0115-KDIT1.4011.702.2026.1.MR
Odstąpienie od umowy po sprzedaży udziałów w sp. z o.o.
- Sygnatura
- 0115-KDIT1.4011.702.2026.1.MR
- Rodzaj dokumentu
- Interpretacja indywidualna
- Data wydania
- Organ
- Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
- Status
- Aktualna
Interpretacja indywidualna
– stanowisko nieprawidłowe
Szanowny Panie,
stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego jest nieprawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
14 września 2026 r. wpłynął Pana wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych. Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego
Wnioskodawca - osoba fizyczna - był wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: „Spółka”). W roku 2023 Wnioskodawca zawarł z osobą fizyczną (dalej: „Kupujący”) umowę sprzedaży udziałów w Spółce (dalej: „Umowa”). Na podstawie Umowy Wnioskodawca sprzedał Kupującemu udziały w Spółce. Wraz z udziałami Wnioskodawca przeniósł na Kupującego wszelkie prawa i obowiązki związane z tymi udziałami. Strony ustaliły cenę sprzedaży udziałów na kwotę powyżej wartości nominalnej udziałów. Zgodnie z postanowieniami Umowy cena sprzedaży miała zostać zapłacona Wnioskodawcy przelewem na jego rachunek bankowy w terminie 60 dni od dnia zawarcia Umowy, tj. w tym samym roku. Umowa przewiduje przy tym, że w przypadku nieuiszczenia przez Kupującego ceny sprzedaży zgodnie z warunkami określonymi w Umowie Wnioskodawcy przysługuje prawo odstąpienia od Umowy. Umowa nie zawiera warunków niezbędnych do spełnienia, aby skutecznie skorzystać z prawa Wnioskodawcy jako sprzedającego do odstąpienia, nie zawiera wymogu zawarcia w takim przypadku dodatkowej umowy rozporządzającej, ani zastrzeżenia, że odstąpienie może być realizowane w części odpowiadającej kwocie niezapłaconej z umówionej ceny. Kupujący ani w umówionym terminie ani do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości zobowiązania do zapłaty ceny sprzedaży. Z ustalonej w Umowie ceny Wnioskodawca faktycznie otrzymał kwotę odpowiadającą 30%. Pozostała część ceny nie została Wnioskodawcy zapłacona ani uregulowana w żaden inny sposób.
W związku z brakiem zapłaty pozostałej części ceny Wnioskodawca wystąpił przeciwko Kupującemu na drogę postępowania sądowego, dochodząc zapłaty należnej mu części ceny sprzedaży udziałów. Postępowanie sądowe pozostaje obecnie w toku, a Wnioskodawca do chwili złożenia wniosku nie otrzymał dochodzonej w tym postępowaniu części ceny. Jednak ujawniony sposób postępowania Kupującego, poprzez ciąg działań zarówno bezpośrednio po zawarciu umowy jak i obecnie, rodzi podejrzenia, że nie miał zamiaru uiszczać pełnej umówionej ceny, oraz podejmuje czynności mogące całkowicie uniemożliwić Wnioskodawcy uzyskanie pełnej kwoty. W tym zakresie Wnioskodawca przygotowuje wniosek o ściganie.
Jednocześnie Kupujący nie uiścił ceny w umówionym terminie, wobec czego spełniona została przesłanka uprawniająca Wnioskodawcę do skorzystania z prawa odstąpienia. Wnioskodawca rozważa skorzystanie z przysługującego mu prawa odstąpienia od Umowy. W przypadku złożenia skutecznego oświadczenia o odstąpieniu od Umowy powstanie obowiązek dokonania pomiędzy stronami odpowiednich rozliczeń wynikających z odstąpienia, w tym rozliczenia świadczeń spełnionych dotychczas przez strony. Wnioskodawca nie składał przy tym PIT-38 ani DSF-1 z uwagi na istotne wątpliwości przedstawione w stanowisku dotyczącym pytań nr 1 i 2.
Na tle powyższego stanu faktycznego oraz opisanego zdarzenia przyszłego dotyczącego odstąpienia od umowy po stronie Wnioskodawcy powstały wątpliwości dotyczące skutków podatkowych sprzedaży udziałów, w szczególności w zakresie powstania przychodu podatkowego w odniesieniu do części ceny, której Wnioskodawca faktycznie nie otrzymał, oraz skutków podatkowych ewentualnego skorzystania przez Wnioskodawcę z prawa odstąpienia od Umowy.
Pytania
1. Czy wobec niewymienienia art. 17 ust. 1ab ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w katalogu przepisów wskazanych w art. 11 ust. 1 tej ustawy przychodem Wnioskodawcy z tytułu sprzedaży udziałów jest wyłącznie część ceny sprzedaży faktycznie przez niego otrzymana lub postawiona do jego dyspozycji?
2. Czy użyte w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych odesłanie do art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 „w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych” należy rozumieć w ten sposób, że wyłączenie zasady wynikającej z art. 11 ust. 1 dotyczy wskazanego w tym przepisie zakresu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, a tym samym nie obejmuje odpłatnego zbycia udziałów, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a tej ustawy?
3. Czy przypadku przyjęcia, że art. 17 ust. 1ab pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych znajduje zastosowanie do sprzedaży udziałów dokonanej przez Wnioskodawcę w sposób powodujący powstanie przychodu w momencie przeniesienia własności udziałów, późniejsze skuteczne odstąpienie przez Wnioskodawcę od Umowy powoduje, że na gruncie ustawy o PIT Wnioskodawca za rok zawarcia takiej umowy nie rozpozna przychodu ze sprzedaży udziałów i kwota z Umowy nie będzie także rozpoznana jako podstawa obliczenia daniny solidarnościowej?
4. Czy w przypadku, o którym mowa w pytaniu 3, jeżeli umowa zawarta została w roku 2023, a odstąpienie od umowy nastąpi w roku 2026, zaś zgodnie z regułami kodeksu cywilnego dotyczącymi zobowiązań odstąpienie niweczy skutki umowy ex tunc, wobec czego traktowana winna być jak nigdy niezawarta, a Wnioskodawca do dnia odstąpienia nie złożył tego zeznania podatkowego za 2023 rok, po odstąpieniu nie będzie obowiązany do jego złożenia i wykazania przychodu w PIT-38 za rok 2023?
5. Czy w przypadku, o którym mowa w pytaniu 3, jeżeli umowa zawarta została w roku 2023, a odstąpienie od umowy nastąpi w roku 2026, zaś zgodnie z regułami kodeksu cywilnego dotyczącymi zobowiązań odstąpienie niweczy skutki umowy ex tunc, wobec czego traktowana winna być jak nigdy niezawarta, a Wnioskodawca nie złożył deklaracji o daninie solidarnościowej za 2023 rok (kwota faktycznie otrzymana nie spowodowała osiągnięcia progu dla tego obowiązku), po odstąpieniu nie będzie obowiązany do składania tej deklaracji za rok 2023?
