0112-KDIL3.4012.592.2026.2.AK
Brak podlegania opodatkowaniu podatkiem VAT przeniesienia własności działek w drodze umowy zamiany. Uznania, że planowana zamiana będzie stanowiła wyłącznie dostawę gruntu z wyłączeniem budynków i budowli, która będzie opodatkowana podatkiem VAT.
- Sygnatura
- 0112-KDIL3.4012.592.2026.2.AK
- Rodzaj dokumentu
- Interpretacja indywidualna
- Data wydania
- Organ
- Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
- Status
- Aktualna
Interpretacja indywidualna – stanowisko w części nieprawidłowe i w części prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest:
· nieprawidłowe – w części dotyczącej braku podlegania opodatkowaniu podatkiem VAT przeniesienia własności działek w drodze umowy zamiany;
· prawidłowe – w części dotyczącej uznania, że planowana zamiana będzie stanowiła wyłącznie dostawę gruntu z wyłączeniem budynków i budowli, która będzie opodatkowana podatkiem VAT.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
14 sierpnia 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z 14 sierpnia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od towarów i usług w zakresie:
· braku podlegania opodatkowaniu podatkiem VAT przeniesienia własności działek w drodze umowy zamiany;
· uznania, że planowana zamiana będzie stanowiła wyłącznie dostawę gruntu z wyłączeniem budynków i budowli, która będzie opodatkowana podatkiem VAT.
Uzupełnili go Państwo pismem z 16 września 2026 r. (wpływ 22 września 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie.
Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Gmina (…) (dalej również jako: Wnioskodawca) jest zarejestrowanym, czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług.
Gmina zamierza dokonać zamiany nieruchomości stanowiących jej własność, tj. działek ewidencyjnych nr 1, 2 (część działki) oraz 3, obręb (…), dla których prowadzona jest księga wieczysta nr (…). Łączna powierzchnia tych działek wynosi około (…)ha. W ewidencji gruntów działki oznaczone są jako tereny zabudowane (Bi) oraz zurbanizowane tereny niezabudowane lub w trakcie zabudowy (Bp). Właścicielem nieruchomości jest Gmina (…). W dziale III księgi wieczystej ujawnione jest prawo użytkowania na rzecz (…) Spółdzielni (…).
Nieruchomości położone są w (…) przy ul. (…). Zgodnie z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, uchwalonym uchwałą Rady Gminy (…) nr (…) z dnia (…) maja 2021 r., zasadnicza część nieruchomości położona jest na terenie oznaczonym symbolem P/U – teren obiektów produkcyjnych, składów i magazynów oraz zabudowy usługowej, natomiast niewielka część znajduje się na terenie drogi publicznej klasy dojazdowej (KDD).
Decyzją (…) z dnia (…) sierpnia 1961 r. nieruchomość została przekazana (…) Spółdzielni (…) w (…) w zarząd i użytkowanie na czas nieokreślony, z przeznaczeniem na budowę bazy Spółdzielni służącej realizacji narodowych planów gospodarczych. Decyzja przewidywała obowiązek uiszczania corocznej opłaty w wysokości 1% wartości nieruchomości. Po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami sposób korzystania z nieruchomości został objęty regulacją wynikającą z art. 210 tej ustawy. W związku z tym, w 2018 r. została wydana decyzja ustalająca roczną opłatę za korzystanie z nieruchomości w wysokości odpowiadającej 1% jej wartości.
Przez cały okres korzystania z nieruchomości (…) Spółdzielnia (…) prowadziła na niej działalność gospodarczą. W tym czasie Spółdzielnia wybudowała na własny koszt zespół dwunastu budynków o funkcjach biurowych, magazynowych, warsztatowo-magazynowych oraz produkcyjno-magazynowych, o łącznej powierzchni użytkowej (…) m2. Wszystkie wskazane obiekty zostały wybudowane przez (…) Spółdzielnię (…) z jej własnych środków. Od chwili ich wybudowania pozostają w posiadaniu Spółdzielni i są przez nią wykorzystywane w prowadzonej działalności. Gmina nie ponosiła nakładów na ich budowę, nie korzystała z nich i nie wykonywała wobec nich faktycznego ani ekonomicznego władztwa. Gmina nie ponosiła wydatków na budowę wskazanych obiektów, nie wykorzystywała ich w prowadzonej działalności i nie wykonywała nad nimi faktycznego władztwa. Od momentu ich wybudowania, obiekty pozostają w posiadaniu Spółdzielni i są przez nią wykorzystywane. Nakłady poniesione przez Spółdzielnię nie zostały rozliczone z Gminą i nie zostaną rozliczone przed dokonaniem planowanej zamiany.
W związku z wykorzystywaniem nieruchomości w sposób niezgodny z przeznaczeniem określonym w decyzji z 1961 r., Wójt Gminy (…) decyzją z dnia (…) czerwca 2022 r. wygasił z dniem (…) września 2022 r. prawo użytkowania przedmiotowych nieruchomości. Powodem wydania decyzji było wykorzystywanie nieruchomości poprzez oddawanie jej w dzierżawę podmiotom prowadzącym działalność niezwiązaną z celem, dla którego nieruchomość została przekazana Spółdzielni. Od decyzji wniesiono odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało decyzję w mocy. Następnie Spółdzielnia wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Postępowanie sądowoadministracyjne pozostaje w toku. Pomimo wydania decyzji o wygaszeniu prawa użytkowania, Spółdzielnia nadal faktycznie włada nieruchomością oraz znajdującymi się na niej obiektami. Gmina nie przejęła nieruchomości ani znajdujących się na niej obiektów w posiadanie. Prawo użytkowania nadal pozostaje ujawnione w dziale III księgi wieczystej. W celu uregulowania stanu prawnego nieruchomości strony prowadzą rozmowy dotyczące zawarcia umowy zamiany. W ramach planowanej transakcji Gmina (…) przeniesie na rzecz (…) Spółdzielni (…) prawo własności działek nr 1, 2 (w części) oraz 3.
Działki te są zabudowane budynkami stanowiącymi własność Spółdzielni.
