicowanie kwalifikacji podatkowej zależy więc wyłącznie od formalnej nazwy nadanej danemu mechanizmowi przez Franczyzodawcę w Instrukcji, a nie od odmiennej istoty ekonomicznej zdarzenia. Uważa Pani, że ta niespójność dodatkowo potwierdza, iż formalna nazwa poszczególnych mechanizmów rozliczeniowych stosowanych przez Franczyzodawcę nie odzwierciedla ich jednolitej treści ekonomicznej, a kwalifikacja podatkowa poszczególnych świadczeń powinna być oceniana przez pryzmat ich rzeczywistego charakteru, a nie nazwy nadanej im jednostronnie przez Franczyzodawcę w Umowie lub Instrukcji.

Ad 16.

Pytanie: Jaki charakter miały braki inwentaryzacyjne, czym były spowodowane? Czy pokrycie braków w towarach obejmowało całkowitą wartość strat towarowych, czy określony procent wartości tych towarów? W jaki sposób były rozliczane braki inwentaryzacyjne?

Odpowiedź: Towary przyjmowane są na magazyn sklepu, jednak ponosi Pani pełną odpowiedzialność materialną za wszelkie niedobory, kradzieże, straty magazynowe, różnice inwentaryzacyjne oraz likwidacje towarów przeterminowanych.

I. Stan faktyczny – jak działał Wskaźnik Ubytków Towarowych (WUT)

Opisany w wezwaniu mechanizm to Wskaźnik Ubytków Towarowych (WUT), uregulowany w Instrukcji Zasad Rozliczeń Finansowych. Każdego miesiąca do kwoty należnej Franczyzodawcy z tytułu ceny zakupu Towarów CL doliczano WUT – procentowy narzut liczony od wartości obrotu sklepu. WUT nie był jednorazową opłatą, lecz stałym elementem comiesięcznej wpłaty obowiązkowej.

Instrukcja przewidywała, że WUT wynosi 1,15%-2,5% wartości obrotu sklepu. W praktyce wskaźnik mógł zostać podniesiony w razie pogorszenia „sytuacji finansowej” albo na podstawie decyzji Franczyzodawcy – nigdy jednak nie spadał automatycznie.

WUT był korygowany przy każdej inwentaryzacji. Jeśli inwentaryzacja wykazywała niedobór (Niedobór Finansowy), nowy WUT liczono według wzoru, który podnosił wskaźnik proporcjonalnie do wysokości straty w relacji do obrotu. Innymi słowy: każdy niedobór automatycznie zwiększał WUT na kolejne miesiące; wyższy WUT zwiększał Pani przyszłe obciążenia; większe obciążenia zmniejszały środki dostępne na bieżące funkcjonowanie sklepu, co zwiększało ryzyko kolejnych niedoborów. Obniżenie WUT wymagało złożenia przez Panią wniosku i pozytywnego wyniku kolejnej inwentaryzacji – nie następowało samoczynnie.

Kwoty pobierane w ramach WUT nie były gromadzone na żadnym odrębnym rachunku, z którego można by je odzyskać w razie braku strat. Zasilały bieżące konto rozliczeniowe Franczyzodawcy. Innymi słowy, nawet jeśli w danym okresie nie wystąpiły realne straty towarowe, środki pobrane w ramach WUT nie wracały do Pani.

Inwentaryzacje obejmowały wszelkie braki w towarze: kradzieże przez klientów, kradzieże i błędy pracowników, towary przeterminowane likwidowane na podstawie protokołów, uszkodzenia, ubytki naturalne oraz różnice ilościowe wykazane przy dostawach lub wynikające z błędów w prowadzonej ewidencji towarów. Wszystkie te zdarzenia – niezależnie od przyczyny i tego, czy miała Pani na nie realny wpływ – obciążały wyłącznie Panią w rozliczeniu z Franczyzodawcą.

II. Znaczenie prawne – co to mówi o charakterze relacji

Mechanizm WUT jest jednym z najsilniejszych dowodów na to, że stosunek prawny miał charakter zbliżony do agencyjno-komisowego, a nie klasycznego zakupu-odsprzedaży. W modelu zakupu- odsprzedaży kupujący rzeczywiście przejmuje ryzyko utraty towaru od momentu jego wydania (art. 548 Kodeksu cywilnego), ale jednocześnie korzysta ze swobody wyboru dostawcy, ustalania cen, kształtowania asortymentu i poziomu zapasów. W Pani sytuacji nie miała Pani prawa wyboru dostawcy, nie miała Pani swobody cenowej, nie decydowała Pani samodzielnie o asortymencie ani o udziale w akcjach promocyjnych, a poziom zapasów i zamówień był w istotnym zakresie kształtowany przez system Franczyzodawcy (zob. odpowiedzi dotyczące charakteru prowadzonej działalności oraz obowiązku zakupu towarów od Franczyzodawcy). Podmiot pozbawiony tych podstawowych swobód nie ponosi ryzyka handlowego jako samodzielny właściciel towaru – ponosi jedynie ryzyko operacyjne przy zarządzaniu cudzym towarem, co jest typowe dla agenta/komisanta.