Pana stanowisko w sprawie
Ad 1.
W Pana ocenie przychodem z tytułu sprzedaży udziałów jest wyłącznie część ceny sprzedaży, która została faktycznie otrzymana przez Wnioskodawcę lub postawiona do jego dyspozycji. Część ceny, której Wnioskodawca nie otrzymał i która nie została postawiona do jego dyspozycji nie stanowi jego przychodu podatkowego.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychodami, z zastrzeżeniem przepisów wskazanych w tym przepisie, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Z brzmienia tego przepisu wynika zatem generalna zasada, zgodnie z którą powstanie przychodu jest związane z faktycznym otrzymaniem określonego przysporzenia albo postawieniem go do dyspozycji podatnika. „Otrzymanie” pieniędzy zakłada rzeczywiste uzyskanie przez podatnika możliwości dysponowania określonymi środkami. Z kolei postawienie pieniędzy do dyspozycji wymaga stworzenia podatnikowi rzeczywistej możliwości objęcia ich w posiadanie. Samo istnienie wierzytelności wobec kontrahenta, nawet jeżeli jest ona wymagalna, nie oznacza jeszcze otrzymania pieniędzy ani postawienia ich do dyspozycji podatnika.
Art. 11 ust. 1 ustawy o PIT przewiduje jednocześnie odstępstwa od wskazanej zasady. Ustawodawca wymienił w jego treści konkretne, precyzyjne jednostki redakcyjne ustawy, których brzmienie może prowadzić do odmiennego sposobu rozpoznawania przychodu. Wyliczenie zawarte w art. 11 ust. 1 nie zostało poprzedzone określeniem „w szczególności”, „między innymi” ani innym sformułowaniem wskazującym na przykładowy charakter tego katalogu. Ustawodawca wskazał konkretne jednostki redakcyjne ustawy, wobec których zastosowanie zasady wynikającej z art. 11 ust. 1 zostało zastrzeżone.
W katalogu tym wymieniono art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy. Nie został w nim natomiast wymieniony art. 17 ust. 1ab ustawy. Ma to znaczenie, ponieważ także art. 17 ust. 1 pkt 6 nie zawiera odesłania do art. 17 ust. 1ab. Brak jest także powodów, aby przypisać ustawodawcy intencję stosowania art. 17 ust. 1ab do art. 11 ust. 1 ustawy – skoro bowiem historycznie art. 17 ust. 1 ustawy podlegał zmianom w zakresie wskazywanych w nim jednostek, to dodając art. 17 ust. 1ab ustawodawca wymieniłby go w art. 11 ust. 1 wprost, bądź objąłby zastrzeżeniem cały art. 17.
Również historyczne brzmienie przepisów ustawy o PIT wskazuje na to, że w przepisie tym od początku ustawodawca zawierał jasne, jednoznaczne, bezpośrednie i niebudzące wątpliwości odesłanie do przepisów, które miałyby zmieniać ogólną regułę rozpoznania przychodu od środków faktycznie pozostawionych do dyspozycji. Pierwotnie zastrzeżenie dotyczyło „art. 14-19 i 20 ust. 3”, gdzie art. 14 już w ust. 1 zmieniał regułę ogólną, wskazując na kwoty należne, art. 15 odsyłał do art. 14, a art. 16-19 wyjaśniały, jakie kwoty winny być rozpoznanie w poszczególnych kategoriach przychodu. Art. 20 ust. 3 wskazywał na przyjętą metodę dla przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach.
Zatem ustawodawca, wprowadzając do systemu podatku od osób fizycznych regułę, zgodnie z którą co do zasady przychodem podatkowym są kwoty otrzymane, i przyjmując, że zasadę tą mogą przełamać zapisy „zastrzegające”, wziął pod uwagę szczególną materię jaką rozstrzyga (opodatkowanie nieprofesjonalnych uczestników) i uznał, że zasadnym jest jednoznaczne przełamywanie zasady ogólnej bezpośrednio w zapisach, do których odwołuje się zastrzeżenie. Taka legislacja jest zgodna z zasadą zaufania oraz starannego i lojalnego ustawodawcy, który nie wprowadza zapisów „rozrzuconych” po różnych jednostkach, których należałoby poszukiwać poza bezpośrednio wskazanym odesłaniem.
Skoro od początku wprowadzenia zapisów „z zastrzeżeniem” ustawodawca wskazywał wszystkie przepisy, jakie należy uwzględnić badając kwotę przychodu do opodatkowania w danym roku podatkowym, brak jest powodów, dla którego wprowadzając kolejne zapisy w ramach tej samej ustawy ustawodawca miałby z tej jasności i precyzji rezygnować.
Tym bardziej, że zapis art. 17 ust. 1ab został wprowadzony w roku 2016 – przed tą nowelizacją art. 17 ust. 1 pkt 6, do którego jednoznacznie odsyłał wówczas art. 11 ust. 1, wprost i wyraźnie mówił o przychodach „należnych, choćby nie zostały faktycznie otrzymane”. Ustawodawca zatem zrezygnował świadomie z wprowadzania art. 17 ust. 1ab jako modyfikatora art. 11 ust. 1 ustawy o PIT.
Brak jest także powodu, dla którego podatnicy – osoby fizyczne niebędące, co do zasady, profesjonalnymi uczestnikami obrotu – mieliby ponosić konsekwencje niestaranności przy zmianie przepisów, bądź poszukiwać dodatkowych zastrzeżeń i warunków poza jednostką redakcyjną, którą wprost, jednoznacznie i precyzyjnie zawarto w odesłaniu.
Co ważne, zapis do którego odsyła art. 11 ust. 1, czyli art. 17 ust. 1, ani w pkt 6 ani w innych nie zawiera odesłania do art. 17 ust. 1ab ustawy o PIT.
W prawie daninowym obowiązuje podwyższony standard określoności, a konstrukcja normy musi umożliwiać podatnikowi racjonalne przewidzenie skutków podatkowych jego zachowania. W szczególności dotyczy to przedmiotu i podstawy opodatkowania. TK w sprawie PIT SK 39/06 stwierdził wprost, że z art. 217 Konstytucji wynika konieczność określenia przedmiotu, a w konsekwencji podstawy opodatkowania, i że nie może istnieć niejasność co do tej podstawy. Także w wyroku SK 14/21 z 4 lipca 2023 r. TK zaznaczył, że próg wymaganej precyzji jest szczególnie wysoki właśnie w prawie podatkowym. Zasada szczególnej określoności regulacji daninowych wywodzona jest z art. 84 w związku z art. 217 w związku z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Fundamentalną dla wykładni przepisów prawa daninowego, w tym prawa podatkowego, jest zasada in dubio pro tributario, będąca oczywistą konsekwencją wyrażonej w art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji zasady nullum tributum sine lege (Wyrok TK z 13 grudnia 2017 r., SK 48/15).