W zamian (…) Spółdzielnia (…) przeniesie na rzecz Gminy prawo własności działek nr 4 i 5 o powierzchni łącznej (…) ha. Działki te są niezabudowane i zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego przeznaczone są pod teren obiektów produkcyjnych, składów i magazynów oraz zabudowy usługowej (P/U) oraz w niewielkiej części jako teren drogi publicznej, klasy dojazowej (KDD). W związku z różnicą wartości zamienianych nieruchomości, Spółdzielnia dokona na rzecz Gminy dopłaty stanowiącej wyrównanie wartości zamienianych gruntów.
W uzupełnieniu do wniosku wskazali Państwo następujące informacje:
Na moment planowanej zamiany działek, to (…) Spółdzielnia (…) w (…) będzie w ekonomicznym posiadaniu zespołu dwunastu budynków o funkcjach biurowych, magazynowych, warsztatowo-magazynowych oraz produkcyjno-magazynowych znajdujących się na działkach nr 1, 2, 3.
Gmina (…), przed planowaną zamianą, nie wejdzie w faktyczne ekonomiczne posiadanie, wyżej wymienionego zespołu dwunastu budynków o funkcjach biurowych, magazynowych, warsztatowo-magazynowych oraz produkcyjno-magazynowych i nie będzie ich wykorzystywała w żaden sposób.
Pytania
1. Czy przeniesienie przez Gminę (…) na rzecz (…) Spółdzielni (…) prawa własności działek nr 1, 2 (w części) i 3, dokonywane w wykonaniu planowanej umowy zamiany, będzie stanowiło odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, jeżeli Spółdzielnia od ponad 60 lat faktycznie włada tymi nieruchomościami i wybudowanymi na nich obiektami?
2. W przypadku uznania stanowiska przedstawionego w pytaniu nr 1 za nieprawidłowe, czy planowana zamiana będzie stanowiła wyłącznie dostawę gruntu, z wyłączeniem budynków i budowli wybudowanych przez (…) Spółdzielnię (…), wobec których Gmina nie przenosi prawa do rozporządzania nimi jak właściciel, oraz czy dostawa ta będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?
Państwa stanowisko w sprawie
Zdaniem Gminy, planowana zamiana nieruchomości nie będzie stanowiła odpłatnej dostawy towarów podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów. Z kolei zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. W analizowanym stanie faktycznym istota przedstawionego zagadnienia sprowadza się do ustalenia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy planowana umowa zamiany będzie skutkowała przeniesieniem na Spółdzielnię prawa do rozporządzania nieruchomością jak właściciel. Dopiero pozytywna odpowiedź na to pytanie pozwalałaby uznać planowaną czynność za dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT. Pojęcie to, zarówno w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i sądów administracyjnych, jest rozumiane autonomicznie i nie może być utożsamiane wyłącznie z cywilnoprawnym przeniesieniem prawa własności. W wyroku z 8 lutego 1990 r. w sprawie C-320/88 Shipping and Forwarding Enterprise Safe BV (SAFE) TSUE wskazał, że dla uznania czynności za dostawę towarów decydujące znaczenie ma przeniesienie faktycznej możliwości dysponowania rzeczą jak właściciel, niezależnie od formy prawnej tej czynności.
W ocenie Gminy, przedstawiona sytuacja ma charakter szczególny.
Już decyzją (…) z (…) sierpnia 1961 r. nieruchomość została przekazana (…) Spółdzielni (…) w zarząd i użytkowanie na czas nieokreślony za odpłatnością wynoszącą 1% wartości nieruchomości. Następnie, na podstawie art. 210 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stosunek prawny został utrzymany, a Spółdzielnia nadal wykonywała przysługujące jej uprawnienia do korzystania z nieruchomości. Powyższe oznacza, że ustawodawca utrzymał istniejący stosunek prawny, zapewniając Spółdzielni dalsze korzystanie z nieruchomości na dotychczasowych zasadach. Okoliczność ta potwierdza ciągłość wykonywania przez Spółdzielnię ekonomicznego władztwa nad nieruchomością.
Od momentu przekazania nieruchomości, Spółdzielnia wykonywała pełne władztwo ekonomiczne nad gruntem. Korzystała z niego nieprzerwanie przez ponad 60 lat, ponosiła wszelkie ciężary związane z jego utrzymaniem, wybudowała na nim ze środków własnych 12 obiektów budowlanych, które wykorzystywała i nadal wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Gminy, okoliczności te świadczą o tym, że ekonomiczne władztwo nad nieruchomością zostało ukształtowane wiele lat przed planowaną zamianą. Planowana zamiana nie prowadzi do faktycznego przekazania Spółdzielni możliwości korzystania z nieruchomości ani rozporządzania nią w sensie ekonomicznym. Możliwość ta istnieje bowiem od kilkudziesięciu lat. Czynność ta będzie skutkowała przede wszystkim zmianą tytułu prawnego do nieruchomości i uporządkowaniem stanu prawnego po wygaśnięciu prawa użytkowania. W konsekwencji, zdaniem Gminy, planowana zamiana nie będzie skutkowała przeniesieniem prawa do rozporządzania nieruchomością jak właściciel w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, gdyż prawo to zostało ukształtowane znacznie wcześniej.
Powyższe stanowisko znajduje oparcie w utrwalonej wykładni pojęcia „przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel”, zgodnie z którą dla oceny skutków podatkowych decydujące znaczenie ma ekonomiczny charakter transakcji, a nie wyłącznie cywilnoprawne przeniesienie prawa własności.
W związku z powyższym, Gmina stoi na stanowisku, że planowana zamiana nie będzie stanowiła odpłatnej dostawy towarów podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Stanowisko do pytania nr 2
Stanowisko przedstawione poniżej ma charakter ewentualny i zostało sformułowane wyłącznie na wypadek, gdyby Organ uznał, że planowana zamiana stanowi odpłatną dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ustawy o VAT.