Gdyby towar był rzeczywiście Pani, każda strata (kradzież, przeterminowanie) obciążałaby Pani wynik finansowy jednorazowo – jako koszt w Pani rachunku zysków i strat. Franczyzodawca nie miałby żadnej podstawy, by doliczać sobie dodatkowy, cykliczny procent od całego obrotu tytułem „zaliczki” na te straty. Tymczasem WUT był właśnie takim narzutem pobieranym przez Franczyzodawcę od Pani obrotu, rzekomo na poczet strat w towarze, który według konstrukcji umowy miał być już „Pani”. Racjonalne wytłumaczenie tego mechanizmu jest takie, że towar ekonomicznie nadal pozostawał w sferze Franczyzodawcy (zgodnie z konstrukcją przeniesienia własności pod warunkiem rozwiązującym, opisaną w odpowiedzi dotyczącej kwestii własności towarów), a Pani wykonywała na nim czynności na jego rachunek – dlatego Franczyzodawca pobierał WUT jako zabezpieczenie swoich strat towarowych.

WUT rósł automatycznie przy każdym niedoborze, natomiast jego obniżenie wymagało Pani wniosku i spełnienia dodatkowych warunków. Mechanizm był jednostronnie korzystny dla Franczyzodawcy: straty zwiększały Pani przyszłe obciążenia, a poprawa wyniku nie prowadziła do automatycznego obniżenia wskaźnika. Taki eskalacyjny, asymetryczny mechanizm jest typowy dla relacji, w której jedna strona ma pozycję dominującą i kształtuje warunki rozliczeń w sposób chroniący wyłącznie własny interes. Nie odpowiada sytuacji dwóch równorzędnych przedsiębiorców, z których każdy samodzielnie ponosi konsekwencje swoich decyzji.

III. Rodzaj i przyczyny niedoborów

Niedobory obejmowały kradzieże dokonywane przez klientów, kradzieże i błędy popełniane przez pracowników, ubytki naturalne, towary przeterminowane likwidowane na podstawie protokołów likwidacji, uszkodzenia towarów oraz różnice ilościowe ujawniane przy inwentaryzacjach i przy przyjęciu dostaw (w tym wynikające z błędów w prowadzonej ewidencji towarów, np. pomyłek przy skanowaniu lub przyjęciu towaru). Wszystkie te zdarzenia były przypisywane Pani w rozliczeniu z Franczyzodawcą niezależnie od tego, czy miała Pani na nie realny wpływ.

Ad 17.

Pytanie: Czy uwzględnia/uwzględniała Pani w ewidencjach oraz plikach JPK wszystkie otrzymane od Franczyzodawcy faktury? Jeśli tak, to dlaczego uwzględnia/uwzględniała Pani te faktury?

Odpowiedź: Na koniec każdego miesiąca sporządzane są deklaracje JPK oraz rozliczenia podatkowe prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej. Podatek VAT rozliczany jest na podstawie faktur wystawianych przez Franczyzodawcę oraz raportów sprzedażowych pochodzących z kas fiskalnych zarejestrowanych na Pani działalność gospodarczą o numerze NIP (…).

Uwzględnia Pani te faktury, ponieważ formalna konstrukcja umowy nakłada na Panią obowiązek prowadzenia ewidencji podatkowej i rozliczania podatku VAT z tytułu sprzedaży realizowanej w sklepie, w związku z czym traktowałam dotychczas otrzymywane faktury jako podstawę tych rozliczeń, zgodnie z narzuconym modelem współpracy. Nie otrzymywała Pani przy tym pełnych dokumentów źródłowych umożliwiających samodzielną i bieżącą weryfikację wszystkich rozliczeń dokonywanych przez Franczyzodawcę – rozliczenia przedstawiane były głównie w formie zbiorczych zestawień, faktur i korekt. To właśnie wątpliwość co do prawidłowości tego rozliczenia – wynikająca z rozbieżności między formalnym obowiązkiem ewidencyjnym a rzeczywistym rozkładem kontroli ekonomicznej nad towarem i środkami pieniężnymi – jest przedmiotem niniejszego wniosku o interpretację indywidualną.

Ad 18.

Pytanie: Kto odprowadzał podatek VAT należny z tytułu sprzedaży realizowanej w sklepie i zaewidencjonowanej na kasie rejestrującej: Pani czy Franczyzodawca?

Odpowiedź: Podatek VAT należny z tytułu sprzedaży realizowanej w sklepie odprowadzała Pani — jako zarejestrowany podatnik VAT prowadzący działalność gospodarczą pod firmą (…), z kasą fiskalną zarejestrowaną na Pani firmę. To na Pani ciążył ustawowy obowiązek rozliczenia podatku od towarów i usług z właściwym urzędem skarbowym.