Rozpatrywana sytuacja dotyczy – co ważne – podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie spoza przychodów z działalności gospodarczej.
W przypadku opodatkowania osób niebędących profesjonalnymi uczestnikami obrotu standard komunikatywności prawa podatkowego nie może być ustalany wyłącznie według możliwości profesjonalnego doradcy podatkowego, wprost odwołując się do "przeciętnego adresata". Istotne znaczenie ma także użyty przez ustawodawcę w przytoczonym przepisie zwrot "z zastrzeżeniem". Przy rozpoznaniu tej kwestii należy zwrócić uwagę na stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 13 lipca 2009 r., sygn. akt I FPS 3/09. Wynika z niego, że "sformułowanie z zastrzeżeniem oznacza, że przepis tekstu prawnego interpretuje się uwzględniając treść innych przepisów, które mogą modyfikować zakres przepisu interpretowanego. To, czy w efekcie uwzględnienia przepisu modyfikującego powstanie sytuacja zawężenia, czy rozszerzenia zakresu danego przepisu, zależy od treści tego przepisu, którego uwzględnienia owo zastrzeżenie wymaga". „Tego” przepisu nie oznacza „tego i innych”.
Samo sąsiedztwo redakcyjne nie jest odesłaniem – zwłaszcza w sytuacji, gdy nie jest to sąsiedztwo bezpośrednio poprzedzające lub następujące. „Argumentacja funkcjonalna, w tym celowościowa, nie powinna i nie może - w świetle wymogów wynikających z art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji - służyć zwiększeniu powinności obarczających jednostki. Władztwo daninowe przysługujące państwu jest bowiem równoważone w aspekcie formalnym co najmniej przez nałożenie na prawodawcę obowiązku jasnego formułowania stanowionych przez niego w tym obszarze przepisów prawnych, co wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego” (Wyrok TK z 13.12.2017 r., SK 48/15, Legalis nr 1695658.)
Z tymi regułami prawa podatkowego i jego wykładni korespondują zasady techniki prawodawczej (ZTP). W myśl § 25 przepis prawa materialnego powinien możliwie bezpośrednio i wyraźnie wskazywać, kto, w jakich okolicznościach i jak ma się zachować. A jeżeli ustawodawca wybiera technikę odesłania, to w oparciu o § 156 ZTP przepis albo przepisy, do których następuje odesłanie, mają być wskazane jednoznacznie; przy odesłaniu służącym zapewnieniu spójności należy również wskazać zakres spraw, którego odesłanie dotyczy. § 5 pkt 1 nakazuje w ustawie jednoznacznie wyrażać intencje prawodawcy.
Reguły te nabierają szczególnego znaczenia w sytuacji, w której odesłanie jest precyzyjne, ograniczone do kilku punktów przepisu modyfikującego. Nawet w zakresie danin pobieranych od podmiotów profesjonalnych obywatele mają bowiem prawo działać w zaufaniu do tego, co zostało zapisane w treści normy prawnej, a nie do tego, co ewentualnie mogło być przez ustawodawcę zamierzone (Uchwała NSA z 13.07.2009 r., I FPS 3/09, Legalis nr 214580.) Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie podkreśla się, że „adresaci norm prawnych mają prawo polegać na tym, co ustawodawca w przepisie rzeczywiście wyraził, a nie na tym, co chciał uczynić lub co uczyniłby, gdyby znał nowe lub inne okoliczności” (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 1 marca 2007 r., III CZP 94/06, OSNC 2007, nr 7–8, poz. 95); rozwijając tę dyrektywę Sąd Najwyższy wskazał następnie, że „bezwzględnie zakazane jest wprowadzanie rozróżnień, dodawanie do przepisu dodatkowych okoliczności, czy wręcz treści, których nie zawarto w samym przepisie” (uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 2024 r., I KZP 3/24).
Skoro zatem art. 11 ust. 1 ustawy o PIT zawiera konkretne wyliczenie przepisów stanowiących zastrzeżenie wobec ustanowionej w nim zasady, a art. 17 ust. 1ab tej ustawy nie został w tym wyliczeniu wskazany ani wprost ani pośrednio, brak jest podstaw do rozszerzania katalogu zawartego w art. 11 ust. 1 o jednostkę redakcyjną, której ustawodawca w nim nie zamieścił. Gdyby ustawodawca chciał uzyskać taki skutek, mógł bez trudu zawrzeć odesłanie do tego przepisu wprost, pośrednio lub poprzez wskazanie zakresu jednostek redakcyjnych. Odmienne stanowisko prowadziłoby w praktyce do uzupełnienia treści art. 11 ust. 1 o dodatkowe odesłanie do art. 17 ust. 1ab, mimo że takie odesłanie nie wynika z literalnego brzmienia przepisu. Stanowiłoby także naruszenie zasady zaufania obywateli do racjonalnego i starannego ustawodawcy oraz byłoby niezgodne z wykładnią językową. Taki rezultat pozostaje w kolizji z wymogiem szczególnej określoności prawa daninowego i nie może zostać osiągnięty przez wykładnię rozszerzającą, funkcjonalną lub domniemanie zamiaru fiskalnego ustawodawcy.
W przedstawionym stanie faktycznym część ceny sprzedaży nie została Wnioskodawcy wypłacona ani postawiona do jego dyspozycji. Wnioskodawcy przysługuje w tym zakresie wierzytelność wobec Kupującego, której realizacji dochodzi na drodze sądowej. Samo istnienie wierzytelności nie jest jednak równoznaczne z otrzymaniem pieniędzy. Wnioskodawca nie może faktycznie dysponować niezapłaconą częścią ceny, nie została ona przekazana na jego rachunek ani w żaden inny sposób oddana do jego dyspozycji.
W konsekwencji, stosując art. 11 ust. 1 zgodnie z jego językowym brzmieniem, za przychód Wnioskodawcy należy uznać jedynie tę część ceny sprzedaży udziałów, którą Wnioskodawca rzeczywiście otrzymał lub która została postawiona do jego dyspozycji.
Wnioskodawca uważa także, że przyjęcie, że z art. 17 ust. 1ab ustawy, niewskazanego w odesłaniu z art. 11 ust. 1, należy rekonstruować odstępstwo od kasowej zasady opodatkowania przychodów osób fizycznych byłoby tak daleko idące, iż podatnik będący osobą fizyczną byłby zobowiązany rozpoznać przychód także w przypadku, gdy nie otrzymał i wskutek zamierzonego działania kontrahenta nigdy nie otrzyma ceny. Istotne jest, że ustawa o PIT nie przewiduje przy tym następnie żadnego mechanizmu korekcyjnego właściwego dla nieściągalnych wierzytelności – co przecież jest umożliwiane profesjonalnym uczestnikom obrotu. Taki poważny skutek powoduje, że odstępstwo tego rodzaju powinno wynikać z ustawy wprost, w sposób wyjątkowo precyzyjny.