W przypadku uznania stanowiska przedstawionego do pytania nr 1 za nieprawidłowe, zdaniem Gminy, planowana zamiana będzie stanowiła wyłącznie dostawę gruntu, z wyłączeniem budynków i budowli wybudowanych przez (…) Spółdzielnię (…), wobec których Gmina nie przenosi prawa do rozporządzania nimi jak właściciel. W konsekwencji, czynność ta będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług jako odpłatna dostawa gruntu.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pojęcie to nie jest tożsame z przeniesieniem prawa własności w rozumieniu prawa cywilnego. Decydujące znaczenie ma bowiem przeniesienie ekonomicznego władztwa nad rzeczą, rozumianego jako możliwość faktycznego dysponowania nią jak właściciel. W przedstawionym zdarzeniu przyszłym bezsporne jest, że wszystkie budynki i budowle znajdujące się na nieruchomości zostały wybudowane przez (…) Spółdzielnię (…) z własnych środków oraz od momentu ich wybudowania pozostają w jej nieprzerwanym posiadaniu i są wykorzystywane w prowadzonej działalności. Gmina nie ponosiła nakładów na ich budowę ani utrzymanie, nie wykorzystywała ich w swojej działalności oraz nie wykonywała wobec nich ekonomicznego władztwa. W konsekwencji, nawet jeżeli Organ uzna, że planowana zamiana prowadzi do odpłatnej dostawy towarów, przedmiotem tej dostawy będzie wyłącznie grunt. W odniesieniu do budynków i budowli nie dojdzie bowiem do przeniesienia prawa do rozporządzania nimi jak właściciel, gdyż prawo to (…) Spółdzielnia wykonuje od wielu lat. Planowana umowa zamiany nie zmieni faktycznego sposobu korzystania z tych obiektów ani podmiotu sprawującego nad nimi ekonomiczne władztwo.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w aktualnej praktyce interpretacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. W interpretacji indywidualnej z 15 kwietnia 2026 r., nr 0113-KDIPT1-3.4012.96.2026.3.MK, wydanej na tle zbliżonego stanu faktycznego, Organ uznał, że w przypadku sprzedaży nieruchomości, na której budynek został wybudowany przez nabywcę i pozostaje w jego ekonomicznym władaniu, przedmiotem dostawy w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT jest wyłącznie grunt. Dyrektor KIS wskazał, że dla oceny skutków podatkowych decydujące znaczenie ma ekonomiczny charakter transakcji, a nie wyłącznie cywilnoprawne przeniesienie prawa własności. Podkreślił również, że o przedmiocie dostawy nie przesądza cywilnoprawne przeniesienie własności budynku, lecz ustalenie, czy dochodzi do przeniesienia prawa do rozporządzania nim jak właściciel.
Analogiczna sytuacja występuje w niniejszej sprawie. (…) Spółdzielnia od ponad 60 lat wykonuje faktyczne i ekonomiczne władztwo nad budynkami i budowlami posadowionymi na nieruchomości. W rezultacie, planowana zamiana nie będzie skutkowała przeniesieniem prawa do rozporządzania tymi obiektami jak właściciel. Jednocześnie wszystkie działki będące przedmiotem zamiany objęte są miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i stanowią tereny budowlane w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy o VAT. Tym samym, dostawa gruntu nie będzie korzystała ze zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT. W konsekwencji, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług będzie podlegała wyłącznie dostawa gruntu. Budynki wybudowane i wykorzystywane przez (…) Spółdzielnię (…), wobec których Gmina nie przenosi prawa do rozporządzania jak właściciel, pozostaną poza zakresem tej dostawy.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest:
· nieprawidłowe – w części dotyczącej braku podlegania opodatkowaniu podatkiem VAT przeniesienia własności działek w drodze umowy zamiany;
· prawidłowe – w części dotyczącej uznania, że planowana zamiana będzie stanowiła wyłącznie dostawę gruntu z wyłączeniem budynków i budowli, która będzie opodatkowana podatkiem VAT.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 1263 ze zm.) zwanej dalej „ustawą”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Stosownie do art. 2 pkt 22 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o sprzedaży – rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
Na mocy art. 7 ust. 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).
W określeniu „jak właściciel” zawiera się możliwość uznania za dostawę faktycznego przeniesienia władztwa nad rzeczą. W rozumieniu ustawy „dostawa” oznacza zatem wszelkiego rodzaju rozporządzanie towarem (sprzedaż, zamianę, darowiznę, oraz każdą inną transakcję, która w aspekcie ekonomicznym będzie prowadziła do podobnego rezultatu).
W myśl art. 2 pkt 6 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach – rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
W świetle powyższego, grunty spełniają definicję towaru, wynikającą z art. 2 pkt 6 ustawy, a ich zbycie jest traktowane jako czynność odpłatnej dostawy towarów na terytorium kraju.
Zauważyć należy, że z przywołanej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy regulacji nie wynika, że odpłatność za czynność dostawy towarów lub świadczenia usług powinna mieć postać pieniężną. Odpłatność jako świadczenie wzajemne może również przybrać postać rzeczową (towar lub usługa otrzymana jako zapłata), albo mieszaną – zapłata w części pieniężna, a w części rzeczowa. Zatem, dla uznania czynności za odpłatną, musi zaistnieć możliwość określenia ceny wyrażonej w pieniądzu w stosunku do świadczenia wzajemnego, stanowiącego wynagrodzenie za tę czynność.
W tym miejscu należy zauważyć, że stosownie do art. 603 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795), zwanej dalej Kodeksem cywilnym:
Przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.
W myśl zaś art. 604 Kodeksu cywilnego:
Do zamiany stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży.