Konstrukcja rozliczeniowa stosowana przez Franczyzodawcę powodowała jednak, że środki niezbędne do realizacji tego obowiązku były Pani strukturalnie niedostępne. Każdego dnia roboczego terminal płatniczy — podłączony bezpośrednio do rachunku Franczyzodawcy — przekazywał pełny utarg brutto ze sprzedaży, obejmujący również kwoty VAT zawarte w cenach detalicznych, na konto Franczyzodawcy. Franczyzodawca przejmował zatem — z wyprzedzeniem wobec terminu rozliczenia podatkowego — środki, z których jako podatnik była Pani zobowiązana odprowadzić należność na rzecz Skarbu Państwa.

Comiesięczne rozliczenie częściowe dokonywane przez Franczyzodawcę nie uwzględniało w sposób wyodrębniony kwot odpowiadających Pani zobowiązaniom podatkowym i składkowym. W konsekwencji, mimo że podatek VAT powstawał po Pani stronie z mocy prawa w chwili każdej zaewidencjonowanej sprzedaży, środki na jego zapłatę zostały już wcześniej przejęte przez Franczyzodawcę. Zmuszało to Panią do regulowania zobowiązań publicznoprawnych ze środków własnych, których — przy ujemnym lub zerowym wyniku miesięcznym — nie posiadała Pani. Skutkiem była nieuchronna akumulacja zaległości podatkowych, za które odpowiedzialność prawną i finansową ponosiła wyłącznie Pani, podczas gdy kontrolę nad środkami sprawował Franczyzodawca.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o VAT dostawą towarów jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 8 lutego 1990 r. w sprawie C-320/88 (Shipping and Forwarding Enterprise Safe BV), pojęcie „dostawy towarów” obejmuje każde przeniesienie prawa do rozporządzania rzeczą materialną jak właściciel, niezależnie od formalnego tytułu prawnego. W konsekwencji podmiot, który nie uzyskał ekonomicznego władztwa nad towarem – nawet jeśli formalnie wystawia faktury lub figuruje w dokumentach jako nabywca – nie dokonuje dostawy towarów w rozumieniu przepisów o VAT.

W Pani sprawie nie posiadała Pani ekonomicznego władztwa nad Towarami Handlowymi: nie mogła swobodnie kształtować cen, asortymentu, systemu sprzedaży ani przepływu środków pieniężnych. Franczyzodawca zachowywał pełną kontrolę nad towarem, cenami, systemami sprzedaży oraz przepływem środków pieniężnych – to on posiadał bieżący dostęp do danych każdej transakcji, decydował o asortymencie, cenach i promocjach, a codzienny utarg brutto (w tym VAT) był przekazywany na jego rachunek zgodnie z Instrukcją.

Uważa Pani zatem, że pełniła rolę zbliżoną do komisanta w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT oraz art. 765 Kodeksu cywilnego – działała Pani formalnie we własnym imieniu, lecz faktycznie na rachunek Franczyzodawcy jako rzeczywistego dysponenta towarów.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o VAT o podleganiu opodatkowaniu i o tożsamości podatnika decyduje substancja ekonomiczna transakcji, a nie jej forma dokumentacyjna czy rejestracyjna – formalne okoliczności takie jak rejestracja kasy fiskalnej na Pani NIP, wystawianie faktur na Pani dane czy składanie deklaracji VAT we własnym imieniu mają charakter wyłącznie formalny i nie mogą przesądzać o faktycznej roli w łańcuchu dostaw. W konsekwencji uważa Pani, że to Franczyzodawca, a nie Pani, powinien być traktowany jako podmiot faktycznie dokonujący dostawy Towarów Handlowych konsumentom końcowym i tym samym jako podatnik VAT z tytułu tej sprzedaży.

Ad 19.

Pytanie: W jaki sposób kwestie wystawiania faktur uregulowane zostały w umowie pomiędzy Panią a Franczyzodawcą?

Odpowiedź: Kwestie wystawiania faktur zostały uregulowane w sposób asymetryczny, stawiający Panią — jako franczyzobiorcę — w pozycji formalnie odpowiedzialnej podatkowo, lecz pozbawionej rzeczywistej kontroli nad środkami finansowymi.

Zgodnie z §9 ust. 17 Umowy złożyła Pani oświadczenie, że jest Pani czynnym podatnikiem VAT, i zobowiązała się Pani informować Franczyzodawcę o każdej zmianie tego statusu. Franczyzodawca zastrzegła sobie prawo do żądania w każdym czasie dokumentów potwierdzających Pani aktualny status podatnika VAT. To na Pani zatem ciążył obowiązek rozliczenia podatku od towarów i usług z tytułu sprzedaży detalicznej realizowanej w sklepie.

Jednocześnie podstawowe elementy wynagrodzenia — Rabat Podstawowy oraz Rabat Lojalnościowy — nie były wypłacane bezpośrednio, lecz rozliczane przy wykorzystaniu faktur korekty na rabat wystawianych przez Franczyzodawcę (§9 ust. 1 i 7 Umowy). Koszty Eksploatacyjne były natomiast obciążane na zasadzie refakturowania przez Franczyzodawcę (§12¹ Umowy). Oznacza to, że dokumenty rozliczeniowe były wystawiane przez Franczyzodawcę, który jednocześnie przejmowała pełny utarg brutto ze sprzedaży przed dokonaniem jakiegokolwiek rozliczenia z Panią.