Ad 2.
W Pana ocenie użyte w art. 11 ust. 1 ustawy o PIT odesłanie do art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 należy odczytywać łącznie z następującym po nim ograniczeniem „w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych”. W konsekwencji odstępstwo od zasady wynikającej z art. 11 ust. 1 nie obejmuje odpłatnego zbycia udziałów, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy. Tym samym również z tej przyczyny przychodem Wnioskodawcy z tytułu sprzedaży udziałów jest wyłącznie część ceny faktycznie przez niego otrzymana lub postawiona do jego dyspozycji.
Art. 11 ust. 1 ustawy o PIT posługuje się odesłaniem do „art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych”. Dla ustalenia zakresu tego zastrzeżenia konieczne jest uwzględnienie całego sformułowania zastosowanego przez ustawodawcę, a nie jedynie poszczególnych numerów jednostek redakcyjnych. Ustawodawca wskazał art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w jednym ciągu, po którym bezpośrednio zamieszczono sformułowanie „w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych”.
Zwrot ten pełni funkcję ograniczającą zakres poprzedzającego go odesłania. Gdyby ustawodawca zamierzał wyłączyć stosowanie zasady wynikającej z art. 11 ust. 1 w stosunku do wszystkich kategorii przychodów objętych art. 17 ust. 1 pkt 6, niezależnie od ich charakteru, wystarczające byłoby wskazanie art. 17 ust. 1 pkt 6 jako samodzielnego zastrzeżenia, bez powiązania go z dalszą częścią analizowanego sformułowania.
Nie można przy tym pomijać, że art. 17 ust. 1 pkt 6 obejmuje różne rodzaje zdarzeń. Art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a dotyczy przychodów z odpłatnego zbycia udziałów, akcji, udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych. Art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. b odnosi się natomiast do realizacji praw wynikających z papierów wartościowych. Odpłatne zbycie udziałów jest zatem zdarzeniem odmiennym od realizacji praw, do której odnosi się dalsza część odesłania zawartego w art. 11 ust. 1.
Zastosowanie art. 11 ust. 1 powinno następować zgodnie z jego językowym brzmieniem. Skoro ustawodawca sformułował wyjątek od zasady ogólnej przez wskazanie określonych przepisów oraz jednoczesne określenie zakresu, w jakim odesłanie to znajduje zastosowanie, zakresu tego nie należy rozszerzać na zdarzenia niewymienione w tym sformułowaniu. W szczególności nie powinno się w drodze wykładni rozszerzać wyjątku od zasady wynikającej z art. 11 ust. 1 w sposób prowadzący do opodatkowania środków pieniężnych, których podatnik faktycznie nie otrzymał ani które nie zostały postawione do jego dyspozycji.
Przepisy ustaw podatkowych są formułowane w języku polskim, a wykładnia językowa powinna odpowiadać regułom tego języka. W wyroku NSA z 5 sierpnia 2004 r., FSK 372/04 sąd wskazał, że to język jest podstawową formą komunikowania się ustawodawcy z podatnikiem i organami. Skoro w badanym art. 11 ust. 1 ustawy o PIT ustawodawca nie posłużył się znakami przestankowymi, częściami mowy ani wskaźnikami doprecyzowującymi, pozwalającymi na przyjęcie, że „w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych” miałby się odnosić do niektórych tylko jednostek redakcyjnych przepisów poprzedzających to zastrzeżenie.
W analizowanym przypadku przedmiotem Umowy było odpłatne zbycie udziałów w Spółce, a nie realizacja praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. W rezultacie odesłanie zawarte w art. 11 ust. 1 nie wyłącza w przedstawionym stanie faktycznym wynikającej z tego przepisu zasady rozpoznawania przychodu. Przychodem Wnioskodawcy jest zatem jedynie faktycznie otrzymana lub postawiona do jego dyspozycji część ceny sprzedaży. Niezapłacona część ceny nie stanowi przychodu Wnioskodawcy do czasu jej faktycznego otrzymania lub postawienia do jego dyspozycji.
Ad 3.
W Pana ocenie gdyby stanowiska Wnioskodawcy przedstawione w zakresie pytań nr 1 i 2 zostały uznane za nieprawidłowe, to zdaniem Wnioskodawcy, w przypadku złożenia skutecznego oświadczenia o odstąpieniu od Umowy, w formie zgodnej z wymogami Kodeksu cywilnego (dalej: KC), cena sprzedaży udziałów nie stanowi ostatecznie przychodu Wnioskodawcy w żadnej części.
Poniższe stanowisko, jak również stanowisko w zakresie pytań 4 i 5, ma charakter niezależny od stanowiska Wnioskodawcy przedstawionego w odpowiedzi na pytania nr 1 i 2: bez względu bowiem na to, jaka wysokość przychodu powinna była zostać rozpoznana przed wykonaniem prawa odstąpienia, odrębnym zagadnieniem są skutki późniejszego zdarzenia prawnego, które zgodnie z opisanym zdarzeniem przyszłym niweczy skutki Umowy ex tunc.
Pytanie dotyczy zarówno części ceny, której Wnioskodawca nigdy nie otrzymał, jak również części ceny wcześniej otrzymanej, która będzie musiała być zwrócona Kupującemu. Skuteczne odstąpienie od Umowy prowadzi bowiem do odwrócenia skutków transakcji oraz przywrócenia pomiędzy stronami stanu istniejącego przed jej zawarciem. Skutki prawne, które na gruncie cywilnym występują ex tunc (wstecz), a więc od momentu zawarcia umowy, oznaczają, że umowa już od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. Mamy do czynienia z sytuacją, jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia. W rezultacie przestaje istnieć definitywne odpłatne zbycie udziałów, które mogłoby uzasadniać pozostawienie po stronie Wnioskodawcy przychodu odpowiadającego cenie sprzedaży.
Gdyby stanowiska Wnioskodawcy przedstawione w zakresie pytań nr 1 i 2 zostały uznane za nieprawidłowe i należałoby przyjąć, że przychód z odpłatnego zbycia udziałów powstał w pełnej wysokości już w momencie przeniesienia własności udziałów na Kupującego, konieczne jest również ustalenie skutków podatkowych późniejszego skutecznego odstąpienia od Umowy. Nie można bowiem poprzestać na ocenie skutków podatkowych istniejących w momencie zawarcia i wykonania Umowy, jeżeli następnie dochodzi do zdarzenia prawnego prowadzącego do jej unicestwienia ze skutkiem wstecznym oraz odwrócenia dokonanych na jej podstawie świadczeń. Dla ostatecznej oceny istnienia przychodu znaczenie powinien mieć całokształt skutków prawnych transakcji, w tym również skutki późniejszego wykonania prawa odstąpienia.