Na gruncie regulacji Kodeksu cywilnego, w wyniku umowy zamiany następuje zatem przeniesienie własności rzeczy o charakterze odpłatnym, bowiem w wyniku rozporządzenia prawem własności na rzecz drugiej strony następuje wzajemne rozporządzenie prawem własności innej rzeczy stanowiące o odpłatnym charakterze zawartej umowy. Zatem, w przypadku zamiany obie strony przenoszą na siebie wzajemnie własność rzeczy, występując zarówno w charakterze dostawcy, jak i w charakterze nabywcy. Umowa zamiany jest umową wzajemną, bardzo zbliżoną do umowy sprzedaży. Różnica w stosunku do umowy sprzedaży polega na tym, że w miejsce świadczenia ceny pojawia się obowiązek drugiej strony przeniesienia własności rzeczy. Ze względu na wzajemny charakter umowy, wartość świadczonych rzeczy powinna być ekwiwalentna. Zamiana nieruchomości skutkuje przeniesieniem prawa do rozporządzania zamienianymi nieruchomościami jak właściciel.
Natomiast na mocy art. 158 Kodeksu cywilnego:
Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości; zobowiązanie powinno być w akcie wymienione.
Zatem, umowa przeniesienia własności nieruchomości (również w drodze zamiany) jest czynnością cywilnoprawną. Z uwagi na powyższe przepisy należy stwierdzić, że umowa zamiany towarów na gruncie podatku od towarów i usług jest niczym innym jak dwiema odpłatnymi dostawami towarów. W konsekwencji, przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy zamiany stanowi odpłatną dostawę towaru i podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Nie każdą jednak czynność stanowiącą dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy, można uznać za czynność opodatkowaną. Aby dana czynność była opodatkowana podatkiem od towarów i usług, musi być wykonana przez podmiot, który w ramach tej czynności jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza”, na potrzeby podatku od towarów i usług, zostały określone w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Według zapisu art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Według art. 15 ust. 6 ustawy:
Nie uznaje się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
Powyższy zapis jest odzwierciedleniem art. 13 obowiązującej od dnia 1 stycznia 2007 r. Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej – (Dz. Urz. UE.L. Nr 347 z 11.12.2006 s. 1, z późn. zm.), zgodnie z którym:
Krajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami.
Jednakże w przypadku gdy podejmują one takie działania lub dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych działań lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło do znaczących zakłóceń konkurencji.
W każdych okolicznościach podmioty prawa publicznego są uważane za podatników w związku z czynnościami określonymi w załączniku I, chyba że niewielka skala tych działań sprawia, że mogą być one pominięte.
Jednakże, w świetle unormowań prawa wspólnotowego w przypadku, gdy organy władzy publicznej podejmują takie działania lub dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych działań, lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło do znaczących zakłóceń konkurencji.
Z powołanych wyżej przepisów wynika, że jednostki samorządu terytorialnego są podatnikami podatku od towarów i usług jedynie w zakresie wszelkich czynności, które mają charakter cywilnoprawny, tzn. są przez nie realizowane na podstawie umów cywilnoprawnych. Będą to zatem wszystkie realizowane przez te jednostki (urzędy) czynności w sferze ich aktywności cywilnoprawnej, np. czynności sprzedaży, zamiany (nieruchomości i ruchomości), wynajmu, dzierżawy itd., umów prawa cywilnego (nazwanych i nienazwanych). Bowiem tylko w tym zakresie ich czynności mają charakter działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy.
W myśl powyższych regulacji prawnych należy uznać, że zamiana towarów, co do zasady, jest czynnością objętą zakresem opodatkowania podatkiem od towarów i usług, ponieważ w jej wyniku dochodzi do przeniesienia prawa do rozporządzenia towarami jak właściciel.
W pierwszej kolejności Państwa wątpliwości dotyczą ustalenia, czy przeniesienie przez Gminę na rzecz (…) Spółdzielni (…) prawa własności działek nr 1, 2 (w części) i 3, dokonywane w wykonaniu planowanej umowy zamiany, będzie stanowiło odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, jeżeli Spółdzielnia od ponad 60 lat faktycznie włada tymi nieruchomościami i wybudowanymi na nich obiektami.
Z opisu sprawy wynika, że Gmina jest zarejestrowanym, czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Gmina zamierza dokonać zamiany nieruchomości stanowiących jej własność, tj. działek ewidencyjnych nr 1, 2 (część działki) oraz 3.
Decyzją (…) z dnia (…) sierpnia 1961 r. nieruchomość została przekazana (…) Spółdzielni (…) w (…) w zarząd i użytkowanie na czas nieokreślony, z przeznaczeniem na budowę bazy Spółdzielni służącej realizacji narodowych planów gospodarczych. Decyzja przewidywała obowiązek uiszczania corocznej opłaty w wysokości 1% wartości nieruchomości. Po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami sposób korzystania z nieruchomości został objęty regulacją wynikającą z art. 210 tej ustawy. W związku z tym, w 2018 r. została wydana decyzja ustalająca roczną opłatę za korzystanie z nieruchomości w wysokości odpowiadającej 1% jej wartości.
Przez cały okres korzystania z nieruchomości (…) Spółdzielnia (…) prowadziła na niej działalność gospodarczą. W tym czasie Spółdzielnia wybudowała na własny koszt zespół dwunastu budynków o funkcjach biurowych, magazynowych, warsztatowo-magazynowych oraz produkcyjno-magazynowych. Wszystkie wskazane obiekty zostały wybudowane przez (…) Spółdzielnię (…) z jej własnych środków. Od chwili ich wybudowania pozostają w posiadaniu Spółdzielni i są przez nią wykorzystywane w prowadzonej działalności. Gmina nie ponosiła nakładów na ich budowę, nie korzystała z nich i nie wykonywała wobec nich faktycznego ani ekonomicznego władztwa. Gmina nie ponosiła wydatków na budowę wskazanych obiektów, nie wykorzystywała ich w prowadzonej działalności i nie wykonywała nad nimi faktycznego władztwa. Od momentu ich wybudowania obiekty pozostają w posiadaniu Spółdzielni i są przez nią wykorzystywane. Nakłady poniesione przez Spółdzielnię nie zostały rozliczone z Gminą i nie zostaną rozliczone przed dokonaniem planowanej zamiany.
