Mechanizm podzielonej płatności (MPP) i rachunek VAT

W mechanizmie podzielonej płatności nabywca płaci za fakturę jednym przelewem, który bank dzieli na dwie części: kwota odpowiadająca podatkowi trafia na rachunek VAT dostawcy, a pozostała część — na rachunek, dla którego prowadzony jest ten rachunek VAT; kwotę netto można też rozliczyć w inny sposób (art. 108a ust. 2 ustawy o VAT). Z mechanizmu może skorzystać wyłącznie podatnik, który otrzymał fakturę z wykazanym podatkiem (art. 108a ust. 1) — nabywca niebędący podatnikiem, w tym konsument, go nie stosuje. Płatność następuje wyłącznie w złotych, przy użyciu komunikatu przelewu udostępnionego przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową (art. 108a ust. 3).

Rachunek VAT

Bank prowadzi rachunek VAT dla rachunku rozliczeniowego w złotych — bez odrębnej umowy i bez dodatkowych prowizji i opłat; dla kilku rachunków rozliczeniowych jednego posiadacza prowadzi jeden rachunek VAT, a na wniosek więcej (art. 62a Prawa bankowego). Środki na rachunku VAT są wolne od zajęcia w egzekucji lub zabezpieczeniu należności innych niż podatki i składki, które można z niego opłacać (art. 62d). Rachunek VAT może być uznany wyłącznie środkami z tytułów wymienionych w art. 62b ust. 1 — przede wszystkim wpływami w mechanizmie podzielonej płatności, zwrotami podatku przy fakturach korygujących, przekazaniami z innego rachunku VAT tego samego posiadacza oraz zwrotem różnicy podatku dokonanym przez urząd skarbowy na rachunek VAT. Podatnicy dostarczający lub nabywający towary i usługi z załącznika nr 15 są obowiązani posiadać rachunek rozliczeniowy albo imienny rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej otwarty w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, prowadzony w złotych (art. 108e ustawy o VAT).

Komunikat przelewu

Jednym komunikatem można zapłacić za faktury od jednego dostawcy z okresu od jednego dnia do miesiąca. Do końca 2026 r. płatność zbiorcza obejmuje wszystkie faktury z wybranego okresu, a w miejsce numeru faktury wpisuje się ten okres; od 2027 r. przy fakturach ustrukturyzowanych można wybrać dowolne faktury z takiego okresu i wpisać identyfikator zbiorczy nadany przez KSeF (art. 108a ust. 3a–3c). Przy zaliczce wpisuje się wyraz „zaliczka” (art. 108a ust. 1c), a przy zwrocie zapłaty po fakturze korygującej — NIP nabywcy (art. 108a ust. 4). Nowe brzmienie komunikatu stosuje się do płatności dokonanych od 1 stycznia 2027 r. (art. 17 ustawy z 16 czerwca 2023 r. w brzmieniu nadanym ustawą z 5 sierpnia 2025 r.); od tego dnia numer KSeF albo identyfikator zbiorczy podaje się także w zwykłych przelewach za faktury ustrukturyzowane między czynnymi podatnikami VAT (art. 108g) — zob. Rozliczenie i płatność w FA(3).

Obowiązkowe MPP

Obowiązek zapłaty w mechanizmie powstaje, gdy łącznie:

1. nabywcą jest podatnik,
2. faktura obejmuje towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT,
3. kwota należności ogółem na fakturze przekracza 15 000 zł brutto lub jej równowartość w walucie obcej (art. 108a ust. 1a).

Załącznik nr 15 obejmuje 150 pozycji, m.in. paliwa i węgiel, wyroby stalowe, metale nieżelazne i szlachetne, w tym złoto inwestycyjne, komputery, telefony komórkowe, dyski, konsole i aparaty cyfrowe, części i akcesoria samochodowe, tonery i folię stretch, odpady i surowce wtórne, usługi przenoszenia uprawnień do emisji gazów cieplarnianych oraz roboty budowlane, instalacyjne i wykończeniowe.

Próg dotyczy kwoty należności ogółem z pojedynczej faktury, a nie wartości pozycji z załącznika ani wartości całej transakcji (art. 106e ust. 1 pkt 18a, art. 108a ust. 1a). Obowiązek nie obejmuje kwot rozliczanych przez potrącenie (art. 108a ust. 1d). Wystawca umieszcza na takiej fakturze wyrazy „mechanizm podzielonej płatności” (art. 106e ust. 1 pkt 18a), w fakturze ustrukturyzowanej FA(3) — wartość „1” w polu P_18A; fakultatywny znacznik P_12_Zal_15 przy pozycji faktury adnotacji nie zastępuje (zob. adnotacje w FA(3)). Wystawca jest obowiązany przyjąć zapłatę w tym mechanizmie (art. 108a ust. 1b).