W analizowanej sprawie Cena sprzedaży miała zostać zapłacona w terminie 60 dni od dnia zawarcia Umowy. Umowa przewiduje, że w przypadku nieuiszczenia przez Kupującego ceny sprzedaży zgodnie z warunkami określonymi w Umowie Wnioskodawcy przysługuje prawo odstąpienia od Umowy, a nie zastrzega przy tym konieczności zawarcia dodatkowych umów rozporządzających.
Zgodnie z art. 492 KC, jeżeli uprawnienie do odstąpienia od umowy wzajemnej zostało zastrzeżone na wypadek niewykonania zobowiązania w terminie ściśle określonym, strona uprawniona może w razie zwłoki drugiej strony odstąpić od umowy bez wyznaczenia terminu dodatkowego.
Nadto zgodnie z art. 491 § 1. KC, jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy.
Tym samym Wnioskodawca ma zarówno ustawowe jak i umowne prawo odstąpienia od umowy, realizowane poprzez jednostronne oświadczenie do odstąpienia od Umowy. Niezależnie od kwalifikacji podstawy wykonywanego prawa odstąpienia, jego skuteczne wykonanie w przedstawionym zdarzeniu przyszłym wywoła skutek ex tunc. Dla skutku prawnego istotne jest skuteczne złożenie oświadczenia, czyli jego dojście do adresata w taki sposób, że mógł zapoznać się z treścią – art. 61 § 1 KC.
Dla oceny konsekwencji takiego zdarzenia istotne są skutki, jakie przepisy prawa cywilnego wiążą z odstąpieniem od umowy. Zgodnie z art. 395 § 2 KC w razie wykonania prawa odstąpienia umowa uważana jest za niezawartą. Ustawodawca nie posługuje się zatem konstrukcją rozwiązania umowy wyłącznie na przyszłość, lecz przyjmuje, że wykonanie prawa odstąpienia oddziałuje na stosunek prawny ze skutkiem wstecznym. Konstrukcja art. 395 § 2 KC powoduje również, że samo wykonanie prawa powoduje ten skutek – nie jest konieczne oczekiwanie na orzeczenie sądowe. Przepisy KC ani Kodeksu Spółek Handlowych (KSH) nie przewidują przy tym innego mechanizmu ani zastrzeżenia dla umowy zbycia udziałów w spółce kapitałowej, zatem sama czynność odstąpienia powoduje przejście własności praw z powrotem na zbywcę, a więc wywołuje skutek rzeczowy.
Zgodnie z art. 187 § 1 KSH po powrocie udziałów należy zawiadomić spółkę i przedstawić dowód przejścia; od tego momentu przejście jest skuteczne wobec spółki. Nie jest zatem konieczne ani zawarcie odrębnej umowy zwrotnego zbycia udziałów, ani uzyskanie orzeczenia sądu konstytutywnie wywołującego skutek odstąpienia. Jeżeli przesłanki wykonania prawa odstąpienia są spełnione, skutek ten wynika z jednostronnego oświadczenia woli Wnioskodawcy złożonego Kupującemu.
Rozważając odstąpienie od umowy zbycia udziałów w spółce z o.o. SO w Lublinie w postanowieniu z 3 czerwca 2016 r., IX Ga 11/16 stwierdził wprost, że udziały „wróciły z mocy złożonego oświadczenia woli do majątku” pierwotnego zbywcy, stanowisko to popierając na linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, w szczególności uchwale siedmiu sędziów III CZP 80/02, według której przy odstąpieniu od umowy przenoszącej własność rzeczy ruchomej skutek rozporządzający odpada ex tunc i własność wraca z mocy prawa: „Odstąpienie od umowy sprzedaży udziałów powoduje ich przejście z powrotem na zbywcę. Wynika to zarówno z treści art. 494 k.c., który wywołuje skutek ex tunc (tak jakby umowa nie została zawarta), jak i z reguły kauzalności czynności prawnych przysparzających (art. 155 k.c. i art. 510 § 2 k.c.). Użyte przez ustawodawcę pojęcie „zwrot świadczeń” nie dotyczy ustawowego skutku w postaci upadku causae i skutku czynności prawnej w zakresie rozporządzenia”.
Do odstąpienia od umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o. do jego dokonania niezbędne i wystarczające jest złożenie drugiej stronie oświadczenia co najmniej na piśmie (art. 77 § 3 K.c.). Wykonanie prawa odstąpienia realizuje się więc poprzez złożenie pisemnego oświadczenia drugiej stronie – bez znaczenia jest ewentualna reakcja drugiej strony. Samo doręczenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy powoduje wyeliminowanie umowy z obrotu prawnego, które jest równoznaczne z przyjęciem, że odstępujący jest na powrót udziałowcem spółki – faktu tego nie zmienia konieczność oczekiwania na wpis w KRS, który jest deklaratoryjny, a nie konstytutywny.
Uzupełnieniem tej regulacji jest art. 494 § 1 KC, zgodnie z którym strona odstępująca od umowy wzajemnej obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy, a druga strona obowiązana jest to przyjąć. Skutkiem odstąpienia jest zatem nie tylko ustanie obowiązku dalszego wykonywania Umowy, lecz także konieczność odwrócenia jej dotychczasowych skutków i dokonania pomiędzy stronami odpowiednich rozliczeń prowadzących do przywrócenia stanu istniejącego przed jej wykonaniem.
W przedstawionym zdarzeniu przyszłym konsekwencją skutecznego odstąpienia będzie zwrotne przeniesienie na Wnioskodawcę wszystkich udziałów będących przedmiotem Umowy, natomiast Wnioskodawca będzie obowiązany zwrócić Kupującemu całą otrzymaną dotychczas część ceny. Powyższe powinno znaleźć bezpośrednie odzwierciedlenie w rozliczeniu podatkowym Wnioskodawcy. Jeżeli bowiem dla potrzeb podatku dochodowego znaczenie przypisuje się skutkowi sprzedaży polegającemu na przeniesieniu własności udziałów na Kupującego, nie można jednocześnie pominąć późniejszego skutecznego odstąpienia od tej samej Umowy, w następstwie którego Umowa jest traktowana jako niezawarta, jej skutki zostają zniweczone.
W interpretacji indywidualnej z 22 grudnia 2024 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0114-KDIP3-1.4011.813.2024.1.PT, odnosząc się do zniweczenia umowy (z tym zastrzeżeniem, że skutek taki w rozpatrywanej sprawie wywołało nie odstąpienie, a unieważnienie) jednoznacznie wskazuje, że w efekcie w ogóle nie wystąpi przychód podatkowy za rok, w którym to doszło do pierwotnie zawartej, a następnie unicestwionej umowy. Z kolei w interpretacji z 10 grudnia 2025 r., 0114-KDIP2-2.4010.492.2025.2.AS, interpretator przyjął wprost – wprawdzie na gruncie CIT – że odstąpienie od umowy sprzedaży z powodu braku zapłaty, jeżeli wywołuje skutek wsteczny, powoduje korektę pierwotnego przychodu wstecz, do okresu, w którym został wykazany.