Podatek VAT należny z tytułu sprzedaży realizowanej w sklepie odprowadzała Pani — jako zarejestrowany podatnik VAT prowadzący działalność gospodarczą, z kasą fiskalną zarejestrowaną na Pani firmę. Każdego dnia roboczego pełny utarg brutto ze sprzedaży trafiał na rachunek Franczyzodawcy dwiema drogami: wpływy z transakcji kartami płatniczymi były przekazywane automatycznie za pośrednictwem terminali płatniczych, natomiast wpływy gotówkowe wpłacała Pani osobiście na rachunek bankowy Franczyzodawcy. W obu przypadkach środki — obejmujące również kwoty VAT zawarte w cenach detalicznych — opuszczały Pani dyspozycję przed terminem rozliczenia podatkowego, co strukturalnie uniemożliwiało Pani zatrzymanie środków niezbędnych do realizacji obowiązku odprowadzenia podatku od towarów i usług.

Comiesięczne rozliczenie częściowe dokonywane przez Franczyzodawcę nie uwzględniało w sposób wyodrębniony kwot odpowiadających Pani zobowiązaniom podatkowym i składkowym. W konsekwencji, mimo że podatek VAT powstawał po Pani stronie z mocy prawa w chwili każdej zaewidencjonowanej sprzedaży, środki na jego zapłatę zostały już wcześniej przejęte przez Franczyzodawcę. Zmuszało to Panią do regulowania zobowiązań publicznoprawnych ze środków własnych, których — przy ujemnym lub zerowym wyniku miesięcznym — nie posiadała Pani. Skutkiem była nieuchronna akumulacja zaległości podatkowych, za które odpowiedzialność prawną i finansową ponosiła wyłącznie Pani, podczas gdy kontrolę nad środkami sprawował Franczyzodawca.

Umowa Współpracy Franczyzowej oraz Aneks do niej przewidują, że dostawy Towarów CL do sklepu są dokumentowane fakturami wystawianymi przez Franczyzodawcę, a rozliczenia sprzedaży i rabatów następują w formie zbiorczych faktur korygujących wystawianych przez Franczyzodawcę. Podstawą tych faktur są dane pochodzące z systemu sprzedażowo-magazynowego POS, stanowiącego własność Franczyzodawcy.

Umowa nie przewiduje procedury, w której franczyzobiorca wstrzymuje przyjmowanie faktur lub odsyła je jako „niesłusznie wystawione”. Cały model zakłada, że franczyzobiorca korzysta z dokumentów generowanych przez system Franczyzodawcy, opiera na nich swoje ewidencje podatkowe, a ewentualne zastrzeżenia co do rozliczeń zgłasza już na etapie sporów o salda, a nie poprzez odsyłanie pojedynczych faktur.

Dodatkowo sposób regulowania należności wynikających z tych faktur nie odpowiadał klasycznemu modelowi obrotu między niezależnymi przedsiębiorcami: faktury nie zawierały konkretnego terminu płatności oznaczonego datą, a termin i sposób zapłaty wynikały z odrębnej Instrukcji Zasad Rozliczeń Finansowych, a nie z treści samego dokumentu handlowego – ten mechanizm (Wirtualny Rachunek Bankowy, Kalkulator Wpłat, Obowiązkowa Wpłata) opisuje Pani szczegółowo w odpowiedzi dotyczącej zapisów Instrukcji w zakresie płatności za fakturę.

Ad 20.

Pytanie: We wniosku z jednej strony wskazuje Pani, że od Franczyzodawcy za dostarczenie towarów otrzymuje Pani faktury, a z drugiej strony twierdzi, że Franczyzodawca nie dokonuje dostaw na Pani rzecz. Jeśli faktury nie dokumentowały sprzedaży towarów na Pani rzecz, to dlaczego zostały przez Panią przyjęte? Czy odesłała je Pani wystawcy jako wystawione niesłusznie i dokumentujące czynności, które w istocie nie miały miejsca?

Odpowiedź: Pierwotny wniosek zawierał sformułowanie, że jako franczyzobiorca „dokonywałam jedynie usługi dalszej odsprzedaży dostarczanego towaru”. Sformułowanie to wymaga doprecyzowania, ponieważ pojęcie odsprzedaży zakłada uprzednie nabycie towaru na własność, podczas gdy centralnym elementem Pani stanowiska jest właśnie brak przeniesienia na Panią rzeczywistego, ekonomicznego władztwa nad towarem.

Właściwszą kwalifikacją opisanego stanu faktycznego jest model zbliżony do agencyjno-komisowego: działała Pani formalnie w ramach własnej działalności gospodarczej, lecz ekonomicznie – na rachunek Franczyzodawcy, który zachowywał faktyczne władztwo nad towarem, ustalał ceny sprzedaży, otrzymywał codziennie pełny utarg brutto oraz obciążał Panią ryzykiem niedoborów i strat towarowych. Kwalifikacja ta znajduje oparcie w art. 199a § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej oraz w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym badania rzeczywistej treści ekonomicznej transakcji (m.in. wyroki w sprawach C-185/01 Auto Lease Holland, C-653/11 Newey oraz C-464/10 Henfling).