W związku z wykorzystywaniem nieruchomości w sposób niezgodny z przeznaczeniem określonym w decyzji z 1961 r., Wójt Gminy wygasił z dniem (…) września 2022 r. prawo użytkowania przedmiotowych nieruchomości. Powodem wydania decyzji było wykorzystywanie nieruchomości poprzez oddawanie jej w dzierżawę podmiotom prowadzącym działalność niezwiązaną z celem, dla którego nieruchomość została przekazana Spółdzielni. Od decyzji wniesiono odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało decyzję w mocy. Następnie Spółdzielnia wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (…). Postępowanie sądowoadministracyjne pozostaje w toku. Pomimo wydania decyzji o wygaszeniu prawa użytkowania, Spółdzielnia nadal faktycznie włada nieruchomością oraz znajdującymi się na niej obiektami. Gmina nie przejęła nieruchomości ani znajdujących się na niej obiektów w posiadanie. Prawo użytkowania nadal pozostaje ujawnione w dziale III księgi wieczystej. W celu uregulowania stanu prawnego nieruchomości strony prowadzą rozmowy dotyczące zawarcia umowy zamiany.
W ramach planowanej transakcji Gmina przeniesie na rzecz (…) Spółdzielni (…) prawo własności działek nr 1, 2 (w części) oraz 3. Działki te są zabudowane budynkami stanowiącymi własność Spółdzielni. W zamian (…) Spółdzielnia (…) przeniesie na rzecz Gminy prawo własności działek nr 4 i 5. Działki te są niezabudowane i zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego przeznaczone są pod teren obiektów produkcyjnych, składów i magazynów oraz zabudowy usługowej (P/U) oraz w niewielkiej części jako teren drogi publicznej, klasy dojazowej (KDD). W związku z różnicą wartości zamienianych nieruchomości, Spółdzielnia dokona na rzecz Gminy dopłaty stanowiącej wyrównanie wartości zamienianych gruntów.
Mając na uwadze powyższe podkreślić należy, że wyłączeniem od opodatkowania nie są objęte czynności realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego, wykonywane na podstawie umów cywilnoprawnych. Wobec powyższego w analizowanej sprawie, stwierdzić należy, że w związku z zamianą działek nr 1, 2 (w części) i 3 (tj. czynnością, która ma charakter cywilnoprawny), będą Państwo występować dla tej transakcji w charakterze podatnika podatku od towarów i usług, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy. Tym samym, powyższa czynność, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, jako odpłatna dostawa towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy, będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Podsumowując, stwierdzam, że przeniesienie przez Gminę (…) na rzecz (…) Spółdzielni (…) prawa własności działek nr 1, 2 (w części) i 3, dokonywane w wykonaniu planowanej umowy zamiany, będzie stanowiło odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Tym samym, Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 należało uznać za nieprawidłowe.
Państwa wątpliwości dotyczą również ustalenia, czy planowana zamiana będzie stanowiła wyłącznie dostawę gruntu z wyłączeniem budynków i budowli, która będzie opodatkowana podatkiem VAT.
Odnosząc się do Państwa wątpliwości, w pierwszej kolejności zauważenia wymaga, że w myśl art. 48 Kodeksu cywilnego:
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania.
Zgodnie z brzmieniem art. 47 § 1 Kodeksu cywilnego:
Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.
Podkreślić należy, że wyrażenia „przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel” zawartego w przytoczonym wyżej art. 7 ustawy, nie należy utożsamiać z prawem własności.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, definiując wyrażenie „dostawa towarów” akcentuje „własność ekonomiczną” funkcjonującą w oderwaniu od krajowych przepisów prawa cywilnego, regulujących przeniesienie prawa własności. W orzeczeniu w sprawie C-320/88 Staatssecretaris van Financiën v. Shipping and Forwarding Safe B.V. TSUE wyraził pogląd, że wyrażenie „dostawa towarów” w rozumieniu artykułu 5(1) VI Dyrektywy oznacza także przeniesienie prawa do dysponowania rzeczą jak właściciel, nawet jeżeli nie dochodzi do przeniesienia własności rzeczy w sensie prawnym” (pkt 1), jednak jednocześnie zastrzegł, że „zadaniem sądu krajowego jest określenie w każdym przypadku, na podstawie stanu rzeczy, czy przeniesienie prawa do dysponowania rzeczą jak właściciel, w rozumieniu artykułu 5(1) VI Dyrektywy, miało miejsce” (pkt 2).
Zaznaczenia wymaga, że przepis art. 7 ust. 1 ustawy, definiujący pojęcie „dostawa towarów” nie odwołuje się do cywilistycznych pojęć sprzedaży, czy też przeniesienia prawa własności, stąd też nie można utożsamiać dostawy towarów w rozumieniu przepisów ustawy z przeniesieniem prawa własności na gruncie prawa cywilnego. W celu właściwego zinterpretowania pojęcia „przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel” należy mieć na uwadze, że dotyczy ono tego rodzaju czynności, które dają nabywcy prawo do postępowania z nim jak właściciel. Chodzi tutaj przede wszystkim o możliwość faktycznego dysponowania rzeczą, a nie rozporządzania nią w sensie prawnym. Istotą dostawy towarów nie jest bowiem przeniesienie prawa własności, zatem wyrażenia „prawo do rozporządzania jak właściciel” nie można interpretować jako „prawo własności”.
Ponadto wskazania wymaga, że czynności przejęcia własności ekonomicznej nie musi towarzyszyć przejęcie własności w sensie prawnym, bowiem „dostawa towarów” nie ogranicza się wyłącznie do zbycia prawa własności rzeczy. W konsekwencji pojęcie „dostawa towarów” oraz ekonomiczne aspekty transakcji, nie muszą wiązać się ze skutkami powstającymi na gruncie cywilistycznego prawa własności. Pozwala to na uznanie danej czynności za dostawę towarów, nawet w przypadkach nałożenia na nabywcę pewnych ograniczeń we władaniu towarem. Chwilą decydującą o przejściu na odbiorcę korzyści i ciężarów związanych z nabyciem towaru jest, co do zasady, wydanie towaru.