Nie zmienia tego okoliczność, że pomiędzy zawarciem Umowy a wykonaniem prawa odstąpienia upłynął określony czas. Istotą odstąpienia nie jest bowiem wyłącznie zakończenie stosunku prawnego na przyszłość. Skoro jego skutkiem jest traktowanie Umowy jako niezawartej oraz obowiązek zwrotu świadczeń spełnionych na jej podstawie, późniejsze wykonanie prawa odstąpienia oddziałuje również na skutki, które wystąpiły wcześniej. W konsekwencji również podatkowa kwalifikacja sprzedaży powinna uwzględniać jej ostateczny rezultat, a nie wyłącznie stan istniejący przed wykonaniem prawa odstąpienia.
Zatem po skutecznym odstąpieniu od Umowy po stronie Wnioskodawcy nie tylko nie pozostanie jakiekolwiek definitywne przysporzenie wynikające ze sprzedaży udziałów, a wszystkie udziały objęte Umową zostaną zwrotnie przeniesione na Wnioskodawcę, ale sytuacja prawna będzie odpowiadała stanowi, w którym Umowa nigdy nie została zawarta.
Jeżeli zatem skuteczne odstąpienie nastąpi przed złożeniem przez Wnioskodawcę zeznania PIT-38 za rok, w którym zawarto Umowę, w chwili składania zeznania nie będzie istniało odpłatne zbycie udziałów mogące uzasadniać wykazanie przychodu odpowiadającego cenie sprzedaży. Jeżeli natomiast odstąpienie nastąpi po złożeniu zeznania, skutek wsteczny odstąpienia powinien zostać uwzględniony poprzez korektę tego zeznania i wyeliminowanie z niego przychodu oraz odpowiadających mu kosztów dotyczących unicestwionej transakcji.
W konsekwencji, jeżeli nastąpi skuteczne odstąpienie od Umowy cała cena sprzedaży udziałów powinna zostać wyeliminowana z przychodów Wnioskodawcy tak, jakby Umowa nigdy nie zaistniała, ponieważ w efekcie odstąpienia umowa nigdy nie wywoływała skutków.
Ad 4.
W Pana ocenie przypadku pozytywnej lub częściowo pozytywnej odpowiedzi w zakresie pytania nr 3, w przypadku złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy w sytuacji, gdy uprzednio złożone zeznanie PIT-38 nie zawierało kwot nieotrzymanych, będzie on uprawniony do złożenia korekty „zerującej” za rok, w którym umowa była zawarta.
Ad 5.
W Pana ocenie w przypadku pozytywnej lub częściowo pozytywnej odpowiedzi w zakresie pytania nr 3, w przypadku złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy w sytuacji, gdy uprzednio złożona deklaracja DSF-1 nie zawierała w podstawie obliczenia kwot nieotrzymanych, będzie on uprawniony do złożenia korekty „zerującej” za rok, w którym umowa była zawarta.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Przychód podatkowy
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592 ze zm.):
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
W myśl art. 11 ust. 1 ustawy:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jak wynika z treści powołanego przepisu, przychodami są co do zasady pieniądze i wartości pieniężne oraz świadczenia o charakterze niepieniężnym (świadczenia w naturze i inne nieodpłatne świadczenia), które zostały:
· „otrzymane” przez podatnika, czyli rzeczywiście przez niego uzyskane, objęte w posiadanie jako właściciela/uprawnionego do uzyskania świadczeń;
· „postawione do dyspozycji” podatnika, czyli udostępnione mu do objęcia/wykorzystania jako właścicielowi/uprawnionemu do uzyskania świadczeń; takie, którymi podatnik może dysponować, rozporządzać jak właściciel/uprawniony do uzyskania świadczeń.
Jednocześnie ustawodawca wprowadził wyjątki od powyższej zasady – obejmują one m.in. sytuacje wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy, tj. odpłatne zbycie udziałów (akcji).
Źródło przychodu – kapitały pieniężne
Jak stanowi art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Źródłami przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c.
Według art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych.
Na mocy art. 17 ust. 2 ustawy:
Przy ustalaniu wartości tych przychodów stosuje się odpowiednio przepisy art. 19.
I tak, stosownie do art. 19 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli jednak cena, bez uzasadnionej przyczyny, znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej. Przepis art. 14 ust. 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio.
Zgodnie z art. 17 ust. 1ab pkt 1 ww. ustawy, przychód określony w ust. 1 pkt 6 ww. ustawy:
z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych powstaje w momencie przeniesienia na nabywcę własności udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych.
Jak wynika z powołanego przepisu, określenie przychodu z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) wymaga uwzględnienia dwóch elementów:
· wartości tych udziałów (akcji) określonej przez strony umowy jako cena zbycia;
· kosztów odpłatnego zbycia.
Przychody, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ww. ustawy podlegają opodatkowaniu w szczególnym trybie określonym w art. 30b tej ustawy.
W myśl art. 30b ust. 1 pkt 2 ww. ustawy:
Od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Stosownie do art. 30b ust. 6 ustawy:
Po zakończeniu roku podatkowego podatnik jest obowiązany w zeznaniu, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 1, wykazać uzyskane w roku podatkowym dochody, o których mowa w ust. 1 i 1a, i obliczyć należny podatek dochodowy.
W myśl art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy:
W terminie określonym w ust. 1 podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym odrębne zeznania, według ustalonych wzorów, o wysokości osiągniętego w roku podatkowym dochodu (poniesionej straty) z kapitałów opodatkowanych na zasadach określonych w art. 30b.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że wykładnia językowa ma podstawowe znaczenie we wszystkich dziedzinach prawa, w tym prawa podatkowego. Jej treścią jest interpretacja tekstów aktów prawnych w celu rekonstrukcji zakodowanych w nich norm prawnych. Wykładnia językowa oparta jest na zasadach semantyki, syntaktyki i pragmatyki języka polskiego, jest powszechnie stosowana w orzecznictwie sądów. Wykładnia językowa powinna mieć zawsze pierwszeństwo przed dyrektywami pozostałych, ugruntowanych interpretacji, m.in. systemowej i funkcjonalnej. W szczególności wykładnia językowa ma istotne znaczenie na gruncie prawa podatkowego, które powinny być interpretowane ściśle i w jak największym stopniu odpowiadać ich literalnemu brzmieniu. Stanowisko to ma swoje oparcie przede wszystkim w założeniu, że źródłem wiedzy, zarówno dla podatnika, jak i organów stosujących prawo, jest i zawsze będzie tylko językowe znaczenie norm prawnych, albowiem przekaz językowy rozumiany jako możliwy sens słów jest powszechną metoda komunikowania się ustawodawcy z podatnikiem i organami stosującymi prawo. Punktem wyjścia w procesie wykładni w prawie podatkowym jest zawsze warstwa językowa interpretowanego przepisu prawa, ponieważ wykorzystanie reguł budowy zdań oraz znaczenie poszczególnych wyrazów czy zwrotów, a w konsekwencji zastosowanie reguł semantyki i syntaktyki, pozwala na ustalenie znaczenia tekstu prawnego (por. B. Brzeziński, Podstawy wykładni prawa podatkowego, Gdańsk 2008, s. 10-14).