Nie odsyłała Pani tych faktur wystawcy ani nie oznaczała ich formalnie, na bieżąco, jako dokumentów „niesłusznych” lub „bezpodstawnych”. Wynikało to z kilku przyczyn: jedynym źródłem informacji o rozliczeniach z Franczyzodawcą są jego własne systemy, a Pani nie dysponowała niezależnymi danymi, na podstawie których mogłaby Pani na bieżąco zakwestionować konkretne dokumenty; model współpracy i sposób organizacji pracy w sklepie praktycznie uniemożliwiał szczegółową, samodzielną analizę poprawności każdej faktury; presja operacyjna (w tym ryzyko blokady wypłat przy sporach o salda) dodatkowo ograniczała możliwość prowadzenia sporów co do poszczególnych dokumentów w czasie trwania współpracy.

Ad 21.

Pytanie: Kto był Franczyzodawcą, z którym zawarła Pani umowy?

Odpowiedź: Franczyzodawca.

Pytania

1. Czy powinna Pani w tej opisanej powyżej sytuacji odprowadzać podatek (należny) VAT od towarów dostarczanych przez franczyzodawcę, biorąc pod uwagę fakt, iż codziennie wpłacała Pani utarg ze sprzedaży z VAT-em, czyli wpłacała Pani pełny utarg na konto franczyzodawcy według instrukcji, znajdujących się na fakturach?

2. Czy powinna Pani złożyć korekty JPK_VAT w związku z wpłaceniem podatku VAT pomimo braku obowiązku rozpoznawania VAT (należnego)?

Pani stanowisko w sprawie

Pani zdaniem, franczyzodawca prowadzi swoją działalność i rozlicza się z Urzędem Skarbowym płacąc swój VAT. Ten VAT otrzymuje wraz z codziennymi wpłatami utargu osób prowadzących sklepy. Dokonywanie ponownego rozliczania VAT jest błędem i wynika to z nieprawidłowej interpretacji kwalifikacji otrzymanych od franczyzodawcy faktur VAT. Jako franczyzobiorca dokonywała Pani jedynie usługi dalszej odsprzedaży dostarczanego towaru. Wystawione przez franczyzodawcę faktury nigdy nie przeniosły na Panią własności towaru – otrzymywała go Pani od franczyzodawcy – świadczyła Pani jedynie usługę dalszej odsprzedaży. Handlowała Pani towarem obcym (powierzonym Pani) do dalszej odsprzedaży. Gdyby wystawione faktury VAT przeniosły na Panią własność otrzymywanych towarów, wtedy mogłaby Pani swobodnie nimi dysponować, sama mogłaby Pani ustalać ceny sprzedaży. Nie byłaby Pani obciążona brakami, ani niedoborami finansowymi. Franczyzodawca otrzymuje VAT wraz z codziennym przelewem utargu brutto. Paragon ze sprzedaży towaru potwierdza tylko pieniądze, które za coś Pani otrzymywała, że coś Pani sprzedawała, a czego faktycznie nie miała Pani w dyspozycji. W Pani ocenie, dokonywanie ponownego rozliczania VAT w całości od sprzedawanych towarów jest błędem, ponieważ VAT płaci Pani wpłacając utarg franczyzodawcy i drugi raz pod koniec miesięcznego rozliczenia.

Pani stanowisko w tej sprawie potwierdzają interpretacje indywidualne wydane innym franczyzobiorcom, to jest:

• 0112-KDIL1-2.4012.162.2020.AW – rozliczenie VAT przez franczyzobiorcę,
• 0112-KDIL1-3.4012.158.2023.1.KK – obowiązek odprowadzania podatku należnego z tytułu sprzedaży towarów tzw. „regionalnych”,
• 0112-KDIL3.4012.597.2023.1.NW - rozliczenie VAT przez przedsiębiorcę wraz ze zmianą DOP8.8013.2.2024 - Prawo do złożenia korekty JPK_VAT przez byłego podatnika wykreślonego z rejestru podatników VAT czynnych.

Uzupełnienie Pani stanowiska

I. Ocena ogólna

Pani stanowisko wyrażone w pierwotnym wniosku z dnia 24 czerwca 2026 r. – że nie powinna Pani odprowadzać podatku VAT należnego od sprzedaży towarów dostarczanych przez Franczyzodawcę oraz że powinna Pani złożyć korekty JPK_VAT – pozostaje aktualne i niezmienione w swojej zasadniczej konkluzji. Niniejsze uzupełnienie wniosku nie podważa tego stanowiska, lecz je doprecyzowuje i porządkuje przedstawioną wcześniej argumentację.

II. Doprecyzowanie sformułowania „usługa dalszej odsprzedaży”

Pierwotny wniosek zawierał sformułowanie, że jako franczyzobiorca „dokonywała Pani jedynie usługi dalszej odsprzedaży dostarczanego towaru”. Sformułowanie to wymaga doprecyzowania, ponieważ pojęcie odsprzedaży zakłada uprzednie nabycie towaru na własność, podczas gdy centralnym elementem Pani stanowiska jest właśnie brak przeniesienia na Panią rzeczywistego, ekonomicznego władztwa nad towarem.