Dla uznania, że miała miejsce dostawa towarów wystarczy, że podmiot nabędzie tzw. własność ekonomiczną, tzn. będzie miał możliwość dowolnego rozporządzania i dysponowania uzyskanym towarem. Przykładowo dostawą towarów będzie faktyczne rozporządzanie nieruchomością nawet bez zachowania formy aktu notarialnego, sprzedaż rzeczy znalezionej, której własności znalazca jeszcze nie nabył.
Zatem, rozważając skutki podatkowe transakcji polegającej na dostawie gruntu na rzecz właściciela nakładów posadowionych na tym gruncie należy mieć na uwadze nie jej aspekty cywilnoprawne, lecz te, które mają znaczenie z punktu widzenia ustawy o podatku od towarów i usług.
O ile jest oczywiste, że zbycie gruntu spowoduje przeniesienie na nowego właściciela także własności posadowionych na nim budynków i/lub budowli, jako części składowych gruntu, to bynajmniej nie jest oczywiste, że tym samym dojdzie do dostawy towarów, jakimi są niewątpliwie budynki i/lub budowle w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług.
Analiza przedstawionych we wniosku okoliczności sprawy oraz treści powołanych przepisów prowadzi do stwierdzenia, że skoro naniesienia (zespół dwunastu budynków o funkcjach biurowych, magazynowych, warsztatowo-magazynowych oraz produkcyjno-magazynowych) znajdujące się na gruntach Gminy zostały wybudowane przez Spółdzielnię, a dostawa nieruchomości gruntowych nastąpi na rzecz Spółdzielni oraz przed sprzedażą nieruchomości gruntowych pomiędzy Gminą a Spółdzielnią nie dojdzie do rozliczenia ww. nakładów, tj. Gmina nie zwróci Spółdzielni nakładów poniesionych na ww. naniesienia, to nie można uznać, że ww. nakłady w aspekcie ekonomicznym będą stanowiły własność Gminy.
W świetle art. 7 ust. 1 ustawy, w ramach planowanej dostawy, nie dojdzie więc do przeniesienia prawa do rozporządzania ww. nakładami jak właściciel. W rozpatrywanej sprawie nastąpi bowiem dostawa wyłącznie prawa własności gruntu, a nie ww. nakładów, które stanowią odrębną ekonomiczną własność innego podmiotu, tj. Spółdzielni. Zatem, w istocie ww. nakłady nie będą stanowiły przedmiotu dostawy, bowiem nakłady przed dniem zamiany nie będą w ekonomicznym posiadaniu Gminy. Pomimo że z punktu widzenia prawa cywilnego na Spółdzielnię formalnie przejdzie prawo własności gruntu wraz z naniesieniami, to jednak biorąc pod uwagę rozwiązania przyjęte w ustawie o podatku od towarów i usług, w ramach planowanej transakcji nie wystąpi dostawa towarów w postaci naniesień posadowionych na gruntach, ponieważ to Spółdzielnia dysponuje nimi jak właściciel. W wyniku sprzedaży nieruchomości gruntowej, w odniesieniu do ww. nakładów, nie dojdzie więc do przeniesienia prawa do rozporządzania nimi jak właściciel, co oznacza, że nie zostanie spełniona dyspozycja art. 7 ust. 1 ustawy.
W rezultacie przedmiotem opodatkowania planowanej zamiany działek nr 1, 2 (w części) i 3, w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy, będzie wyłącznie prawo własności nieruchomości gruntowych oznaczonych jako działki nr 1, 2 (w części) i 3.
W tym miejscu zauważenia wymaga, że dokonywana czynność, która podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług może albo być opodatkowana albo zwolniona od tego podatku.
Przy czym zarówno w treści ustawy, jak i w przepisach wykonawczych do niej, ustawodawca przewidział opodatkowanie niektórych czynności lub zwolnienia od podatku.
Zakres i zasady zwolnienia od podatku od towarów i usług dla dostawy towarów lub świadczenia usług zostały określone m.in. w art. 43 ustawy.
Przepis art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy stanowi, że:
Zwalnia się od podatku dostawę terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane.
Z powyższego przepisu należy wywieść, że opodatkowane są te dostawy, których przedmiotem są nieruchomości gruntowe zabudowane i niezabudowane, przy czym w przypadku gruntów niezabudowanych, tylko te, które stanowią tereny budowlane lub przeznaczone pod zabudowę. Z kolei dostawy gruntów niezabudowanych, będących na przykład gruntami rolnymi, czy leśnymi, które nie są przeznaczone pod zabudowę, są zwolnione od podatku od towarów i usług.
Na podstawie art. 2 pkt 33 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o terenach budowlanych – rozumie się przez to grunty przeznaczone pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku takiego planu – zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, o których mowa w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
W tym miejscu warto wyjaśnić, że stosownie do treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 28 marca 1996 r. w sprawie C-468/93 Gemeente Emmen – „teren budowlany oznacza każdy nieuzbrojony lub uzbrojony teren uznany przez państwa członkowskie za teren z przeznaczeniem pod zabudowę”.
Z powyższych przepisów wynika, że opodatkowaniu podlegają te dostawy, których przedmiotem są nieruchomości gruntowe niezabudowane, które stanowią tereny budowlane. Z kolei, zwolnienie od podatku obejmuje zbycie nieruchomości niezabudowanych (gruntów), będących na przykład gruntami rolnymi, czy leśnymi.
Należy ponadto zauważyć, że według art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 538 ze zm.); zwanej dalej: „ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym”:
Kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalenie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, z wyjątkiem morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej oraz terenów zamkniętych, należy do zadań własnych gminy.
Jak stanowi art. 4 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym:
Ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym:
W przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w drodze decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, przy czym:
1) lokalizację inwestycji celu publicznego ustala się w drodze decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego;
2) sposób zagospodarowania terenu i warunki zabudowy dla innych inwestycji ustala się w drodze decyzji o warunkach zabudowy.
O przeznaczeniu nieruchomości stanowią zatem akty prawa miejscowego. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego – jako źródło prawa miejscowego, a w przypadku jego braku decyzja o warunkach zabudowy – jako akt indywidualny prawa administracyjnego.