Na gruncie cytowanych przepisów nie ma znaczenia okoliczność, że cena zakupu udziałów przez kupującego jest przedmiotem postępowania sądowego oraz że nabywca nie zapłacił całości należności. Wykładnia literalna analizowanych przepisów nie budzi wątpliwości – ustawodawca nie uzależnił momentu powstania przychodu z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy od uregulowania płatności wynikających z umowy zbycia udziałów. Powiązał go natomiast z momentem przeniesienia własności udziałów przez zbywającego na nabywcę, a więc z momentem realizacji świadczenia, z tytułu którego przysługuje zbywcy świadczenie wzajemne w postaci zapłaty ceny (niezależnie kiedy ta cena będzie faktycznie zapłacona).
Art. 17 ust. 1ab ustawy wyraża tzw. memoriałową metodę rozpoznawania przychodów. Oznacza to, że przychód powstaje w momencie przeniesienia na nabywcę własności udziałów – przychód powstaje w wysokości określonej w umowie ceny zbywanych udziałów. Zatem momentem powstania przychodu jest moment przeniesienia własności udziałów, a wartością tego przychodu jest cena ustalona w umowie odpłatnego zbycia. Wynika to wprost z wykładni językowej tych przepisów.
Za takim rozumieniem spornych przepisów przemawia także wykładnia historyczna. Porównanie wersji art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy sprzed i po nowelizacji z 2015 r. wskazuje, że intencją ustawodawcy było jednoznaczne powiązanie momentu powstania obowiązku podatkowego z tytułu odpłatnego zbycia udziałów (akcji) z faktem przeniesienia własności udziałów (akcji) na nabywcę i uniezależnienie go od elementu „wymagalności” ceny zbycia udziałów (akcji). W tym celu ustawodawca usunął z treści przepisu określenie „przychody należne”. Taki zabieg legislacyjny spowodował, że ww. przepis stanowi jedynie o tym, że przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) należą do kategorii przychodów z kapitałów pieniężnych – przepis ten nie definiuje jednak w żaden sposób przychodów z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), nie określa, co jest takim przychodem. Istotne jest to, że w nowelizacji dodano art. 17 ust. 1ab, zgodnie z którym przychód z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych powstaje w momencie przeniesienia na nabywcę własności udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych. O tym, co (jaka wartość) jest przychodem z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) rozstrzyga z kolei art. 19 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 2 ustawy. Co istotne przepis art. 19 ustawy nie odnosi się do elementu „wymagalności” ceny.
Jednocześnie brak wskazania art. 17 ust. 1ab pkt 1 ustawy wśród zastrzeżeń ujętych w treści art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie oznacza, że zasada uznawania za przychód otrzymany albo postawiony do dyspozycji pieniędzy, wartości pieniężnych i świadczeń nie jest wyłączona w odniesieniu do przychodów z odpłatnego zbycia udziałów.
W treści art. 11 ust. 1 ustawy jako zastrzeżenie jest wskazany art. 17 ust. 1 pkt 6 (dotyczący m.in. przychodu z odpłatnego zbycia udziałów), natomiast art. 17 ust. 1ab pkt 1 dotyczy momentu uzyskania tego właśnie – wskazanego w zastrzeżeniu – przychodu.
W dalszej kolejności, stosownie do art. 155 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795 ze zm., dalej: „Kodeks cywilny”):
Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.
W myśl art. 535 § 1 Kodeksu cywilnego:
Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.
Umowa sprzedaży w ujęciu przepisów Kodeksu cywilnego jest umową dwustronnie zobowiązującą. W związku z zawarciem umowy sprzedaży sprzedawca staje się zobowiązany do przeniesienia własności rzeczy lub prawa na kupującego oraz do wydania przedmiotu sprzedaży kupującemu. Z kolei treścią zobowiązania kupującego jest zapłacenie ceny oraz odebranie rzeczy. Tym samym umowa sprzedaży jest umową wzajemną, gdyż świadczenie jednej strony jest z założenia odpowiednikiem świadczenia drugiej strony. Z istoty umowy sprzedaży wynika jedynie zobowiązanie do spowodowania, aby własność rzeczy została przeniesiona na nabywcę. Za wykonanie tego zobowiązania sprzedawca będzie odpowiadał według przepisów Kodeksu cywilnego o wykonaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania (zob. J. Jezioro, [w:] Gniewek, Komentarz 2010).
Zważyć zatem należy, że w przypadku gdy umowa sprzedaży przyjmuje z mocy prawa charakter czynności zobowiązująco-rozporządzającej, przeniesienie własności następuje bezpośrednio w wyniku zawarcia samej umowy. Taki charakter ma właśnie umowa odpłatnego zbycia udziałów, co wynika z przywołanego powyżej art. 155 § 1 Kodeksu cywilnego. W takim przypadku samo zawarcie umowy powoduje skutek rozporządzający.
Stosownie do art. 395 § 1 Kodeksu cywilnego:
Można zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługiwać będzie w ciągu oznaczonego terminu prawo odstąpienia od umowy. Prawo to wykonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie.
Natomiast art. 395 § 2 zdanie pierwsze ww. ustawy stanowi, że:
W razie wykonania prawa odstąpienia umowa uważana jest za niezawartą.
Zgodnie z powyższym strony mogą różnie ukształtować skutki odstąpienia od umowy sprzedaży udziałów. W doktrynie nie wzbudza żadnych kontrowersji stwierdzenie przez strony, że rozwiązanie umowy sprzedaży udziałów ma skutek od daty rozwiązującej (skutek ex nunc) albo od daty zawarcia rozwiązywanej umowy zbycia udziałów (skutek ex tunc). To drugie podejście nie we wszystkich aspektach wywoła jednak skutek wsteczny.
Sytuacja jest klarowna, gdy w wyniku rozwiązanej umowy sprzedaży udziałów ze skutkiem ex tunc nie doszło jeszcze do przejścia własności udziałów. W takim przypadku nie ma przeszkód, żeby strony przewidziały, że do takiego przejścia własności w ogóle nie dojdzie w związku z odstąpieniem od umowy sprzedaży udziałów.
Jeżeli jednak własność udziałów przeszła już na nabywcę na podstawie przepisów rozwiązywanej umowy sprzedaży udziałów, to na moment rozwiązywania takiej umowy nabywca jest właścicielem udziałów i konieczne jest zwrotne przeniesienie własności. Strony nie mają bowiem możliwości zupełnego wyeliminowania skutków prawnorzeczowych zawartej umowy sprzedaży udziałów.