Właściwszą kwalifikacją opisanego stanu faktycznego jest model zbliżony do agencyjno- komisowego: działała Pani formalnie w ramach własnej działalności gospodarczej, lecz ekonomicznie – na rachunek Franczyzodawcy, który zachowywał faktyczne władztwo nad towarem, ustalał ceny sprzedaży, otrzymywał codziennie pełny utarg brutto oraz obciążał Panią ryzykiem niedoborów i strat towarowych. Kwalifikacja ta znajduje oparcie w art. 199a § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej oraz w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym badania rzeczywistej treści ekonomicznej transakcji (m.in. wyroki w sprawach C-185/01 Auto Lease Holland, C-653/11 Newey oraz C-464/10 Henfling).

III. Stanowisko końcowe

Ad pytanie 1

Nie powinna Pani odprowadzać podatku VAT należnego od wartości towarów dostarczanych przez Franczyzodawcę i sprzedawanych konsumentom w prowadzonym przez Panią sklepie. Za sprzedaż tę odpowiada, w Pani ocenie, Franczyzodawca jako podmiot ustalający ceny towaru, decydujący o wszystkich aspektach jego sprzedaży oraz otrzymujący – w drodze codziennych wpłat pełnego utargu brutto – kwotę należnego od tej sprzedaży podatku VAT. Obowiązek VAT ma charakter publicznoprawny i nie może zostać przeniesiony na inny podmiot wyłącznie zapisem umowy cywilnoprawnej (art. 7 ust. 1 oraz art. 111 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług).

Ad pytanie 2

Powinna Pani złożyć korekty JPK_VAT za miesięczne okresy rozliczeniowe obejmujące cały okres prowadzenia sprzedaży towaru dostarczanego przez Franczyzodawcę, tj. od 3 lipca 2024 r. do 31 maja 2026 r., eliminując z rejestrów sprzedaży podatek VAT należny wykazany z tytułu tej sprzedaży.

Stanowisko to jest zgodne z powołanymi już we wniosku interpretacjami indywidualnymi wydanymi w analogicznych sprawach franczyzobiorców: 0112-KDIL1-2.4012.162.2020.AW, 0112-KDIL1-3.4012.158.2023.1.KK, 0112-KDIL3.4012.597.2023.1.NW, a także z wytyczną DOP8.8013.2.2024 dotyczącą prawa do złożenia korekty JPK_VAT przez byłego podatnika wykreślonego z rejestru podatników VAT czynnych.

Sklep zdała Pani Franczyzodawcy w dniu 31 maja 2026 r. w drodze inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej wraz z towarem.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku, jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zasady opodatkowania podatkiem od towarów i usług zostały określone w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”.

Art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy:

Art. 2 pkt 22 ustawy:

Art. 7 ust. 1 ustawy:

Art. 15 ust. 1 ustawy:

Art. 15 ust. 2 ustawy:

W złożonym wniosku wskazała Pani, że nie posiadała władztwa ekonomicznego nad towarami i nie mogła nimi rozporządzać jak właściciel. Jednak opisany model i warunki współpracy z Franczyzodawcą nie przemawiają za brakiem Pani władztwa ekonomicznego nad towarami.

Z wniosku wynika bowiem, że Pani działalność była oparta na podstawie umowy franczyzowej i działa Pani we własnym imieniu i na własny rachunek. Zakupu towarów dokonywała Pani od Franczyzodawcy. Franczyzodawca sprzedając towary udzielał Pani kredytu kupieckiego. Za towar na podstawie faktur płaciła Pani Franczyzodawcy. Pani obowiązkiem było przekazywać Franczyzodawcy uzyskane środki pieniężne każdego dnia roboczego, cały utarg dzienny w kwocie brutto (równowartość sprzedaży detalicznej) wpłacała Pani na konto Franczyzodawcy. Wszelkie płatności — zarówno za zakupione Towary CL, jak i z tytułu wszelkich innych zobowiązań wobec Franczyzodawcy — była Pani zobowiązana kierować na jeden przypisany do Pani rachunek.

Sprzedaż była ewidencjonowana na Pani kasie rejestrującej i była to Pani ewidencja sprzedaży. Z wniosku wynika, że została Pani zobowiązana do zakupu drukarki fiskalnej i do ewidencjonowania sprzedaży na kasie rejestrującej zgłoszonej do właściwego urzędu skarbowego – wszystkich transakcji sprzedaży Towarów Handlowych zrealizowanych w Sklepie. Na paragonach fiskalnych widniały dane prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej wraz z numerem NIP, nazwa oraz numer sklepu należącego do sieci Franczyzodawcy, adres sklepu. Z wniosku wynika również brak odrębnej pisemnej umowy o ewidencjonowaniu cudzej sprzedaży.

Ponadto otrzymywała Pani od Franczyzodawcy faktury dokumentujące dostawy towarów do sklepu. Faktury zawierały Pani dane jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą i numer sklepu, który Pani prowadziła.