Jednocześnie należy wskazać, że kluczowa dla sprawy regulacja stanowi implementację art. 135 ust. 1 lit. k dyrektywy 2006/112/WE Rady, zgodnie z którym państwa członkowskie zwalniają dostawy terenów niezabudowanych, inne niż dostawy terenów budowlanych, o których mowa w art. 12 ust. 1 lit. b.
W tym miejscu warto wyjaśnić, że stosownie do treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 28 marca 1996 r. w sprawie C-468/93 – Gemeente Emmen przeciwko Belastingdienst Grote Ondernemingen – „teren budowlany oznacza każdy nieuzbrojony lub uzbrojony teren uznany przez państwa członkowskie za teren z przeznaczeniem pod zabudowę”. Tym samym, również w świetle orzeczeń TSUE za teren budowlany uznać można jedynie taki, który regulacjami prawa krajowego został przeznaczony pod zabudowę.
W konsekwencji, generalnie opodatkowane podatkiem VAT są dostawy, których przedmiotem są nieruchomości gruntowe zabudowane i niezabudowane, przy czym w przypadku tych ostatnich opodatkowane są wyłącznie te, których przedmiotem są tereny budowlane, czyli tereny przeznaczone pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku takiego planu – zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, o których mowa w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Pozostałe natomiast dostawy gruntów niezabudowanych, dla których nie obowiązuje plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy – są zwolnione od podatku VAT.
W świetle przytoczonych powyżej przepisów, grunt budowlany to taki grunt, który objęty jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w którym określono dla niego funkcję „pod zabudowę”.
Przy czym, w sytuacji gdy w planie zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu dla danej działki wyznaczono linie rozgraniczające miejsce zabudowy, to teren taki tylko w tej części, w której przeznaczony jest pod zabudowę, będzie uznany za teren budowlany. Pozostała część działki będzie uznana za teren inny niż budowlany.
Ustawa o podatku od towarów i usług w art. 43 ust. 1 pkt 9 wskazuje jednoznacznie, że zwolnienie od podatku VAT obejmuje zbycie nieruchomości niezabudowanych (gruntów) w sytuacji, gdy nie są one przeznaczone pod zabudowę. Elementem, który determinuje możliwość skorzystania ze zwolnienia od podatku VAT przy zbyciu gruntów, jest przeznaczenie gruntu na cele inne niż budowlane. Przy ocenie, czy dane tereny stanowią tereny budowlane, nie wystarczy analiza ich podstawowego przeznaczenia określonego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Uwzględnić bowiem należy również zapisy dotyczące przeznaczenia dopuszczalnego danego terenu. Sama możliwość wybudowania obiektów budowlanych oznacza, że grunty te stanowią grunty przeznaczone pod zabudowę. W tym miejscu należy zaznaczyć, że ustawodawca nie uzależnił charakteru terenu od głównego celu, który będący przedmiotem opodatkowania VAT teren ma spełniać, lecz zwolnienie od opodatkowania VAT zależy od możliwości dokonania zabudowy wskazanego terenu. W związku z tym, że ustawa o podatku od towarów i usług nie precyzuje, jakie tereny przeznaczone pod zabudowę korzystają ze zwolnienia od podatku, przyjąć trzeba, że pojęcie „tereny przeznaczone pod zabudowę” obejmuje obszary, na których przewidziane są różne formy zabudowy.
Rozpatrując pojęcie „grunty przeznaczone pod zabudowę” – do którego odnosi się przepis art. 2 pkt 33 ustawy – należy odwołać się do definicji zawartych w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 524 ze zm.); zwanej dalej: „ustawą Prawo budowlane”.
Zgodnie z zapisem art. 3 pkt 1 ustawy Prawo budowlane:
Ilekroć w ustawie jest mowa o obiekcie budowlanym – należy przez to rozumieć budynek, budowlę bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych.
Na podstawie art. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane:
Ilekroć w ustawie jest mowa o budynku – należy przez to rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach.
Natomiast, na mocy art. 3 pkt 3 ustawy Prawo budowlane:
Ilekroć w ustawie jest mowa o budowli – należy przez to rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne, wolno stojące maszty antenowe, wolno stojące trwale związane z gruntem tablice reklamowe i urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne, hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze, pomniki, a także części budowlane urządzeń technicznych (kotłów, pieców przemysłowych, elektrowni jądrowych, elektrowni wiatrowych, morskich turbin wiatrowych i innych urządzeń) oraz fundamenty pod maszyny i urządzenia, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość użytkową.
Stosownie do treści art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy:
Zwalnia się od podatku dostawę budynków, budowli lub ich części, z wyjątkiem gdy:
a) dostawa jest dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim,
b) pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.
Z powyższego uregulowania wynika, że dostawa budynków, budowli lub ich części jest - co do zasady - zwolniona od podatku od towarów i usług. Wyjątek stanowi dostawa w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim oraz jeżeli pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.
Zatem dla ustalenia zasad opodatkowania dostawy budynków, budowli lub ich części, kluczowym jest ustalenie, kiedy nastąpiło pierwsze zasiedlenie i jaki upłynął okres od tego momentu.
Zgodnie z treścią art. 2 pkt 14 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o pierwszym zasiedleniu – rozumie się przez to oddanie do użytkowania pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi lub rozpoczęcie użytkowania na potrzeby własne budynków, budowli lub ich części, po ich:
a) wybudowaniu lub
b) ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej.
Z przepisu tego wynika, że pierwszym zasiedleniem jest pierwsze zajęcie budynku/budowli lub ich części do używania. Pierwsze zasiedlenie budynku/budowli lub ich części ma więc miejsce zarówno w sytuacji, w której po wybudowaniu budynku/budowli lub ich części oddano je do użytkowania pierwszemu nabywcy, oddano je w najem, jak i w przypadku wykorzystywania budynku/budowli lub ich części na potrzeby własnej działalności gospodarczej podatnika – bowiem w tych przypadkach doszło do korzystania z budynku/budowli.