Danina solidarnościowa
W zakresie daniny solidarnościowej należy zwrócić uwagę na następujące przepisy.
Zgodnie z art. 30h ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Osoby fizyczne są obowiązane do zapłaty daniny solidarnościowej w wysokości 4% podstawy obliczenia tej daniny.
Zgodnie z art. 30h ust. 2 cytowanej ustawy:
Podstawę obliczenia daniny solidarnościowej stanowi nadwyżka ponad 1 000 000 zł sumy dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ust. 1, 9 i 9a, art. 30b, art. 30c oraz art. 30f po ich pomniejszeniu o:
1) kwoty składek, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 i 2a, oraz składek, o których mowa w art. 30c ust. 2 pkt 2,
2) kwoty, o których mowa w art. 30f ust. 5
– odliczone od tych dochodów.
Stosownie do treści art. 30h ust. 3 tej ustawy:
Przy ustalaniu wysokości podstawy obliczenia daniny solidarnościowej w roku kalendarzowym, o którym mowa w ust. 4, uwzględnia się dochody i kwoty pomniejszające te dochody zgodnie z ust. 2 wykazywane w:
1) rocznym obliczeniu podatku, o którym mowa w art. 34 ust. 7, jeżeli podatek wynikający z tego rozliczenia jest podatkiem należnym,
2) zeznaniach wymienionych w art. 45 ust. 1, ust. 1a pkt 1 i 2 oraz ust. 1aa
– których termin złożenia upływa w okresie od dnia następującego po dniu upływu terminu na złożenie deklaracji o wysokości daniny solidarnościowej w roku poprzedzającym ten rok kalendarzowy do dnia upływu terminu, o którym mowa w ust. 4.
Na podstawie art. 30h ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Osoby fizyczne, o których mowa w ust. 1, są obowiązane składać urzędom skarbowym deklarację o wysokości daniny solidarnościowej, według udostępnionego wzoru, w terminie do dnia 30 kwietnia roku kalendarzowego i w tym terminie wpłacić daninę solidarnościową. Przepisy art. 45 ust. 1b i 1c stosuje się odpowiednio.
Do zapłaty daniny solidarnościowej obowiązane są więc osoby fizyczne, których dochód przekroczył 1 000 000 zł. Osoby te, oprócz podatku dochodowego, są obowiązane zapłacić dodatkowo daninę solidarnościową w wysokości 4% podstawy obliczenia oraz złożyć we właściwym urzędzie skarbowym deklarację o wysokości tej daniny solidarnościowej w terminie do 30 kwietnia roku kalendarzowego. W tym samym terminie upływa termin zapłaty daniny.
Podstawę obliczenia daniny solidarnościowej stanowi nadwyżka ponad 1 000 000 zł sumy dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych:
· w art. 27 ust. 1, 9, 9a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dochody opodatkowane według skali podatkowej, m.in.: ze stosunku pracy, działalności gospodarczej, rent i emerytur, umów o dzieło i umów zlecenia itd.),
· w art. 30b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (zyski kapitałowe opodatkowane według stałej stawki 19%),
· w art. 30c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej opodatkowane podatkiem liniowym według stawki 19%), oraz
· w art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dochody zagranicznej spółki kontrolowanej opodatkowane według stałej stawki 19%),
pomniejszonych o możliwe do odliczenia od tych dochodów składki na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 i 2a oraz składki, o których mowa w art. 30c ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o kwoty wymienione w art. 30f ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. z tytułu uwzględnionej w podstawie opodatkowania podatnika dywidendy otrzymanej od zagranicznej spółki kontrolowanej, w części uwzględnionej w jego podstawie opodatkowania).
Ocena skutków podatkowych Pana sytuacji
Z wniosku wynika, że udziały w spółce z o.o. (Spółce) zostały najpierw odpłatnie zbyte przez Pana na rzecz Kupującego, a następnie – wskutek braku zapłaty części należności – zakłada Pan, że może dojść do odstąpienia od Umowy. Wystąpił Pan też na drogę sądową przeciw Kupującemu domagając się zapłaty należnej mu części ceny sprzedaży udziałów.
Uwzględniając powyższe skutek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w Spółce powstał po Pana stronie już w 2023 r. w momencie zawarcia umowy odpłatnego ich zbycia, przenoszącej własność udziałów na Kupującego. Zatem na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych decydujące znaczenie ma sam moment przeniesienia na nabywcę – Kupującego własności udziałów. Wtedy bowiem, stosownie do treści art. 17 ust. 1ab pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, powstaje przychód z kapitałów pieniężnych określony w art. 17 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy, tj. przychód z odpłatnego zbycia udziałów.
Skoro w 2023 r. dokonał Pan odpłatnego zbycia udziałów na rzecz Kupującego, to wystąpił po Pana stronie dochód z tytułu odpłatnego zbycia udziałów na podstawie art. 30b ust. 2 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zatem po Pana stronie powstał obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodu z tytułu odpłatnego zbycia udziałów na rzecz Kupującego w wysokości 19% uzyskanego dochodu, stosownie do art. 30b ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, pomimo zamiaru odstąpienia w terminie późniejszym od umowy odpłatnego zbycia tych udziałów.
W konsekwencji, stosownie do art. 45 ust. 1a pkt 1 i art. 45 ust. 4 pkt 2 ustawy, w terminie do dnia 30 kwietnia 2024 r. powinien Pan złożyć zeznanie PIT-38, wykazujące uzyskane dochody z tytułu odpłatnego zbycia udziałów i wpłacić w tym terminie należny podatek dochodowy od osób fizycznych.
Natomiast osiągnięty przez Pana w 2023 r. dochód z tytułu zbycia przedmiotowych udziałów w Spółce – jako podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – powinien zostać zaliczony do podstawy obliczenia daniny solidarnościowej, o której mowa w art. 30h ust. 1 ww. ustawy, bowiem ten rodzaj dochodu został wymieniony w art. 30h ust. 2 tejże ustawy. Jeżeli w tym okresie podstawa obliczenia daniny solidarnościowej przekroczyła 1 000 000, to był Pan obowiązany do złożenia deklaracji DSF-1 oraz zapłaty daniny solidarnościowej, o której mowa w art. 30h ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W związku z powyższym stanowisko Pana jest nieprawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy:
· stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia;
· zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Wyroki sądów oraz interpretacja indywidualna powołane przez Pana dotyczą indywidualnych spraw odrębnych podmiotów.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
Interpretacja a sytuacja podatnika
Stanowisko organu przedstawione w interpretacji dotyczy stanu faktycznego opisanego we wniosku. Ocena, czy odnosi się ono do sytuacji innego podatnika, wymaga analizy jego dokumentów — w ramach obsługi księgowej zajmuje się tym biuro.