Powyższe informacje nie wskazują zatem, że nie nabyła Pani władztwa ekonomicznego nad towarami. Przeciwnie – z wniosku wynika, że dokonywała Pani zakupu towarów od Franczyzodawcy, które Franczyzodawca dokumentował Fakturami. Zapłata za towary odbywała się poprzez potrącenie (kompensatę) należności w formie codziennych wpłat utargu zgodnie z zasadami rozliczeń wynikającymi z umowy franczyzy i rozliczeń prowadzonych przez Franczyzodawcę. Ponosiła Pani odpowiedzialność materialną za wszelkie niedobory, kradzieże, straty magazynowe, różnice inwentaryzacyjne oraz likwidacje towarów przeterminowanych. Z chwilą przyjęcia towaru do Sklepu przechodziło na Panią ryzyko jego przypadkowej utraty lub uszkodzenia.

Sprzedaż rejestrowana na kasie była Pani sprzedażą, a nie sprzedażą dokonywaną w imieniu i na rzecz Franczyzodawcy.

Skoro dokonywała Pani zakupu towarów od Franczyzodawcy, to tym samym Franczyzodawca dokonywał ich sprzedaży na Pani rzecz. Sprzedaż towaru wiąże się z przeniesieniem prawa do rozporządzania towarem jak właściciel.

Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN przez sprzedaż rozumie się odstępowanie czegoś przez sprzedawcę na własność kupującemu za określoną sumę.

W kwestii wykładni art. 7 ust. 1 ustawy o VAT wypowiedział się NSA w uchwale z 12 października 2015 r. (sygn. akt I FPS 1/15 – dostępna jest Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA)), w której wskazano, że:

Zatem, przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy obejmuje przeniesienie własności towaru w sensie prawnym (cywilistycznym) oraz przeniesienie władztwa ekonomicznego nad tym towarem, dokonane przez dostawcę, w następstwie którego nabywca może tym towarem rozporządzać jak właściciel, tzn. korzystać z niego z wyłączeniem innych osób, a także dokonywać jego sprzedaży.

W świetle powyższego, należy uznać, że prowadząc działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek dokonywała Pani zakupu towarów od Franczyzodawcy, a następnie je sprzedawała, ewidencjonując to na własnej kasie rejestrującej. Oznacza to, że nabyła Pani prawo do rozporządzania towarami jak właściciel i następnie dokonywała Pani odpłatnej dostawy tych towarów, zdefiniowanej w art. 7 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Odnosząc się do Pani argumentów należy zauważyć, że w polskim prawie istnieje zasada swobody umów, dająca ich stronom autonomię w definiowaniu wzajemnych praw i obowiązków. Zasada ta została wyrażona w art. 353¹ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795 ze zm.):

W granicach swobody kontraktowej mieści się m.in. umowa franczyzy. Należy ona do kategorii umów nienazwanych, tzn. takich, które nie są unormowane Kodeksie cywilnym, ani w innych aktach prawa cywilnego, a ich cel i treść strony definiują samodzielnie.

System franczyzowy ma charakterystyczne cechy, odnotowane w piśmiennictwie, na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 24 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Rz 582/25 (orzeczenie nieprawomocne):

Opisana przez Panią umowa franczyzy tworzyła umowne ramy dla Pani profesjonalnej działalności handlowej. Nie pozbawiała Pani aktywności charakteru działalności gospodarczej, bez względu na jej ekonomiczny rezultat. Umowę zawarła Pani jako autonomiczny przedsiębiorca. Umowa ta nie została z Panią zawarta przez organ władzy publicznej w ramach władztwa publicznego. Nie był to też przejaw zarządu Pani prywatnym majątkiem, na Pani prywatne cele.

Przedstawiła Pani we wniosku postanowienia umowy franczyzy, dotyczące m.in: pułapu cen, mechanizmu ustalania i zapłaty ceny, stosowania obniżek cen, ekspozycji towarów, weryfikacji ubytków w towarach. Istotne jest, że zobowiązała się Pani stosować te postanowienia w ramach swobody umów, obowiązującej w obrocie gospodarczym, działając jako samodzielny przedsiębiorca w branży handlowej.

Z punktu widzenia systemu VAT działała Pani we własnym imieniu i na własny rachunek, wykonując samodzielnie działalność gospodarczą, polegającą na sprzedaży nabytych od Franczyzodawcy towarów.

Zatem, w związku prowadzonym przez Panią sklepem zobowiązana była Pani do odprowadzania podatku należnego od sprzedanych przez Panią towarów nabywanych od Franczyzodawcy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Pani stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest nieprawidłowe.

Sformułowała Pani również wątpliwości, czy powinna Pani złożyć korekty JPK_VAT w związku z wpłaceniem podatku VAT pomimo braku obowiązku rozpoznawania VAT (należnego).