W tym miejscu należy nadmienić, że w przypadku budynków/budowli niespełniających przesłanek do zwolnienia od podatku na podstawie powołanego wyżej przepisu art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy, ustawodawca umożliwia podatnikom - po spełnieniu określonych warunków – skorzystanie ze zwolnienia wskazanego w pkt 10a tego przepisu.
W myśl art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy:
Zwalnia się od podatku dostawę budynków, budowli lub ich części nieobjętą zwolnieniem, o którym mowa w pkt 10, pod warunkiem, że:
a) w stosunku do tych obiektów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego,
b) dokonujący ich dostawy nie ponosił wydatków na ich ulepszenie, w stosunku do których miał prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, a jeżeli ponosił takie wydatki, to były one niższe niż 30% wartości początkowej tych obiektów.
Powyższy przepis wskazuje, jakie muszą zostać spełnione warunki, aby sprzedaż budynków, budowli lub ich części mogła korzystać ze zwolnienia od podatku VAT. Z przepisu tego wynika, że prawo do zwolnienia przysługuje wówczas, gdy w stosunku do budynków, budowli lub ich części będących przedmiotem sprzedaży nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, oraz dokonujący ich dostawy nie ponosił wydatków na ulepszenie tych obiektów, w stosunku do których miał prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, a jeżeli ponosił takie wydatki, to były one niższe niż 30% wartości początkowej tych obiektów.
Z analizy powołanych wyżej przepisów wynika, że jeżeli dostawa budynków, budowli lub ich części będzie mogła korzystać ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy, wówczas badanie przesłanek wynikających z przepisu art. 43 ust. 1 pkt 10a stanie się bezzasadne.
Jeżeli nie zostaną spełnione przesłanki zastosowania dla dostawy zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 i pkt 10a ustawy, należy przeanalizować możliwość skorzystania ze zwolnienia od podatku w oparciu o przepis art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy:
Dostawę towarów wykorzystywanych wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku, jeżeli z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Zwolnienie od podatku określone w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy dotyczy wszystkich towarów – zarówno nieruchomości, jak i ruchomości – przy nabyciu (imporcie lub wytworzeniu) których nie przysługiwało podatnikowi prawo do odliczenia podatku VAT i wykorzystywanych – niezależnie od okresu ich używania przez podatnika (kilka dni, miesięcy czy lat) – wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku.
Jak wskazano wyżej, aby zastosować zwolnienie od podatku, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, dla dostawy towarów, spełnione muszą być łącznie dwa warunki wskazane w tym przepisie, tj.:
· towary od momentu ich nabycia do momentu ich zbycia muszą służyć wyłącznie działalności zwolnionej, w żadnym momencie ich posiadania nie można zmienić ich przeznaczenia oraz sposobu wykorzystywania,
· przy nabyciu (imporcie, wytworzeniu) tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Niespełnienie jednego z powyższych warunków daje podstawę do wyłączenia dostawy towarów ze zwolnienia od podatku VAT przewidzianego w ww. art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Jak wynika z treści wniosku, na działkach nr 1, 2 (w części) i 3 znajduje się zespół dwunastu budynków o funkcjach biurowych, magazynowych, warsztatowo-magazynowych oraz produkcyjno-magazynowych, które zostały wybudowane przez Spółdzielnię na własny koszt.
Zatem, działki oznaczone nr 1, 2 (w części) i 3 nie stanowią gruntu niezabudowanego, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy. Tym samym, dostawa ww. działek nie będzie mogła korzystać ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, albowiem grunty mające być przedmiotem planowanej dostawy są już terenem zabudowanym.
Ponadto, należy stwierdzić, że skoro dostawa będzie obejmowała wyłącznie prawo własności nieruchomości gruntowych oznaczonych jako działki nr 1, 2 (w części) i 3 (bez budynków lub ich części), to dla tej dostawy nie będzie mieć zastosowania zwolnienie określone w art. 43 ust. 1 pkt 10 i 10a ustawy.
Jednocześnie należy wskazać, że ww. czynność nie będzie korzystać ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż z wniosku nie wynika, aby Gmina wykorzystywała działki oznaczone nr 1, 2 (w części) i 3 do działalności podlegającej zwolnieniu od podatku VAT. Jak wskazali Państwo w opisie sprawy, decyzją (…) z (…) sierpnia 1961 r. nieruchomość została przekazana (…) Spółdzielni w zarząd i użytkowanie na czas nieokreślony, z przeznaczeniem na budowę bazy Spółdzielni służącej realizacji narodowych planów gospodarczych. Przez cały okres korzystania z nieruchomości (…) Spółdzielnia prowadziła na niej działalność gospodarczą.
W rezultacie, w związku z brakiem możliwości zastosowania zwolnienia od podatku VAT w odniesieniu do planowanej zamiany działek nr 1, 2 (w części) i 3 na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 oraz art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy należy stwierdzić, że ww. czynność zamiany działek nr 1, 2 (w części) i 3 będzie opodatkowana podatkiem VAT.
Podsumowując, stwierdzam, że planowana dostawa działek nr 1, 2 (w części) i 3 przez Gminę na rzecz Spółdzielni będzie stanowić czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, niekorzystającą ze zwolnienia od podatku VAT. Ponadto, przedmiotem dostawy działek nr 1, 2 (w części) i 3 będzie w tym przypadku jedynie grunt z wyłączeniem budynków i budowli wybudowanych przez Spółdzielnię.
Tym samym, Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 2 uznałem za prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa:
Składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego.
Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku zdarzenia przyszłego, Państwo ponoszą ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym jego przedstawieniem. Zatem, wydając przedmiotową interpretację oparłem się na wynikającym z treści wniosku opisie zdarzenia przyszłego. W przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, bądź celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych. Ponadto, w sytuacji zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
Interpretacja a sytuacja podatnika
Stanowisko organu przedstawione w interpretacji dotyczy stanu faktycznego opisanego we wniosku. Ocena, czy odnosi się ono do sytuacji innego podatnika, wymaga analizy jego dokumentów — w ramach obsługi księgowej zajmuje się tym biuro.