Sankcje

Wobec osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe, dodatkowego zobowiązania nie ustala się (art. 106e ust. 12 i art. 108a ust. 7 zdanie drugie).

Dobrowolne MPP

Mechanizm można stosować przy każdej fakturze z wykazanym podatkiem. Zapłata w MPP:

• wyłącza solidarną odpowiedzialność nabywcy przy zapłacie na rachunek spoza wykazu podatników VAT (art. 117ba § 3 pkt 4 Ordynacji podatkowej) i przy nabyciu towarów z załącznika nr 15 (art. 105a ust. 3 pkt 6), a także niezaliczenie wydatku do kosztów uzyskania przychodów z powodu zapłaty na rachunek spoza wykazu (art. 22p ust. 4 pkt 3 ustawy o PIT, art. 15d ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT) — zob. Biała lista podatników VAT;
• wyłącza dodatkowe zobowiązanie podatkowe (sankcję VAT) z art. 112b ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 2a oraz art. 112c — do wysokości podatku z faktury zapłaconego w MPP (art. 108c ust. 1);
• wyłącza podwyższoną stawkę odsetek za zwłokę (150%, art. 56b Ordynacji podatkowej), jeżeli co najmniej 95% podatku naliczonego wykazanego w deklaracji wynika z faktur zapłaconych w MPP, a zaległość nie przekracza dwukrotności tego podatku (art. 108c ust. 2 i 4);
• umożliwia zwrot różnicy podatku na rachunek VAT w 25 dni od złożenia rozliczenia — na wniosek zawarty w deklaracji, bez warunków wymaganych przy zwrocie w 25 dni na rachunek rozliczeniowy (art. 87 ust. 6a; por. ust. 6) — zob. Zwrot VAT;
• obniża zobowiązanie w VAT zapłacone w całości z rachunku VAT przed terminem — o kwotę wyliczoną według stopy referencyjnej NBP i liczby dni przed terminem (art. 108d).

Ochrona z art. 108c nie przysługuje podatnikowi, który wiedział, że faktura zapłacona w MPP została wystawiona przez podmiot nieistniejący, stwierdza czynności niedokonane, podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością albo potwierdza czynności nieważne lub pozorne w rozumieniu art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego (art. 108c ust. 3).

Płatności z rachunku VAT

Środki z rachunku VAT można przeznaczyć m.in. na (art. 62b ust. 2 Prawa bankowego):

• zapłatę podatku z faktur zakupowych w MPP i zwrot podatku nabywcy po fakturze korygującej,
• VAT, w tym z importu, PIT, CIT i zaliczki na te podatki, podatek akcyzowy i należności celne wraz z odsetkami — na rachunek urzędu skarbowego, w tym na mikrorachunek podatkowy,
• należności z tytułu składek pobieranych przez ZUS oraz składek KRUS,
• przelew na inny własny rachunek VAT.

Wynagrodzeń ani części netto należności dostawców z rachunku VAT się nie reguluje.

Uwolnienie środków

Przekazanie środków z rachunku VAT na rachunek rozliczeniowy wymaga zgody naczelnika urzędu skarbowego, wydawanej na wniosek w drodze postanowienia w terminie 60 dni (art. 108b ust. 1–3). We wniosku wskazuje się rachunek VAT, rachunek rozliczeniowy, dla którego jest on prowadzony, i kwotę. Naczelnik odmawia zgody, w drodze decyzji, w wysokości zaległości w podatkach i należnościach, które można opłacać z rachunku VAT na rachunek urzędu skarbowego, wraz z odsetkami za zwłokę — chyba że zapłatę zaległości odroczono lub rozłożono na raty — a także gdy zachodzi uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane, powstanie zaległość albo zostanie ustalone dodatkowe zobowiązanie podatkowe (art. 108b ust. 5–5a). Ze względu na ten termin środki z rachunku VAT uwzględnia się w planowaniu płynności — przede wszystkim na bieżące podatki i składki.

Obsługę rozliczeń VAT, w tym kontrolę faktur objętych obowiązkowym MPP, obejmuje usługa VAT, JPK i KSeF.

Podstawa prawna

• art. 87 ust. 6 i 6a, art. 105a, art. 106e ust. 1 pkt 18a i ust. 12–13, art. 108a–108e, art. 108g, art. 112b i art. 112c oraz załącznik nr 15 do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775, z późn. zm.),
• art. 17 ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1598, z późn. zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 5 sierpnia 2025 r. (Dz. U. poz. 1203),
• art. 62a–62e ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Prawo bankowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 38, z późn. zm.),
• art. 56b i art. 117ba ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.),
• art. 22p ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm.),
• art. 15d ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 554, z późn. zm.),
• art. 57c ustawy z dnia 10 września 1999 r. — Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2025 r. poz. 633, z późn. zm.),
• art. 58 i art. 83 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795).