Obowiązek składania deklaracji podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług reguluje art. 99 ust. 1 ustawy:

Art. 99 ust. 7c i 12 ustawy:

Art. 109 ust. 3, 3b ustawy:

Podatek od towarów i usług należy do grupy podatków powstających z mocy prawa, który pobierany jest w trybie, tzw. samoobliczenia. Dlatego też szczególnie istotną rolę w tym podatku odgrywają deklaracje podatkowe. Przy ich pomocy podatnik określa i zgłasza organowi podatkowemu (deklaruje) wysokość zobowiązania podatkowego. Przepisy dotyczące deklaracji podatkowych mają zatem duże znaczenie w procesie poboru podatku.

Z cytowanych wyżej przepisów wynika, że każda deklaracja odnosi się do konkretnego, zamkniętego już okresu rozliczeniowego, który w przypadku deklaracji JPK_V7 jest okresem miesięcznym. W związku z powyższym deklaracja musi uwzględniać stan prawny istniejący w momencie zamknięcia okresu rozliczeniowego.

Deklaracja podatkowa stanowi zatem opis zdarzeń, zaistniałych w określonym przedziale czasowym, oceniany z punktu widzenia przepisów podatkowych w tym przedziale czasowym obowiązujących, a który w efekcie ma doprowadzić do wykonania przez podatnika obowiązku zapłaty podatku lub zrealizowania przez niego swego uprawnienia do uzyskania od organu podatkowego zwrotu podatku.

Ogólne zasady korygowania deklaracji, także dotyczące deklaracji składanych dla potrzeb rozliczenia podatku od towarów i usług, niezależnie od regulacji zawartych w samej ustawie, zawiera ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.), zwana dalej Ordynacją podatkową.

Art. 81 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej:

Korekta deklaracji ma na celu poprawienie błędu, który został popełniony przy jej sporządzeniu. Może on dotyczyć określenia wysokości zobowiązania podatkowego, wysokości nadpłaty lub zwrotu podatku oraz innych danych zawartych w treści deklaracji. Skorygowanie deklaracji polega na ponownym, poprawnym już wypełnieniu deklaracji.

Wskazane wyżej przepisy statuują ogólną zasadę, prawo podatnika do korygowania uprzednio złożonych deklaracji. Korekta pliku JPK_VAT z deklaracją podatkową zastępuje poprzednio złożony plik JPK_VAT z deklaracją, czyli za prawidłowe uważane są te dane, które zostały wykazane w skorygowanym pliku JPK_VAT z deklaracją. Składając korektę pliku JPK_VAT z deklaracją podatkową podatnik oświadcza, że jego wiedza w zakresie skonkretyzowania zobowiązania podatkowego uległa zmianie, a także wyraża wolę nadania swojemu uprzedniemu oświadczeniu wiedzy w tym przedmiocie odmiennego brzmienia. Zatem skorzystanie przez podatnika z wprowadzonej przez ustawodawcę instytucji korekty pliku JPK_VAT z deklaracją powoduje, że złożony przez niego korygujący plik JPK_VAT z deklaracją zastępuje pierwotny (korygowany) plik JPK_VAT z deklaracją podatkową i pociąga za sobą skutki prawne, pozbawiając jednocześnie pierwotny plik JPK_VAT z deklaracją mocy prawnej.

Z wniosku wynika, że na koniec każdego miesiąca sporządza Pani deklaracje JPK oraz rozliczenia podatkowe prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej. Podatek VAT rozliczany jest na podstawie faktur wystawianych przez Franczyzodawcę oraz raportów sprzedażowych pochodzących z kas fiskalnych zarejestrowanych na Pani działalność gospodarczą o numerze NIP (…).

Jak wskazano w odpowiedzi na pytanie nr 1 wniosku, w związku prowadzonym przez Panią sklepem zobowiązana była Pani do odprowadzania podatku należnego od sprzedanych przez Panią towarów nabywanych od Franczyzodawcy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem, była Pani również zobowiązana do składania deklaracji podatkowych w postaci plików JPK_VAT z deklaracją.

W świetle odpowiedzi udzielonej na Pani pytanie nr 1 należy stwierdzić, że nie zaistniały okoliczności, które wymagałyby złożenia korekty JPK_VAT – zaproponowała Pani we wniosku odmienną ocenę zaistniałej sytuacji, ale sama sytuacja nie uległa zmianie.

W związku z tym, Pani stanowisko w zakresie pytania nr 2 wniosku jest nieprawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła, i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywa się z opisem stanu faktycznego podanym we wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Odnosząc się do interpretacji indywidualnych wskazanych przez Panią w stanowisku, tj.:

• 0112-KDIL1-2.4012.162.2020.AW,
• 0112-KDIL1-3.4012.158.2023.1.KK,
• 0112-KDIL3.4012.597.2023.1.NW

należy zwrócić uwagę na to, że interpretacje indywidualne mają ze swej istoty charakter indywidualny i jednostkowy, są bowiem rozstrzygnięciami w indywidualnych sprawach i wiążą organ podatkowy tylko w sprawie, w której zostały wydane. Powołane przez Panią interpretacje rozstrzygają w odmiennych stanach faktycznych od sytuacji przedstawionej w Pani wniosku.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (...). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

• w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
• w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.